ΕΞΟΔΟΣ ΑΠΟ ΕΥΡΩ
Όρος άσκησης φιλολαϊκής πολιτικής
ΓΕΝΝΗΤΟΡΑΣ ΑΝΤΙΘΕΣΕΩΝ
Η έξοδος από το ευρώ αποτελεί αναγκαιότητα στον βαθμό που η υλοποίηση όλων των προηγούμενων στόχων (παύσης πληρωμών, κρατικοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος, κ.α.) θα σημάνει αναπόφευκτα την ρήξη των δεσμών νομισματικής ενοποίησης με την ιμπεριαλιστική ΕΕ. Η πάλη δε εναντίον της – όρος εκ των ων ουκ άνευ στη διαδικασία ρήξης με τα πολλαπλά επίπεδα αστικής κυριαρχίας – και η αναγκαία αποδέσμευση διευκολύνεται με την έξοδο από το ευρώ και δεν αναιρείται. Η νομισματική ενοποίηση άλλωστε αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο κι «ανώτερο στάδιό» της. Ποτέ δεν θα μπορούσε η Γερμανία να οδηγήσει στα δημοσιονομικά Τάρταρα το Μεσογειακό Κλαμπ, προκαλώντας τον εκτροχιασμό του δημοσιονομικού ελλείμματος και του χρέους του, αν πριν δεν είχε αλώσει τα εμπορικά του ισοζύγια, αξιοποιώντας στο έπακρο τις δυνατότητες που προσέφερε η ΕΕ της κατάργησης των εμπορικών φραγμών και της ενιαίας αγοράς. Τα αντεργατικά πραξικοπήματα στην Ισπανία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα των τελευταίων εβδομάδων (πέραν των πανίσχυρων ταξικών συμφερόντων που εκπροσωπούν στο εσωτερικό της ίδιας της χώρας) είναι η «φυσική» συνέπεια του γερμανικού εμπορικού πλεονάσματος των 12,1 δισ. ευρώ με την Ισπανία το 2009 (31 δισ. ευρώ εξαγωγές μείον 18,9 δισ. εισαγωγές), των 11,2 δισ. ευρώ με την Ιταλία (50,6 δισ. εξαγωγές μείον 39,4 δισ.), των 2,6 δισ. ευρώ με την Πορτογαλία (6,1 μείον 3,5) και των 4,7 δισ. με την Ελλάδα (6,5 δισ. ευρώ εξαγωγές μείον 1,8 δισ. ευρώ εισαγωγές) κοκ.
Τούτων δοθέντων, του αδιαμφισβήτητα ταξικού και ιμπεριαλιστικού προσήμου που φέρει εγγενώς η διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης από τα πιο αθώα της παιδικά βήματα, η υπεράσπισή της δεν διευκολύνει την ανάπτυξη της αντικαπιταλιστικής πάλης. Πολύ περισσότερο σήμερα, που η συνεχής αντιδραστικοποίησή της ΕΕ, όπως επιτυγχάνεται με την συντηρητική αναθεώρηση από την Γερμανία των όρων του Συμφώνου Σταθερότητας, δείχνει πιο καθαρά το αντιδραστικό της περιεχόμενο. Το αίτημα εξόδου από το ευρώ και την ΕΕ δεν ισοδυναμεί επομένως με εθνικισμό, στο βαθμό που η υλοποίησή του θα συντελείται σε ένα πλαίσιο ευρύτερων φιλολαϊκών, αντικαπιταλιστικών στόχων. Οι δυνάμεις άλλωστε που χαρακτηρίζουν αναγκαιότητα την παραμονή στο ευρώ και την ΕΕ, αποφεύγουν να απαντήσουν πώς θα εφαρμοστούν οι φιλολαϊκές μεταβολές εντός της ΕΕ, όταν η Γερμανία είναι αποφασισμένη να αναιρέσει ακόμη και τις πολιτικές αναδιανομής των προηγούμενων χρόνων, υποδεικνύοντας τις πιο ωμές ταξικές πολιτικές από την μια άκρη ως την άλλη, μέσω της οργανικής της διασύνδεσης με το ΔΝΤ. Υπό αυτή την έννοια αποδεικνύεται προφητική η επιλογή του γερμανικού ιμπεριαλισμού να τοποθετήσει στην προεδρία της Γερμανίας, τον Χερστ Κέλερ, πρώην επικεφαλής του ΔΝΤ. Ο διορισμός δε του Μισέλ Καμντεσύ (επικεφαλής του ΔΝΤ την εποχή της ασιατικής κρίσης και υπευθύνου για τον θάνατο από πείνα χιλιάδων ανθρώπων) από τον γάλο πρόεδρο Νικολά Σαρκοζύ την προηγούμενη εβδομάδα ως υπεύθυνου για την αναμόρφωση των δημόσιων οικονομικών βεβαιώνει ότι η εμμονή με το ΔΝΤ δεν αποτελεί γερμανική ιδιαιτερότητα. Επιπλέον, όσοι θεωρούν αναγκαιότητα την παραμονή στο ευρώ (και τη θωράκιση της νομισματικής πολιτικής από τις λαϊκές πιέσεις) παραβλέπουν ότι το κοινό νόμισμα αποτελεί γεννήτορα αντιθέσεων και μηχανισμό όξυνσης των ανισοτήτων προς όφελος των ιμπεριαλιστικών σχηματισμών. Ακόμη κι από μηδενική βάση, χωρίς ελλείμματα δηλαδή, να ξεκινούσε η Ελλάδα ή η Πορτογαλία τις ανταλλαγές της με την Γερμανία στο πλαίσιο μιας νομισματικής ενοποίησης η πορεία δημοσιονομικής κρίσης θα ήταν προδιαγεγραμμένη.
Το ερώτημα από την άλλη που γεννιέται για την δυνατότητα επιβίωσης και αναπαραγωγής ενός κοινωνικού σχηματισμού αποκομμένου από μορφές ενοποίησης είναι προφανές. Ακόμη κι αν υπήρχε στο παρελθόν, σήμερα δεν υπάρχει. Παρόλα αυτά η ΕΕ δεν αποτελεί μονόδρομο. Αντίθετα το γνώρισμα που θα έπρεπε να χαρακτηρίζει μια μορφή οικονομικής ενοποίησης, ακόμη και χαλαρής συνεργασίας είναι τα λίγο πολύ συγκρίσιμα επίπεδα παραγωγικότητας της εργασίας (όπως αυτά που υπάρχουν μεταξύ των περισσότερων μεσογειακών χωρών ή των λατινοαμερικάνικων μεταξύ τους) έτσι ώστε να διασφαλίζεται η όσο το δυνατόν λιγότερο άνιση ανταλλαγή.
Δημοσιεύθηκε στο 2010, Oικονομία
Με ετικέτα: προσφυγή στο ΔΝΤ, παύση πληρωμών, χρεοκοπία Ελλάδας, έλλειμμα εμπορικού ισοζυγίου, έξοδος από το ευρώ, αναδιάρθρωση χρέους, αναδιαπραγμάτευση χρέους, δημόσιο χρέος, δημοσιονομικό έλειμμα, εθνικοποίηση τραπεζών, μηχανισμός σωτηρίας Ελλάδας
2 σχόλια »
Blog στο WordPress.com.
Theme: Andreas09 by Andreas Viklund.
Τετάρτη 2 Ιουνίου 2010
Τετάρτη, 02 Ιουνίου 2010
ΜΕΡΕΣ ΤΟΥ 1930 ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ - και η Ελλάδα
Του Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου
Επίσης
Κόσμος του Επενδυτή, 29.05.2010
Χάος στην οικονομία, στην Ευρώπη, στα μυαλά πολιτικών και οικονομολόγων, που αντιμετωπίζουν τώρα σωρεία προβλημάτων που έκρυβαν χρόνια κάτω από το χαλί. ‘Ισως βέβαια, μαζί με το Χάος, εμφανίζονται και μερικά πρώτα στοιχεία Τάξης, προς το παρόν όμως είναι το πρώτο που κυριαρχεί, η αποσύνθεση στρατηγικών και νοήματος.
Σχιζοφρένεια χαρακτηρίζει τους Ευρωπαίους πολιτικούς, που ζητάνε ταυτόχρονα αντικυκλική πολιτική τόνωσης της ζήτησης και κυκλική πολιτική περιορισμού δαπανών και θα εισπράξουν πιθανότατα ως αποτέλεσμα των αναγκαστικών αντιφάσεών τους σοβαρότερη κρίση. Θέλουν αλληλεγγύη, αλλά καθένας προσπαθεί να ρίξει στον άλλο τα βάρη. Η πολιτική να νικήσει τις αγορές, λέει τώρα η Μέρκελ, επί μήνες όμως τις άφησε ελεύθερες να δώσουν ένα μάθημα σε Ελλάδα, Παπανδρέου και ευρωζώνη. Και ούτω καθεξής, με έναν κατάλογο αντιφάσεων, ων ουκ έστιν αριθμός. Διερωτάται κανείς μήπως βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια «κούραση», μια «αμηχανία» της Ιστορίας, μια αποσύνθεση του Νοήματος. Γιατί η ανάπτυξη, ποιά ανάπτυξη, πως ανάπτυξη, γιατί πρέπει να εξοντώσουμε, αναπτυσσόμενοι, εργαζόμενους και συνταξιούχους, γιατί χρειάζεται να συσσωρεύουμε και να παγώνουμε σε χρήμα έναν τεράστιο, αλλά κοινωνικά άχρηστο πλούτο; Η παγκόσμια οικονομία και κοινωνία μοιάζουν, όλο και περισσότερο, με επικίνδυνο, τερατώδες Θέατρο του Παραλόγου.
«Η λιτότητα οδηγεί στην καταστροφή», λέει στη Μόντ ο Στίγκλιτς, υπενθυμίζοντας την κρίση του 1929. Η Ευρώπη έχει περισσότερη ανάγκη αλληλεγγύης και συμπάθειας (empathie), π.χ. ταμείο αλληλεγγύης για σταθερότητα. Ο Αμερικανός οικονομολόγος υποστηρίζει, και δεν είναι μόνος, ότι το πιθανότερο σενάριο είναι στάση πληρωμών της Ελλάδας. Εκτίμηση και της Ντώυτσε Μπανκ, που έκανε όμως έξαλλη τη γερμανική κυβέρνηση.
Η Γερμανία εμφανίζεται τώρα κατακερματισμένη στο εσωτερικό της, με τους τραπεζίτες να παίρνουν το μέρος των Αγγλοσαξώνων, αντιτιθέμενοι στη φορολόγηση κεφαλαίων και την απαγόρευση της βραχυπρόθεσμης κερδοσκοπίας. Πολλοί οικονομολόγοι συμμερίζονται αντίθετα τις θέσεις Στίγκλιτζ. Η Tagesspiegel, επισημαίνει: «Το ΔΝΤ ζητάει από την κυβέρνηση της Αθήνας τόσο σκληρά μέτρα, που θα μπορούσε να προκληθεί διάλυση της ελληνικής οικονομίας. Οι Γερμανοί έζησαν το 1932 πώς μπορεί να οδηγήσει μία τέτοια πολιτική σε μαζική ανεργία και πολιτικά ακραίες συμπεριφορές. Συνεπώς, η ομολογία ότι η ασυμφωνία και η κακή δημοσιονομική πολιτική οδήγησαν στην αποδυνάμωση του ευρώ, θα ‘πρεπε να οδηγήσει σε άμεση αλλαγή πλεύσης, προς την κατεύθυνση μιας ομόφωνα επιλεγμένης οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής στην Ευρωζώνη και στον αυστηρό σεβασμό των κανόνων που αφορούν τα ελλείμματα, και μάλιστα από μεγάλες χώρες όπως τη Γαλλία και τη Γερμανία».
Αντιμέτωπος με τις επικρίσεις της κυβέρνησής του, ο ‘Ακερμαν της Ντώυτσε Μπανκ υπεραμύνθηκε του … διεθνούς κοινωνικού ρόλου της τράπεζας. Βεβαίως, περισσότερο πειστικό ήταν το προχθεσινό δημοσίευμα-διαρροή της Ντι Τσάιτ, που αποκάλυπτε συμφωνία Ντώυτσε Μπανκ και Παπακωνσταντίνου τον Φεβρουάριο, που τορπίλισαν οι μονεταριστές μουτζαχεντίν της Μέρκελ.
Ο Στίγκλιτζ ασκεί δριμεία κριτική στο Βερολίνο, υποστηρίζοντας ότι δεν είναι κυρίως υπεύθυνες οι χώρες για τα προβλήματά τους. Η Ελλάδα έχει δομικό έλλειμμα κατώτερο του 4%, αλλά έπεσε θύμα κυρίως της παγκόσμιας κρίσης. Η ευρωλιτότητα ως απάντηση θα φέρει κραχ (depression) στην οικονομία και θα εκτινάξει την ανεργία σε επίπεδα άνω του 40%. Αν η ανεργία των νέων ξεπεράσει το 50%, oι ταραχές σε Αθήνα και Μαδρίτη, θα κάνουν Ελλάδα και Ισπανία να διερωτηθούν αν έχουν συμφέρον να παραμείνουν στην ευρωζώνη.
Στην επίθεση κατά της Γερμανίας για τον χειρισμό του ελληνικού πέρασαν και οι Νιου Γιορκ Τάιμς, παραμονές της επίσκεψης του Υπουργού Οικονομικών του Ομπάμα (και πρώην μεγαλοστελέχους της Γκόλντμαν) Τίμοθι Γκάιτνερ. Οι Αμερικανοί θέλουν Γερμανούς, Κινέζους και Γιαπωνέζους να βάλουν εκείνοι το χέρι στο πουγγί για την ανάκαμψη και την ΕΚΤ να αγοράζει τα επισφαλή χαρτιά των τραπεζών τους.
Είναι αλήθεια ότι τα σενάρια παύσης πληρωμών ή εξόδου της Ελλάδας από την ευρωζώνη, είτε καλόπιστα, είτε υποβολιμιαία, κυρίως προέρχονται από Αγγλοσάξωνες. Δεν μπορεί κανείς να είναι βέβαιος για τις βαθύτερες επιδιώξεις της Ουάσιγκτον και του αμερικανοεβραϊκού τραπεζικού κεφαλαίου, Βέβαιο είναι πάντως ότι δεν επιθυμούν να γίνει το ευρώ κύριο παγκόσμιο αποθεματικό. Από την άποψη αυτή η ελληνική κρίση και η διαμάχη Γερμανίας με Ελλάδα και, εμμέσως, με όλο τον ευρωπαϊκό νότο ήταν «βούτυρο στο ψωμί» των αμερικανικών στρατηγικών επιδιώξεων. Αρκεί βέβαια να μην τιναχτεί στο τέλος όλη η παγκόσμια και μαζί η αμερικάνικη οικονομία στον αέρα, με τις διαρκείς υποβολές του ενός κατά του άλλου.
Ταυτόχρονα όμως, η κατάσταση υπέδειξε ότι η ευρωζώνη δεν μπορεί να συνεχίσει έτσι και μια πρώτη απάντηση είναι το γερμανικό σχέδιο δημοσιονομικής πειθαρχίας και ελέγχων των προύπολογισμών, απαράδεκτο μεν για τα περισσότερα μέλη της ευρωζώνης, ατελές δε βήμα προς τη συγκρότηση «πρωτοκράτους» σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το στρατηγικό ερώτημα για την Ελλάδα είναι, αν αρχίσει να φτιάχνεται τέτοιο κράτος, η ίδια θα είναι εντός των συνόρων του;
Αλλά δεν είναι το μόνο πρόβλημα. Οι Γερμανοί δεν επιθυμούν «ένωση μεταβιβάσεων». Δεν μπορείς όμως να ζητάς έλεγχο δαπανών και να μην έχεις κάποια κοινή φορολογία, κάποιο σοβαρό κοινό προϋπολογισμό, κάποια κοινή άμυνα.
Από την πλευρά του ο Γαλλοεβραίος σοσιαλιστής και διευθυντής (με πρωτοβουλία Σαρκοζί) του ΔΝΤ Στρως-Καν επαίρεται στη Μοντ ότι δική του δουλειά είναι η “σωτηρία” της Ελλάδος, αν και δεν σχολιάζει τα τοκογλυφικά επιτόκια 5-6%. Περηφανεύεται ότι αυτός έπεισε τους Γερμανούς να συγκατατεθούν στη «σωτηρία», εξηγώντας τους ότι κινδύνευαν η ύπαρξη του ευρώ και τα δικά τους συμφέροντα. Ο Στρως-Καν εκφράζει μεγάλο θαυμασμό για την κυβέρνηση Παπανδρέου διότι «επέλεξε τις άμεσες σκληρές θυσίες για να βγάλει το ταχύτερο τη χώρα της από την κρίση». Προσθέτει ότι το ΔΝΤ πίεσε, αν και δεν εξηγεί ποιόν πίεσε, για να περιορίσει τις κοινωνικές συνέπειες της λιτότητας και περαιτέρω μειώσεις χαμηλών μισθών και συντάξεων του δημοσίου!!!
Ποιος ήθελε τελικά τις άγριες περικοπές μισθών και συντάξεων; Το πράγμα είναι κάπως μυστηριώδες, αν σταθούμε στις δηλώσεις. ‘Όταν η Μόντ ζήτησε από την Κριστίν Λαγκάρντ τη γνώμη της για το αν θα αντέξει η Ελλάδα τα αυστηρά μέτρα που της επιβάλλονται, η Γαλλίδα Υπουργός δεν απήντησε ευθέως. Παρέθεσε όχι τις δικές της, αλλά τις εκτιμήσεις της ελληνικής κυβέρνησης, που, όπως δήλωσε, «είναι πεπεισμένη ότι αυτά τα σκληρά μέτρα, είναι απαραίτητα…(Η ελληνική κυβέρνηση) πιστεύει ότι τα μέτρα θα της επιτρέψουν να αναπτύξει τη βιώσιμη ανάπτυξη και την απασχόληση».
Η Λαγκάρντ χρησιμοποιεί πάντως τις περικοπές που αποφάσισε η Αθήνα ως μέτρο φρονηματισμού των Γάλλων εργαζομένων και συνταξιούχων, αν και δεν φτάνει στο σημείο να συστήσει την υιοθέτηση ανάλογων μέτρων στη χώρα της. Το ελληνικό πρόγραμμα χρησιμεύει όχι τόσο ως υπόδειγμα, όσο ως μπαμπούλας, για να πιούνε το πολύ ηπιότερο φαρμάκι τους οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι, εξ ου και ο υπαινιγμός Σεβενεμάν για τιμωρητικό πρόγραμμα «σωτηρίας» της Ελλάδας.
Η Λαγκάρντ πάσχει βέβαια από τη σχιζοφρένεια που αναφέραμε. Θέλει μείωση δαπανών, θέλει και μέτρα ανάκαμψης. Στην κυβέρνηση Σαρκοζί οι δύο τάσεις εκφράζονται από τον νεογκωλικό σύμβουλο του Προέδρου Γκιάνο, που θέλει νεοκευνσιανισμό και τον Πρωθυπουργό Φιγιόν που θέλει λιτότητα. Κανείς βέβαια δεν τολμάει να πει, ακόμα τουλάχιστο, τη μαγική λέξη: προστατευτισμός!Ούτε και θα την πει σύντομα, υπογραμμίζει γνωστός οικονομολόγος. Τα μεγάλα κέντρα της παγκόσμιας οικονομίας κάνουν σχεδόν πανομοιότυπα τα ίδια που έκαναν και στη δεκαετία του 1930. Τότε, ο κόσμος οδηγήθηκε πρώτα σε οικονομική, μετά σε πολεμική καταστροφή και τελικά σε παγκόσμιο πόλεμο. Η ιστορική, παγκόσμια ήττα και εξασθένηση της αριστεράς και των συνδικάτων από τη μια, η επικράτηση του χρηματιστικού κεφαλαίου επί του παραγωγικού και των κρατών από την άλλη, σε συνθήκες ασαφούς και αδύναμης Ηγεμονίας, εξασφαλίζει προς το παρόν τη μαθηματική επανάληψη του καταστροφικού σεναρίου 1929-39, με μόνη την ύπαρξη πυρηνικών όπλων να καθιστά πολύ δυσκολότερη την επανάληψη μιας «κανονικής» παγκόσμιας σύρραξης.
Κόσμος του Επενδυτή, 29.05.2010
konstantakopoulos.blogspot.com
ΜΕΡΕΣ ΤΟΥ 1930 ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ - και η Ελλάδα
Του Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου
Επίσης
Κόσμος του Επενδυτή, 29.05.2010
Χάος στην οικονομία, στην Ευρώπη, στα μυαλά πολιτικών και οικονομολόγων, που αντιμετωπίζουν τώρα σωρεία προβλημάτων που έκρυβαν χρόνια κάτω από το χαλί. ‘Ισως βέβαια, μαζί με το Χάος, εμφανίζονται και μερικά πρώτα στοιχεία Τάξης, προς το παρόν όμως είναι το πρώτο που κυριαρχεί, η αποσύνθεση στρατηγικών και νοήματος.
Σχιζοφρένεια χαρακτηρίζει τους Ευρωπαίους πολιτικούς, που ζητάνε ταυτόχρονα αντικυκλική πολιτική τόνωσης της ζήτησης και κυκλική πολιτική περιορισμού δαπανών και θα εισπράξουν πιθανότατα ως αποτέλεσμα των αναγκαστικών αντιφάσεών τους σοβαρότερη κρίση. Θέλουν αλληλεγγύη, αλλά καθένας προσπαθεί να ρίξει στον άλλο τα βάρη. Η πολιτική να νικήσει τις αγορές, λέει τώρα η Μέρκελ, επί μήνες όμως τις άφησε ελεύθερες να δώσουν ένα μάθημα σε Ελλάδα, Παπανδρέου και ευρωζώνη. Και ούτω καθεξής, με έναν κατάλογο αντιφάσεων, ων ουκ έστιν αριθμός. Διερωτάται κανείς μήπως βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια «κούραση», μια «αμηχανία» της Ιστορίας, μια αποσύνθεση του Νοήματος. Γιατί η ανάπτυξη, ποιά ανάπτυξη, πως ανάπτυξη, γιατί πρέπει να εξοντώσουμε, αναπτυσσόμενοι, εργαζόμενους και συνταξιούχους, γιατί χρειάζεται να συσσωρεύουμε και να παγώνουμε σε χρήμα έναν τεράστιο, αλλά κοινωνικά άχρηστο πλούτο; Η παγκόσμια οικονομία και κοινωνία μοιάζουν, όλο και περισσότερο, με επικίνδυνο, τερατώδες Θέατρο του Παραλόγου.
«Η λιτότητα οδηγεί στην καταστροφή», λέει στη Μόντ ο Στίγκλιτς, υπενθυμίζοντας την κρίση του 1929. Η Ευρώπη έχει περισσότερη ανάγκη αλληλεγγύης και συμπάθειας (empathie), π.χ. ταμείο αλληλεγγύης για σταθερότητα. Ο Αμερικανός οικονομολόγος υποστηρίζει, και δεν είναι μόνος, ότι το πιθανότερο σενάριο είναι στάση πληρωμών της Ελλάδας. Εκτίμηση και της Ντώυτσε Μπανκ, που έκανε όμως έξαλλη τη γερμανική κυβέρνηση.
Η Γερμανία εμφανίζεται τώρα κατακερματισμένη στο εσωτερικό της, με τους τραπεζίτες να παίρνουν το μέρος των Αγγλοσαξώνων, αντιτιθέμενοι στη φορολόγηση κεφαλαίων και την απαγόρευση της βραχυπρόθεσμης κερδοσκοπίας. Πολλοί οικονομολόγοι συμμερίζονται αντίθετα τις θέσεις Στίγκλιτζ. Η Tagesspiegel, επισημαίνει: «Το ΔΝΤ ζητάει από την κυβέρνηση της Αθήνας τόσο σκληρά μέτρα, που θα μπορούσε να προκληθεί διάλυση της ελληνικής οικονομίας. Οι Γερμανοί έζησαν το 1932 πώς μπορεί να οδηγήσει μία τέτοια πολιτική σε μαζική ανεργία και πολιτικά ακραίες συμπεριφορές. Συνεπώς, η ομολογία ότι η ασυμφωνία και η κακή δημοσιονομική πολιτική οδήγησαν στην αποδυνάμωση του ευρώ, θα ‘πρεπε να οδηγήσει σε άμεση αλλαγή πλεύσης, προς την κατεύθυνση μιας ομόφωνα επιλεγμένης οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής στην Ευρωζώνη και στον αυστηρό σεβασμό των κανόνων που αφορούν τα ελλείμματα, και μάλιστα από μεγάλες χώρες όπως τη Γαλλία και τη Γερμανία».
Αντιμέτωπος με τις επικρίσεις της κυβέρνησής του, ο ‘Ακερμαν της Ντώυτσε Μπανκ υπεραμύνθηκε του … διεθνούς κοινωνικού ρόλου της τράπεζας. Βεβαίως, περισσότερο πειστικό ήταν το προχθεσινό δημοσίευμα-διαρροή της Ντι Τσάιτ, που αποκάλυπτε συμφωνία Ντώυτσε Μπανκ και Παπακωνσταντίνου τον Φεβρουάριο, που τορπίλισαν οι μονεταριστές μουτζαχεντίν της Μέρκελ.
Ο Στίγκλιτζ ασκεί δριμεία κριτική στο Βερολίνο, υποστηρίζοντας ότι δεν είναι κυρίως υπεύθυνες οι χώρες για τα προβλήματά τους. Η Ελλάδα έχει δομικό έλλειμμα κατώτερο του 4%, αλλά έπεσε θύμα κυρίως της παγκόσμιας κρίσης. Η ευρωλιτότητα ως απάντηση θα φέρει κραχ (depression) στην οικονομία και θα εκτινάξει την ανεργία σε επίπεδα άνω του 40%. Αν η ανεργία των νέων ξεπεράσει το 50%, oι ταραχές σε Αθήνα και Μαδρίτη, θα κάνουν Ελλάδα και Ισπανία να διερωτηθούν αν έχουν συμφέρον να παραμείνουν στην ευρωζώνη.
Στην επίθεση κατά της Γερμανίας για τον χειρισμό του ελληνικού πέρασαν και οι Νιου Γιορκ Τάιμς, παραμονές της επίσκεψης του Υπουργού Οικονομικών του Ομπάμα (και πρώην μεγαλοστελέχους της Γκόλντμαν) Τίμοθι Γκάιτνερ. Οι Αμερικανοί θέλουν Γερμανούς, Κινέζους και Γιαπωνέζους να βάλουν εκείνοι το χέρι στο πουγγί για την ανάκαμψη και την ΕΚΤ να αγοράζει τα επισφαλή χαρτιά των τραπεζών τους.
Είναι αλήθεια ότι τα σενάρια παύσης πληρωμών ή εξόδου της Ελλάδας από την ευρωζώνη, είτε καλόπιστα, είτε υποβολιμιαία, κυρίως προέρχονται από Αγγλοσάξωνες. Δεν μπορεί κανείς να είναι βέβαιος για τις βαθύτερες επιδιώξεις της Ουάσιγκτον και του αμερικανοεβραϊκού τραπεζικού κεφαλαίου, Βέβαιο είναι πάντως ότι δεν επιθυμούν να γίνει το ευρώ κύριο παγκόσμιο αποθεματικό. Από την άποψη αυτή η ελληνική κρίση και η διαμάχη Γερμανίας με Ελλάδα και, εμμέσως, με όλο τον ευρωπαϊκό νότο ήταν «βούτυρο στο ψωμί» των αμερικανικών στρατηγικών επιδιώξεων. Αρκεί βέβαια να μην τιναχτεί στο τέλος όλη η παγκόσμια και μαζί η αμερικάνικη οικονομία στον αέρα, με τις διαρκείς υποβολές του ενός κατά του άλλου.
Ταυτόχρονα όμως, η κατάσταση υπέδειξε ότι η ευρωζώνη δεν μπορεί να συνεχίσει έτσι και μια πρώτη απάντηση είναι το γερμανικό σχέδιο δημοσιονομικής πειθαρχίας και ελέγχων των προύπολογισμών, απαράδεκτο μεν για τα περισσότερα μέλη της ευρωζώνης, ατελές δε βήμα προς τη συγκρότηση «πρωτοκράτους» σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το στρατηγικό ερώτημα για την Ελλάδα είναι, αν αρχίσει να φτιάχνεται τέτοιο κράτος, η ίδια θα είναι εντός των συνόρων του;
Αλλά δεν είναι το μόνο πρόβλημα. Οι Γερμανοί δεν επιθυμούν «ένωση μεταβιβάσεων». Δεν μπορείς όμως να ζητάς έλεγχο δαπανών και να μην έχεις κάποια κοινή φορολογία, κάποιο σοβαρό κοινό προϋπολογισμό, κάποια κοινή άμυνα.
Από την πλευρά του ο Γαλλοεβραίος σοσιαλιστής και διευθυντής (με πρωτοβουλία Σαρκοζί) του ΔΝΤ Στρως-Καν επαίρεται στη Μοντ ότι δική του δουλειά είναι η “σωτηρία” της Ελλάδος, αν και δεν σχολιάζει τα τοκογλυφικά επιτόκια 5-6%. Περηφανεύεται ότι αυτός έπεισε τους Γερμανούς να συγκατατεθούν στη «σωτηρία», εξηγώντας τους ότι κινδύνευαν η ύπαρξη του ευρώ και τα δικά τους συμφέροντα. Ο Στρως-Καν εκφράζει μεγάλο θαυμασμό για την κυβέρνηση Παπανδρέου διότι «επέλεξε τις άμεσες σκληρές θυσίες για να βγάλει το ταχύτερο τη χώρα της από την κρίση». Προσθέτει ότι το ΔΝΤ πίεσε, αν και δεν εξηγεί ποιόν πίεσε, για να περιορίσει τις κοινωνικές συνέπειες της λιτότητας και περαιτέρω μειώσεις χαμηλών μισθών και συντάξεων του δημοσίου!!!
Ποιος ήθελε τελικά τις άγριες περικοπές μισθών και συντάξεων; Το πράγμα είναι κάπως μυστηριώδες, αν σταθούμε στις δηλώσεις. ‘Όταν η Μόντ ζήτησε από την Κριστίν Λαγκάρντ τη γνώμη της για το αν θα αντέξει η Ελλάδα τα αυστηρά μέτρα που της επιβάλλονται, η Γαλλίδα Υπουργός δεν απήντησε ευθέως. Παρέθεσε όχι τις δικές της, αλλά τις εκτιμήσεις της ελληνικής κυβέρνησης, που, όπως δήλωσε, «είναι πεπεισμένη ότι αυτά τα σκληρά μέτρα, είναι απαραίτητα…(Η ελληνική κυβέρνηση) πιστεύει ότι τα μέτρα θα της επιτρέψουν να αναπτύξει τη βιώσιμη ανάπτυξη και την απασχόληση».
Η Λαγκάρντ χρησιμοποιεί πάντως τις περικοπές που αποφάσισε η Αθήνα ως μέτρο φρονηματισμού των Γάλλων εργαζομένων και συνταξιούχων, αν και δεν φτάνει στο σημείο να συστήσει την υιοθέτηση ανάλογων μέτρων στη χώρα της. Το ελληνικό πρόγραμμα χρησιμεύει όχι τόσο ως υπόδειγμα, όσο ως μπαμπούλας, για να πιούνε το πολύ ηπιότερο φαρμάκι τους οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι, εξ ου και ο υπαινιγμός Σεβενεμάν για τιμωρητικό πρόγραμμα «σωτηρίας» της Ελλάδας.
Η Λαγκάρντ πάσχει βέβαια από τη σχιζοφρένεια που αναφέραμε. Θέλει μείωση δαπανών, θέλει και μέτρα ανάκαμψης. Στην κυβέρνηση Σαρκοζί οι δύο τάσεις εκφράζονται από τον νεογκωλικό σύμβουλο του Προέδρου Γκιάνο, που θέλει νεοκευνσιανισμό και τον Πρωθυπουργό Φιγιόν που θέλει λιτότητα. Κανείς βέβαια δεν τολμάει να πει, ακόμα τουλάχιστο, τη μαγική λέξη: προστατευτισμός!Ούτε και θα την πει σύντομα, υπογραμμίζει γνωστός οικονομολόγος. Τα μεγάλα κέντρα της παγκόσμιας οικονομίας κάνουν σχεδόν πανομοιότυπα τα ίδια που έκαναν και στη δεκαετία του 1930. Τότε, ο κόσμος οδηγήθηκε πρώτα σε οικονομική, μετά σε πολεμική καταστροφή και τελικά σε παγκόσμιο πόλεμο. Η ιστορική, παγκόσμια ήττα και εξασθένηση της αριστεράς και των συνδικάτων από τη μια, η επικράτηση του χρηματιστικού κεφαλαίου επί του παραγωγικού και των κρατών από την άλλη, σε συνθήκες ασαφούς και αδύναμης Ηγεμονίας, εξασφαλίζει προς το παρόν τη μαθηματική επανάληψη του καταστροφικού σεναρίου 1929-39, με μόνη την ύπαρξη πυρηνικών όπλων να καθιστά πολύ δυσκολότερη την επανάληψη μιας «κανονικής» παγκόσμιας σύρραξης.
Κόσμος του Επενδυτή, 29.05.2010
konstantakopoulos.blogspot.com
Τρίτη 1 Ιουνίου 2010
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΚΩΣΤΑ ΛΑΠΑΒΙΤΣΑ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΚΩΣΤΑ ΛΑΠΑΒΙΤΣΑ
Σάββατο, 03 Απριλίου 2010 14:16 Η κρίση της ευρωζώνης μας υποχρεώνει να αναζητήσουμε λύσεις με το βλέμμα στο μέλλον
Η συζήτηση για την κρίση και κυρίως την έξοδο απ αυτή δεν θα σταματήσει γρήγορα. Όπως και για ένα από τα συναφή μ αυτή ζητήματα, τη θέση της χώρας στην ευρωζώνη. Η συνέντευξη με τον καθηγητή στο πανεπιστήμιο του Λονδίνου Κ. Λαπαβίτσα επιχειρεί, υπό το φως των ευρημάτων της μελέτης που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα από ομάδα της οποίας υπήρξε συντονιστής και την περίληψή της δημοσίευσε ήδη η ΕΠΟΧΗ, να διερευνήσει πλευρές του θέματος.
Τη συνέντευξη πήρε
ο Παύλος Κλαυδιανός
*Η μελέτη σας εντόπιζε μια ανισότιμη σχέση μεταξύ Γερμανίας και περιφερειακών χωρών της ευρωζώνης. ΄Ηταν η ευρωζώνη έτσι σχεδιασμένη που θα οδηγούσε σ αυτό το αποτέλεσμα;
-Είναι δύσκολο να πει κανείς ότι υπήρχε σχέδιο και θα ήταν λάθος να αναζητήσουμε συνομωσίες. Ασφαλώς, υπήρχαν συμφέροντα κρατών που έφθαναν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Η γερμανική πλευρά επιδίωξε να προωθήσει τα δικά της. Μεγαλύτερη σημασία έχει, όμως, ότι το θεσμικό πλαίσιο γενικότερα αποσκοπούσε στο να πειθαρχηθεί, εν τέλει, η εργασία. Να στηριχτεί το κοινό νόμισμα σε νομισματική και δημοσιονομική πειθαρχία, αλλά να υπάρξει ευλυγισία μέσω της αγοράς εργασίας υπό την απειλή ανεργίας ή μείωσης αμοιβών. Όσα έγιναν μετά τη Συνθήκη του Μάαστριχτ σ αυτό κατατείνουν.
*Λέτε ότι τα περισσότερα νομίσματα μπήκαν υπερτιμημένα στο ευρώ.
-Εδώ φαίνονται όντως τα συμφέροντα κρατών. Η Γερμανία πίεσε γι αυτό, αφενός να κρατηθεί ο πληθωρισμός χαμηλά, αφετέρου να δώσει εξ αρχής στις βιομηχανίες της ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Το δέχτηκαν οι χώρες της περιφέρειας και ξεκίνησαν με αρνητικούς όρους για το παραγωγικό τους δυναμικό.
*Άλλο πρόσθετο μέτρο της Γερμανίας ήταν η καθήλωση των μισθών των Γερμανών εργαζομένων.
-Αυτό είναι η καρδιά του ζητήματος. Από κει πηγάζει η ανισορροπία στο εσωτερικό της ευρωζώνης και είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο υποφέρουμε από την κρίση. Η Γερμανία καθήλωσε τους μισθούς, κυρίως τους ονομαστικούς, και συνολικά το κόστος εργασίας. Η διαφορά με τις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης είναι εντυπωσιακή.
*Στους ｫΦαϊνάνσιαλ Τάιμςｻ ο Μάρτιν Γουλφ θέτει το ζήτημα λέγοντας στους Γερμανούς: καταναλώστε! Η αρετή βλάπτει...
-Καλά τα λέει, τηρεί όμως σιγήν ιχθύος ως προς την αύξηση μισθών που θα μπορούσε να στηρίξει την άνοδο της κατανάλωσης. Αλλά η κυρίαρχη αντίληψη στη Δ. Ευρώπη είναι ｫτι δουλειά έχουν αυτές οι χώρες στην ευρωζώνη;ｻ, ｫΟι Γερμανοί είναι πιο αποτελεσματικοί, οι Νότιοι είναι ψεύτες, τεμπέληδεςｻ κ.τ.λ.
*Λέγεται και εδώ παρά το κλίμα ｫεθνικής έγερσηςｻ για να περάσει η λιτότητα. Λένε ｫΤι θέλετε, να μην παράγει η Γερμανία ανταγωνιστικά; Αφού είναι ανώτερηｻ.
-Οι οικονομίες της περιφέρειας πάσχουν από χίλιες δυο ασθένειες που είναι εμφανείς και γι αυτό οι τοποθετήσεις αυτές έχουν απήχηση. Αλλά οι αδυναμίες δεν έχουν να κάνουν με τις πραγματικές αιτίες της κρίσης. Η παραγωγικότητα της Γερμανίας είναι σαφώς ανώτερη, σε απόλυτα επίπεδα, των περιφερειακών χωρών. Δεν είναι, όμως, το ύψος της παραγωγικότητας που καθορίζει την πορεία της ανταγωνιστικότητας, αλλά ο ρυθμός αλλαγής, η τάση. Εδώ και πολλά χρόνια οι αυξήσεις στην παραγωγικότητα της Γερμανίας ο ρυθμός αλλαγής είναι μικρός, η παραγωγικότητά της λιμνάζει. Δεν έχουμε, δηλαδή, εισαγωγή νέων τεχνολογιών, νέων μεθόδων παραγωγής, ή ουσιαστική πρόοδο. Οι χώρες της περιφέρειας έχουν κατά κανόνα καλύτερα αποτελέσματα στην παραγωγικότητα, χωρίς βέβαια να λέμε ότι έγινε κανένα θαύμα.
Δεν ξεκινάει, λοιπόν, το πρόβλημα από την μεγαλύτερη παραγωγικότητα, το δυναμισμό της Γερμανίας. Οφείλεται στην τεράστια συμπίεση του κόστους εργασίας. Οι παγωμένοι μισθοί είναι το κύριο αίτιο της γερμανικής ανταγωνιστικότητας και δημιουργούν τα πλεονάσματα στις τρέχουσες συναλλαγές.
*Η Γερμανία γιατί επιθυμεί ισχυρό νόμισμα; Δεν βλάπτει τις εξαγωγές;
-Η Γερμανία είχε πάντα πολιτική διαχείρισης της ισοτιμίας ώστε να έχει οφέλη στις διεθνείς συναλλαγές της και δεν απέβλεπε μονίμως στο ισχυρό μάρκο. Τώρα με το ευρώ άλλαξαν τα πράγματα και το θέμα τέθηκε σε δυο επίπεδα: εντός και εκτός ευρωζώνης. Όσον αφορά το εκτός, υπήρξε τάση ανοδική, που ήταν συμφέρουσα για το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο του κέντρου. Οι μεγάλες τράπεζες μπορούσαν να ανταγωνιστούν με καλύτερους όρους παγκοσμίως λόγω ακριβώς της ισχύος του ευρώ. Το ακριβό ευρώ εν τω μεταξύ, πίεζε τους Γερμανούς εργοδότες να κρατούν τους μισθούς καθηλωμένους. ΄Οσον αφορά το επίπεδο εντός, το ευρώ δημιούργησε μόνιμα γερμανικά πλεονάσματα για τους λόγους που ανέφερα. Να πούμε, ακόμη, ότι τα δύο τρίτα του γερμανικού εμπορίου είναι με τις χώρες της ευρωζώνης. Η Ευρώπη μετατράπηκε σε ｫεγχώριαｻ αγορά για την Γερμανία. Το εμπόριο της ευρωζώνης με τον υπόλοιπο κόσμο, από την άλλη, δεν είναι πλεονασματικό.
*Πώς μπορεί να εξισορροπηθεί αυτή η ανισότιμη σχέση ;
-Είναι ένα μεγάλο ζήτημα που αλλιώς προσεγγίζεται από το κέντρο και αλλιώς από την περιφέρεια. Στη Γερμανία, θα έλεγε κανείς, θα μπορούσε να διευρυνθεί η εγχώρια ζήτηση, μέσω κρατικών επενδύσεων και δαπάνης. Επίσης να αυξηθούν οι μισθοί. Αυτό θα έφερνε μεγαλύτερη ισορροπία στην ευρωζώνη και το προσπαθεί η γερμανική αντιπολίτευση. Άλλοι ισχυρίζονται ότι λύση θα ήταν να αποκτήσει πλεονάσματα ολόκληρη η ευρωζώνη με τον υπόλοιπο κόσμο, έτσι να επωφεληθεί και η περιφέρεια. Αυτό είναι απλό λογικό σφάλμα. Μπορεί όλος ο κόσμος να λύσει τα προβλήματά του μέσω εξαγωγών; Ποιος θα κάνει τις εισαγωγές; Όσο, όμως, δεν τίθεται πολιτικά το ζήτημα - και από τα κάτω - δεν βλέπω γιατί να αλλάξει την προσέγγισή του το κέντρο. Για την περιφέρεια, πάλι, όλες οι πιθανές λύσεις είναι δύσκολες.
*Τι λες για τα μέτρα που πάρθηκαν στην Ελλάδα;
-Είναι τραγικά. Σταθεροποίηση μέσω λιτότητας και ύφεσης. Κάποια στιγμή θα επέλθει, βεβαίως, η σταθεροποίηση, με περικοπές και τεράστιο κοινωνικό κόστος, όμως πρώτα πρέπει να υπάρξει χρηματοπιστωτική στήριξη. Όσοι λένε ότι μπορεί η Ελλάδα και μόνη της κάνουν λάθος. Πρέπει να εξομαλυνθεί η κατάσταση μέσω ενδιάμεσου δανεισμού, ή άλλων εγγυήσεων. Να μη δανείζεται η χώρα με 6,5% και πληρώνει στους τραπεζίτες όσα συλλέγει μέσω φόρων. Ακόμη, χωρίς χρηματοπιστωτική εξομάλυνση υπάρχει διάχυτος φόβος και δυσπιστία που παγώνουν την εγχώρια αγορά. Η απόφαση των Βρυξελλών - δίχτυ προστασίας που θα συντονίζεται από το ΔΝΤ - δεν λύνει άμεσα το πρόβλημα. Απομακρύνει, απλώς, την περίπτωση ελληνικής χρεοκοπίας, άρα κάνει την κερδοσκοπία λιγότερο πιθανή, και άρα αναμένεται να οδηγήσει σε πτώση των επιτοκίων. Αυτό, όμως, θα πάρει καιρό διότι η συμφωνία δεν εγγυάται ευθέως το ελληνικό χρέος, ούτε και οι μηχανισμοί παρέμβασης είναι ξεκάθαροι. Θα δούμε πώς θα εξελιχτούν τα επιτόκια. Για την ώρα η Ελλάδα θα συνεχίσει να δανείζεται ακριβά και να αντιμετωπίζει τεράστιες πιέσεις ύφεσης.
*Και τι θα ακολουθήσει;
-Το πιθανότερο είναι στασιμότητα και αυτό είναι το χειρότερο. Οι νεοφιλελεύθερες προτάσεις που ακούγονται για ανάπτυξη είναι, κυριολεκτικά, στο πόδι. Δεν θα λύσει η χώρα το πρόβλημά της διότι οι συμβολαιογράφοι του Νομού Ημαθίας από 8 θα γίνουν 18. Δεν είναι σοβαρά πράγματα. Η παραγωγικότητα απαιτεί νέες τεχνολογίες και επενδύσεις, νέες μορφές παραγωγής. Η ελεύθερη αγορά από μόνη της δεν πρόκειται να φέρει τέτοιο θαύμα. Άρα, προβλέπεται λιτότητα για χρόνια και μετά μέτριος ρυθμός μεγέθυνσης. Από που θα έρθει η ανάπτυξη και με ποιον τρόπο μέσα στην ευρωζώνη; Ως τώρα η ελληνική οικονομία, αντιμέτωπη με τη γερμανική κυριαρχία, έριξε το βάρος στην κατανάλωση. Καταναλώνει γύρω στο 71-72% του ΑΕΠ, αμερικανικά ποσοστά. Έχουμε χαμηλές επενδύσεις, αρνητική αποταμίευση, μεγάλο δανεισμό των νοικοκυριών και όχι για αγορά κατοικίας, αλλά για κατανάλωση. Αυτό το πρότυπο τελείωσε, οδήγησε σε κρίση, δεν έχει μέλλον.
*Πώς παρεμβαίνουμε, λοιπόν, από την πλευρά της Αριστεράς;
-Όλα όσα συζητούνται στην Αριστερά τέθηκαν και μέσα στη δική μας ερευνητική ομάδα, όλες οι εκδοχές. Να τονίσω, όμως, ότι η μελέτη μας επιδιώκει να τεκμηριώσει τις εναλλακτικές προτάσεις μέσω ανάλυσης πολιτικής οικονομίας και όχι κάνοντας πολιτικές παραδοχές εκ προοιμίου. Είναι μάστιγα της Αριστεράς ότι συχνά αρχίζει την ανάλυση από τα πολιτικά συμπεράσματα στα οποία θέλει να καταλήξει. Αντιθέτως, εμάς μας ενδιέφερε να δούμε ποιες εναλλακτικές λύσεις είναι εφικτές από πλευράς πολιτικής οικονομίας. Τις πολιτικές εκτιμήσεις ας τις κάνουν τα κόμματα και οι οργανώσεις. Εξαιρετικά μεγάλη σημασία έχει οι προτάσεις όχι μόνο να λύνουν την κρίση αλλά και να δημιουργούν προοπτική για το μέλλον. Η κριτική αυτή τη στιγμή δεν φτάνει, έχει περιορισμένη εμβέλεια. Πιστεύω, η κοινωνία ψάχνει δυνάμεις και ιδέες που θα φέρουν ουσιαστικές αλλαγές. Πρέπει να θυμηθεί ξανά τα οράματά της η Αριστερά και όχι να διστάζει να μιλήσει για αντικαπιταλιστικές αλλαγές, ή για σοσιαλισμό. Η δική μας συνεισφορά, πιστεύω, είναι ότι ξεκαθαρίσαμε ότι υπάρχουν δύο εναλλακτικές στρατηγικές λύσεις, πέραν της καταστροφικής που εφαρμόζεται σήμερα. Η πρώτη, των δραστικών μεταρρυθμίσεων της ευρωζώνης υπέρ των εργαζομένων, του ｫκαλού ευρώｻ, όπως το ονομάσαμε. Η δεύτερη είναι της ριζοσπαστικής, ή προοδευτικής εξόδου από το ευρώ. Η προσέγγιση της πολιτικής οικονομίας μας επιτρέπει να βγάλουμε ορισμένα συμπεράσματα και για τις δύο.
*Ένα τμήμα της Αριστεράς θεωρεί ότι εφόσον το πρόβλημα είναι κοινό για τις χώρες της ευρωζώνης, ιδίως της περιφέρειας - η μελέτη σας δίνει πρόσθετα στοιχεία - θα πρέπει να επιμείνουμε στο να τεθεί το θέμα έτσι, και να διεκδικήσει να λυθεί έτσι. Όλοι μας της περιφέρειας έχουμε οξύ πρόβλημα, όλοι μας στην ευρωζώνη έχουμε πρόβλημα.
-Πρέπει, όμως, πρώτα να ξεκαθαρίσουμε που θέλουμε να πάμε. Το ζήτημα δεν είναι μόνο να αντιμετωπιστούν τα μέτρα, ή και να εξαναγκαστούν να τα πάρουν πίσω. Αυτό είναι πρωτεύον, φυσικά, αλλά η κοινωνία περιμένει να ακούσει τι προτάσεις υπάρχουν για το μέλλον.
Η προοπτική του ｫκαλού ευρώｻ προτείνει κατάργηση του Συμφώνου Σταθερότητας, διεύρυνση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, δημοσιονομικές μεταβιβάσεις από τους πλούσιους στους φτωχούς, προστασία των μισθών και ασφάλιση κατά της ανεργίας. Στην Ελλάδα υπάρχουν κόμματα που προσθέτουν την εθνικοποίηση τραπεζών, ανάκτηση ελέγχου στις ΔΕΚΟ, κ.α. Δηλαδή, παραμένουμε στη ευρωζώνη αλλά πιέζουμε για ουσιαστικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις σε συνεργασία με άλλες χώρες για να γίνει το ευρώ φιλικότερο προς τον εργαζόμενο. Η πολιτική διάσταση της πρότασης είναι περίπλοκη. Αφενός προσφέρει πεδίο για κοινή δράση των εργαζομένων κέντρου και περιφέρειας. Αφετέρου η προοπτική δημιουργίας τέτοιας συμμαχίας είναι εξαιρετικά απομακρυσμένη, ενώ η κρίση πιέζει τώρα. Η ανάλυση όμως η δική μας επικεντρώνεται στο εφικτό της πρότασης από πλευράς πολιτικής οικονομίας. Εδώ, λοιπόν, υπάρχει ένα ουσιαστικό ζήτημα. Το ευρώ είναι εγχώριο αλλά και παγκόσμιο χρήμα. Ο πολιτική του ｫκαλού ευρώｻ, πιθανώς, θα οδηγήσει σε πτώση της αξίας του προς το δολάριο υποσκάπτοντας τη θέση του στα παγκόσμια αποθεματικά. Το πρόβλημα είναι οξύ διότι δεν υπάρχει ενιαίο κράτος που θα επιβλέψει το συντονισμό της δημοσιονομικής πολιτικής στην ευρωζώνη, ούτε και να εγγυηθεί το χρέος συνολικά. Υπό αυτές τις συνθήκες δεν είναι απίθανο να καταρρεύσει το ｫκαλό ευρώｻ.
*Δηλαδή, χωρίς πολιτική λιτότητας, χωρίς πειθάρχηση των κρατών, δε μπορεί να υπάρξει το ευρώ ως διεθνές μέσο.
-Με τις σημερινές συνθήκες στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές πιστεύω ότι, δυστυχώς, αυτή είναι η πραγματικότητα για τις νομισματικές ενώσεις, οι οποίες είναι από τη φύση τους εύθραυστα σύνολα. Όσοι προτείνουν δυναμική μεταρρύθμιση ας συνειδητοποιήσουν ότι το ευρώ το υποστηρίζει ένα πολύ ισχυρό τμήμα του ευρωπαϊκού κεφαλαίου για τα δικά του συμφέροντα. Το ευρώ, επίσης, δεν είναι δολάριο, δεν έχει τις ίδιες δυνατότητες να συνεχίσει να λειτουργεί ως παγκόσμιο χρήμα έστω και αν πέφτει η αξία του. Κάτι τέτοιο, π.χ., θα δημιουργούσε σημαντικά προβλήματα στις τράπεζες του κέντρου. Τα λέω αυτά για να δείξω ότι η πολιτική του ｫκαλού ευρώｻ έχει σημαντικές διαστάσεις που συνήθως ξεχνιούνται.
*Ένα ευρώ όμως που θα απαιτούσε διαρκή λιτότητα ας καταρρεύσει.
-Βεβαίως, αλλά τότε μπορεί να ξεκινήσουμε για το ｫκαλό ευρώｻ και να καταλήξουμε στο ｫμη ευρώｻ, δηλαδή στην άλλη εναλλακτική στρατηγική. Θα ήταν καλό να είμαστε προετοιμασμένοι για κάτι τέτοιο.
*Η ριζοσπαστική έξοδος απαιτεί να κινηθούν μαζί οι χώρες της περιφέρειας, ή η κάθε μία μόνη της;
-Διαπραγματευτικά θα ήταν φυσικά καλύτερο να κινηθούν μαζί. Όμως, οι λύσεις που προτείνουμε πρέπει να στέκονται στα δικά τους πόδια για κάθε χώρα, ακόμη και τις μικρές και ευάλωτες. Θα υπάρξει, βέβαια, σημαντική υποτίμηση, ίσως της τάξης του 20-30% στην Ελλάδα, η οποία θα δώσει αμέσως πνοή στον παραγωγικό ιστό. Το σοκ της εξόδου, ωστόσο, θα είναι πάρα πολύ μεγάλο. Για να αντιμετωπιστεί επ ωφελεία των εργαζομένων θα πρέπει να υπάρξουν ριζοσπαστικές πολιτικές που θα εδράζονται σε κοινωνικές μεταβολές. Θα πρέπει να γίνει μετατόπιση ισχύος από το κεφάλαιο προς την εργασία. Συγκεκριμένα, οι τράπεζες θα γίνουν μη βιώσιμες και θα πρέπει να τεθούν υπό δημόσιο έλεγχο, διαμορφώνοντας παράλληλα πλαίσιο άσκησης οικονομικής πολιτικής. Άλλοι τομείς θα έρθουν επίσης σε πολύ δύσκολη θέση και θα χρειαστεί επιβολή δημοσίου ελέγχου, όπως ενέργεια, τηλεπικοινωνίες, μεταφορές, και κοινή ωφέλεια, δημιουργώντας έτσι τις βάσεις για ευρύτερη οικονομική παρέμβαση. Η μορφή που θα πάρει η δημόσιος έλεγχος θα εξαρτηθεί από τις πρακτικές και τους θεσμούς της κάθε χώρας.
*Το πρόβλημα του χρέους;
-Φυσικά θα παραμείνει και θα απαιτηθεί, κατά πάσα πιθανότητα, παύση πληρωμών και αναδιαπραγμάτευση. Αυτό, θα ανακουφίσει την πίεση αλλά θα έχει και σημαντικό κόστος προσέγγισης των διεθνών αγορών για ένα διάστημα. Διαδικασία επώδυνη αλλά δεν αποκλείεται η επάνοδος στις διεθνείς αγορές αρκεί να ανακτηθεί μεσοπρόθεσμα η αξιοπιστία. Τέλος, θα πρέπει να επιβληθεί έλεγχος στις ροές κεφαλαίων. Να σημειώσω ότι ως και το ΔΝΤ μιλάει, πια, για ελέγχους κεφαλαιακών ροών σε ορισμένες περιπτώσεις. Στη βάση αυτή θα μπορέσει να συζητηθεί η υιοθέτηση βιομηχανικής πολιτικής που θα φέρει αναδιάρθρωση του παραγωγικού ιστού. Τι πολιτική θα εξαρτηθεί και από τις διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας. Ακόμη και με τους περιορισμούς που θέτει η ΕΕ υπάρχει τρόπος να ασκηθεί βιομηχανική πολιτική.
*Για την εφικτότητα κ.τ.λ. αυτού του σχεδίου υπάρχει σοβαρός αντίλογος. Όμως η επάνοδος στην ευρωζώνη πώς θα γίνει;
-Γιατί να υπάρξει επάνοδος; Εδώ πρέπει να διαχωρίσουμε τη συμμετοχή στην ευρωζώνη από τη συμμετοχή στην Ε.Ε. Η Αριστερά, νομίζω, δεν πρέπει να ανοίξει όλα τα μέτωπα μαζί. Τη στιγμή αυτή υπάρχει οξύτατο πρόβλημα χρέους και δομικών ανισορροπιών που πηγάζουν από το ευρώ. Ας λυθούν πρώτα αυτά που καίνε την κοινωνία. Έντεκα κράτη της ΕΕ δεν ανήκουν στην ευρωζώνη, δεν είναι απαραίτητο.
*Η επιλογή της πλήρους συμμετοχής στην ΕΕ, από ένα ρεύμα της αριστεράς, έχει ευρύτερη αιτιολογία. Ο συσχετισμός δυνάμεων, όμως, που χρειάζεται γι αυτές τις δομικές αλλαγές που είπες είναι εξίσου δύσκολος όσο και της προηγούμενης λύσης. Άρα ο κίνδυνος η πρόταση αυτή να εκπέσει στην ｫέξοδο από το ευρώ και λιτότηταｻ δεν είναι επίσης υπαρκτός;
-Δεν υποτιμώ καθόλου τις πολιτικές δυσκολίες ενός τέτοιου εγχειρήματος, κυρίως τη δημιουργία κοινωνικών συμμαχιών που είναι απαραίτητες για να το στηρίξουν. Δεν είναι όμως ίδιες με τις δυσκολίες διαμόρφωσης πανευρωπαϊκής εργατικής συμμαχίας που θα επιδίωκε να μεταρρυθμίσει το ευρώ. Από πλευράς πολιτικής οικονομίας, πιο πολύ με απασχολεί το ζήτημα της εθνικής ανάπτυξης σε παγκόσμιο πλαίσιο. Η προοδευτική έξοδος δεν θα πρέπει να συγχέεται με την αυτάρκεια. Κάτι τέτοιο θα ήταν τραγικό για μικρές χώρες όπως η Ελλάδα. Θα πρέπει να υπάρξει συνεχής πρόσβαση σε διεθνές εμπόριο, τεχνολογία, επενδύσεις. Αυτά ακριβώς τα θέματα θα έπρεπε να συζητεί η Αριστερά για να μπορεί να προτείνει χειροπιαστές λύσεις στην κοινωνία.
Η αύξηση του ελληνικού χρέους αποτέλεσμα της κρίσης του χρηματοπιστωτικού τομέα
*Πριν πάμε στις λύσεις να ρωτήσω πώς συνδέονται η διεθνής κρίση και η κρίση της ευρωζώνης;
-Είπαμε ήδη για τα θεσμικά προβλήματα της ευρωζώνης, τη στρεβλή ανάπτυξή της. Το ξέσπασμα, όμως, της σημερινής κρίσης έχει να κάνει με την κρίση του 2007-9 που ξεκίνησε από τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Η τρέχουσα κρίση είναι πρωτίστως κρίση δημοσίου χρέους. Να τονίσω, ότι τα κρατικά ελλείμματα και ο δανεισμός μειώνονταν ως το 2007 και στην Ελλάδα, παρ όλες τις αλχημείες με τα στατιστικά στοιχεία. Δηλαδή, το Σύμφωνο Σταθερότητας έκανε τη δουλειά του, έστω όχι όσο επιδίωκε το ίδιο. Η ταχεία αύξηση του χρέους στην Ευρωζώνη, λοιπόν, οφείλεται κυρίως στην κρίση του 2007-9, διότι πρώτον το κράτος δαπάνησε για να σώσει το χρηματοπιστωτικό σύστημα πανάκριβο πράγμα αυτό και δεύτερο και κυριότερο κατέρρευσαν τα έσοδα.
*Άρα, η διεθνής έφερε την κρίση του χρέους και αυτή την κρίση της ευρωζώνης.
-Ακριβώς. Όταν γιγαντώθηκε το χρέος, φάνηκε η βαθιά ανισορροπία στην ευρωζώνη. Η τρέχουσα κρίση, δηλαδή, μπορεί να θεωρηθεί ως η τρίτη φάση της αναταραχής που ξεκίνησε το 2007: χρηματοπιστωτική κρίση, ύφεση, τώρα κρίση δημοσίου χρέους, με ιδιαίτερη οξύτητα στην ευρωζώνη λόγω των δομικών της ανισορροπιών.
*Η μεγάλη έκθεση των δανειστών στην περιφέρεια δεν κάνει τους ηγέτες του κέντρου πιο συνετούς;
-Είναι σημαντικός παράγοντας αλλά δεν είμαι βέβαιος ότι αντιλαμβάνονται το μέγεθός του. Οι τράπεζες του κέντρου συνέχισαν το δανεισμό τους προς την περιφέρεια ακόμη και μέχρι το 2008, κάνοντας λάθος εκτίμηση. Τα χρέη είναι τεράστια. Η έκθεση των τραπεζών Γερμανίας, Γαλλίας, Ολλανδίας, Βελγίου στην περιφέρεια, με βάση τα τελευταία στοιχεία της BIS για το 2009, είναι περίπου 1,5 τρις ευρώ. Ο κύριος όγκος είναι σε Ιταλία και Ισπανία αλλά και στην Ελλάδα υπάρχει ένα σημαντικό κομμάτι, περίπου 100 δισ. Το μετοχικό τους κεφάλαιο είναι γύρω στα 550 δις. Γαλλικές και γερμανικές τράπεζες είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες. Αν η Ελλάδα, π.χ., χρεοκοπήσει οι τράπεζες του κέντρου θα χάσουν, ας πούμε, 25% της αξίας των δανείων, δεν είναι μεγάλο το πλήγμα. Αν συμβεί όμως το ίδιο και στην υπόλοιπη περιφέρεια και χαθούν 350 δις, τότε τα πράγματα θα είναι πολύ σοβαρότερα. Αυτό είναι το ντόμινο, αν γίνει. Δεν υπάρχει όμως αυτοματισμός, δηλαδή αν χρεοκοπήσει μια χώρα τότε θα έχουμε ντόμινο. Βέβαια, οι κερδοσκόποι θα αναζητήσουν άλλο εύκολο θύμα. Μετά την Ελλάδα, η Πορτογαλία. Η κερδοσκοπία ξεκίνησε από την Ελλάδα διότι έχει υψηλό χρέος, καταρρακώθηκε η αξιοπιστία της λόγω αποκρύψεων, ελλείμματα πολύ μεγάλα, και είναι μικρή.
Σάββατο, 03 Απριλίου 2010 14:16 Η κρίση της ευρωζώνης μας υποχρεώνει να αναζητήσουμε λύσεις με το βλέμμα στο μέλλον
Η συζήτηση για την κρίση και κυρίως την έξοδο απ αυτή δεν θα σταματήσει γρήγορα. Όπως και για ένα από τα συναφή μ αυτή ζητήματα, τη θέση της χώρας στην ευρωζώνη. Η συνέντευξη με τον καθηγητή στο πανεπιστήμιο του Λονδίνου Κ. Λαπαβίτσα επιχειρεί, υπό το φως των ευρημάτων της μελέτης που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα από ομάδα της οποίας υπήρξε συντονιστής και την περίληψή της δημοσίευσε ήδη η ΕΠΟΧΗ, να διερευνήσει πλευρές του θέματος.
Τη συνέντευξη πήρε
ο Παύλος Κλαυδιανός
*Η μελέτη σας εντόπιζε μια ανισότιμη σχέση μεταξύ Γερμανίας και περιφερειακών χωρών της ευρωζώνης. ΄Ηταν η ευρωζώνη έτσι σχεδιασμένη που θα οδηγούσε σ αυτό το αποτέλεσμα;
-Είναι δύσκολο να πει κανείς ότι υπήρχε σχέδιο και θα ήταν λάθος να αναζητήσουμε συνομωσίες. Ασφαλώς, υπήρχαν συμφέροντα κρατών που έφθαναν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Η γερμανική πλευρά επιδίωξε να προωθήσει τα δικά της. Μεγαλύτερη σημασία έχει, όμως, ότι το θεσμικό πλαίσιο γενικότερα αποσκοπούσε στο να πειθαρχηθεί, εν τέλει, η εργασία. Να στηριχτεί το κοινό νόμισμα σε νομισματική και δημοσιονομική πειθαρχία, αλλά να υπάρξει ευλυγισία μέσω της αγοράς εργασίας υπό την απειλή ανεργίας ή μείωσης αμοιβών. Όσα έγιναν μετά τη Συνθήκη του Μάαστριχτ σ αυτό κατατείνουν.
*Λέτε ότι τα περισσότερα νομίσματα μπήκαν υπερτιμημένα στο ευρώ.
-Εδώ φαίνονται όντως τα συμφέροντα κρατών. Η Γερμανία πίεσε γι αυτό, αφενός να κρατηθεί ο πληθωρισμός χαμηλά, αφετέρου να δώσει εξ αρχής στις βιομηχανίες της ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Το δέχτηκαν οι χώρες της περιφέρειας και ξεκίνησαν με αρνητικούς όρους για το παραγωγικό τους δυναμικό.
*Άλλο πρόσθετο μέτρο της Γερμανίας ήταν η καθήλωση των μισθών των Γερμανών εργαζομένων.
-Αυτό είναι η καρδιά του ζητήματος. Από κει πηγάζει η ανισορροπία στο εσωτερικό της ευρωζώνης και είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο υποφέρουμε από την κρίση. Η Γερμανία καθήλωσε τους μισθούς, κυρίως τους ονομαστικούς, και συνολικά το κόστος εργασίας. Η διαφορά με τις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης είναι εντυπωσιακή.
*Στους ｫΦαϊνάνσιαλ Τάιμςｻ ο Μάρτιν Γουλφ θέτει το ζήτημα λέγοντας στους Γερμανούς: καταναλώστε! Η αρετή βλάπτει...
-Καλά τα λέει, τηρεί όμως σιγήν ιχθύος ως προς την αύξηση μισθών που θα μπορούσε να στηρίξει την άνοδο της κατανάλωσης. Αλλά η κυρίαρχη αντίληψη στη Δ. Ευρώπη είναι ｫτι δουλειά έχουν αυτές οι χώρες στην ευρωζώνη;ｻ, ｫΟι Γερμανοί είναι πιο αποτελεσματικοί, οι Νότιοι είναι ψεύτες, τεμπέληδεςｻ κ.τ.λ.
*Λέγεται και εδώ παρά το κλίμα ｫεθνικής έγερσηςｻ για να περάσει η λιτότητα. Λένε ｫΤι θέλετε, να μην παράγει η Γερμανία ανταγωνιστικά; Αφού είναι ανώτερηｻ.
-Οι οικονομίες της περιφέρειας πάσχουν από χίλιες δυο ασθένειες που είναι εμφανείς και γι αυτό οι τοποθετήσεις αυτές έχουν απήχηση. Αλλά οι αδυναμίες δεν έχουν να κάνουν με τις πραγματικές αιτίες της κρίσης. Η παραγωγικότητα της Γερμανίας είναι σαφώς ανώτερη, σε απόλυτα επίπεδα, των περιφερειακών χωρών. Δεν είναι, όμως, το ύψος της παραγωγικότητας που καθορίζει την πορεία της ανταγωνιστικότητας, αλλά ο ρυθμός αλλαγής, η τάση. Εδώ και πολλά χρόνια οι αυξήσεις στην παραγωγικότητα της Γερμανίας ο ρυθμός αλλαγής είναι μικρός, η παραγωγικότητά της λιμνάζει. Δεν έχουμε, δηλαδή, εισαγωγή νέων τεχνολογιών, νέων μεθόδων παραγωγής, ή ουσιαστική πρόοδο. Οι χώρες της περιφέρειας έχουν κατά κανόνα καλύτερα αποτελέσματα στην παραγωγικότητα, χωρίς βέβαια να λέμε ότι έγινε κανένα θαύμα.
Δεν ξεκινάει, λοιπόν, το πρόβλημα από την μεγαλύτερη παραγωγικότητα, το δυναμισμό της Γερμανίας. Οφείλεται στην τεράστια συμπίεση του κόστους εργασίας. Οι παγωμένοι μισθοί είναι το κύριο αίτιο της γερμανικής ανταγωνιστικότητας και δημιουργούν τα πλεονάσματα στις τρέχουσες συναλλαγές.
*Η Γερμανία γιατί επιθυμεί ισχυρό νόμισμα; Δεν βλάπτει τις εξαγωγές;
-Η Γερμανία είχε πάντα πολιτική διαχείρισης της ισοτιμίας ώστε να έχει οφέλη στις διεθνείς συναλλαγές της και δεν απέβλεπε μονίμως στο ισχυρό μάρκο. Τώρα με το ευρώ άλλαξαν τα πράγματα και το θέμα τέθηκε σε δυο επίπεδα: εντός και εκτός ευρωζώνης. Όσον αφορά το εκτός, υπήρξε τάση ανοδική, που ήταν συμφέρουσα για το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο του κέντρου. Οι μεγάλες τράπεζες μπορούσαν να ανταγωνιστούν με καλύτερους όρους παγκοσμίως λόγω ακριβώς της ισχύος του ευρώ. Το ακριβό ευρώ εν τω μεταξύ, πίεζε τους Γερμανούς εργοδότες να κρατούν τους μισθούς καθηλωμένους. ΄Οσον αφορά το επίπεδο εντός, το ευρώ δημιούργησε μόνιμα γερμανικά πλεονάσματα για τους λόγους που ανέφερα. Να πούμε, ακόμη, ότι τα δύο τρίτα του γερμανικού εμπορίου είναι με τις χώρες της ευρωζώνης. Η Ευρώπη μετατράπηκε σε ｫεγχώριαｻ αγορά για την Γερμανία. Το εμπόριο της ευρωζώνης με τον υπόλοιπο κόσμο, από την άλλη, δεν είναι πλεονασματικό.
*Πώς μπορεί να εξισορροπηθεί αυτή η ανισότιμη σχέση ;
-Είναι ένα μεγάλο ζήτημα που αλλιώς προσεγγίζεται από το κέντρο και αλλιώς από την περιφέρεια. Στη Γερμανία, θα έλεγε κανείς, θα μπορούσε να διευρυνθεί η εγχώρια ζήτηση, μέσω κρατικών επενδύσεων και δαπάνης. Επίσης να αυξηθούν οι μισθοί. Αυτό θα έφερνε μεγαλύτερη ισορροπία στην ευρωζώνη και το προσπαθεί η γερμανική αντιπολίτευση. Άλλοι ισχυρίζονται ότι λύση θα ήταν να αποκτήσει πλεονάσματα ολόκληρη η ευρωζώνη με τον υπόλοιπο κόσμο, έτσι να επωφεληθεί και η περιφέρεια. Αυτό είναι απλό λογικό σφάλμα. Μπορεί όλος ο κόσμος να λύσει τα προβλήματά του μέσω εξαγωγών; Ποιος θα κάνει τις εισαγωγές; Όσο, όμως, δεν τίθεται πολιτικά το ζήτημα - και από τα κάτω - δεν βλέπω γιατί να αλλάξει την προσέγγισή του το κέντρο. Για την περιφέρεια, πάλι, όλες οι πιθανές λύσεις είναι δύσκολες.
*Τι λες για τα μέτρα που πάρθηκαν στην Ελλάδα;
-Είναι τραγικά. Σταθεροποίηση μέσω λιτότητας και ύφεσης. Κάποια στιγμή θα επέλθει, βεβαίως, η σταθεροποίηση, με περικοπές και τεράστιο κοινωνικό κόστος, όμως πρώτα πρέπει να υπάρξει χρηματοπιστωτική στήριξη. Όσοι λένε ότι μπορεί η Ελλάδα και μόνη της κάνουν λάθος. Πρέπει να εξομαλυνθεί η κατάσταση μέσω ενδιάμεσου δανεισμού, ή άλλων εγγυήσεων. Να μη δανείζεται η χώρα με 6,5% και πληρώνει στους τραπεζίτες όσα συλλέγει μέσω φόρων. Ακόμη, χωρίς χρηματοπιστωτική εξομάλυνση υπάρχει διάχυτος φόβος και δυσπιστία που παγώνουν την εγχώρια αγορά. Η απόφαση των Βρυξελλών - δίχτυ προστασίας που θα συντονίζεται από το ΔΝΤ - δεν λύνει άμεσα το πρόβλημα. Απομακρύνει, απλώς, την περίπτωση ελληνικής χρεοκοπίας, άρα κάνει την κερδοσκοπία λιγότερο πιθανή, και άρα αναμένεται να οδηγήσει σε πτώση των επιτοκίων. Αυτό, όμως, θα πάρει καιρό διότι η συμφωνία δεν εγγυάται ευθέως το ελληνικό χρέος, ούτε και οι μηχανισμοί παρέμβασης είναι ξεκάθαροι. Θα δούμε πώς θα εξελιχτούν τα επιτόκια. Για την ώρα η Ελλάδα θα συνεχίσει να δανείζεται ακριβά και να αντιμετωπίζει τεράστιες πιέσεις ύφεσης.
*Και τι θα ακολουθήσει;
-Το πιθανότερο είναι στασιμότητα και αυτό είναι το χειρότερο. Οι νεοφιλελεύθερες προτάσεις που ακούγονται για ανάπτυξη είναι, κυριολεκτικά, στο πόδι. Δεν θα λύσει η χώρα το πρόβλημά της διότι οι συμβολαιογράφοι του Νομού Ημαθίας από 8 θα γίνουν 18. Δεν είναι σοβαρά πράγματα. Η παραγωγικότητα απαιτεί νέες τεχνολογίες και επενδύσεις, νέες μορφές παραγωγής. Η ελεύθερη αγορά από μόνη της δεν πρόκειται να φέρει τέτοιο θαύμα. Άρα, προβλέπεται λιτότητα για χρόνια και μετά μέτριος ρυθμός μεγέθυνσης. Από που θα έρθει η ανάπτυξη και με ποιον τρόπο μέσα στην ευρωζώνη; Ως τώρα η ελληνική οικονομία, αντιμέτωπη με τη γερμανική κυριαρχία, έριξε το βάρος στην κατανάλωση. Καταναλώνει γύρω στο 71-72% του ΑΕΠ, αμερικανικά ποσοστά. Έχουμε χαμηλές επενδύσεις, αρνητική αποταμίευση, μεγάλο δανεισμό των νοικοκυριών και όχι για αγορά κατοικίας, αλλά για κατανάλωση. Αυτό το πρότυπο τελείωσε, οδήγησε σε κρίση, δεν έχει μέλλον.
*Πώς παρεμβαίνουμε, λοιπόν, από την πλευρά της Αριστεράς;
-Όλα όσα συζητούνται στην Αριστερά τέθηκαν και μέσα στη δική μας ερευνητική ομάδα, όλες οι εκδοχές. Να τονίσω, όμως, ότι η μελέτη μας επιδιώκει να τεκμηριώσει τις εναλλακτικές προτάσεις μέσω ανάλυσης πολιτικής οικονομίας και όχι κάνοντας πολιτικές παραδοχές εκ προοιμίου. Είναι μάστιγα της Αριστεράς ότι συχνά αρχίζει την ανάλυση από τα πολιτικά συμπεράσματα στα οποία θέλει να καταλήξει. Αντιθέτως, εμάς μας ενδιέφερε να δούμε ποιες εναλλακτικές λύσεις είναι εφικτές από πλευράς πολιτικής οικονομίας. Τις πολιτικές εκτιμήσεις ας τις κάνουν τα κόμματα και οι οργανώσεις. Εξαιρετικά μεγάλη σημασία έχει οι προτάσεις όχι μόνο να λύνουν την κρίση αλλά και να δημιουργούν προοπτική για το μέλλον. Η κριτική αυτή τη στιγμή δεν φτάνει, έχει περιορισμένη εμβέλεια. Πιστεύω, η κοινωνία ψάχνει δυνάμεις και ιδέες που θα φέρουν ουσιαστικές αλλαγές. Πρέπει να θυμηθεί ξανά τα οράματά της η Αριστερά και όχι να διστάζει να μιλήσει για αντικαπιταλιστικές αλλαγές, ή για σοσιαλισμό. Η δική μας συνεισφορά, πιστεύω, είναι ότι ξεκαθαρίσαμε ότι υπάρχουν δύο εναλλακτικές στρατηγικές λύσεις, πέραν της καταστροφικής που εφαρμόζεται σήμερα. Η πρώτη, των δραστικών μεταρρυθμίσεων της ευρωζώνης υπέρ των εργαζομένων, του ｫκαλού ευρώｻ, όπως το ονομάσαμε. Η δεύτερη είναι της ριζοσπαστικής, ή προοδευτικής εξόδου από το ευρώ. Η προσέγγιση της πολιτικής οικονομίας μας επιτρέπει να βγάλουμε ορισμένα συμπεράσματα και για τις δύο.
*Ένα τμήμα της Αριστεράς θεωρεί ότι εφόσον το πρόβλημα είναι κοινό για τις χώρες της ευρωζώνης, ιδίως της περιφέρειας - η μελέτη σας δίνει πρόσθετα στοιχεία - θα πρέπει να επιμείνουμε στο να τεθεί το θέμα έτσι, και να διεκδικήσει να λυθεί έτσι. Όλοι μας της περιφέρειας έχουμε οξύ πρόβλημα, όλοι μας στην ευρωζώνη έχουμε πρόβλημα.
-Πρέπει, όμως, πρώτα να ξεκαθαρίσουμε που θέλουμε να πάμε. Το ζήτημα δεν είναι μόνο να αντιμετωπιστούν τα μέτρα, ή και να εξαναγκαστούν να τα πάρουν πίσω. Αυτό είναι πρωτεύον, φυσικά, αλλά η κοινωνία περιμένει να ακούσει τι προτάσεις υπάρχουν για το μέλλον.
Η προοπτική του ｫκαλού ευρώｻ προτείνει κατάργηση του Συμφώνου Σταθερότητας, διεύρυνση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, δημοσιονομικές μεταβιβάσεις από τους πλούσιους στους φτωχούς, προστασία των μισθών και ασφάλιση κατά της ανεργίας. Στην Ελλάδα υπάρχουν κόμματα που προσθέτουν την εθνικοποίηση τραπεζών, ανάκτηση ελέγχου στις ΔΕΚΟ, κ.α. Δηλαδή, παραμένουμε στη ευρωζώνη αλλά πιέζουμε για ουσιαστικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις σε συνεργασία με άλλες χώρες για να γίνει το ευρώ φιλικότερο προς τον εργαζόμενο. Η πολιτική διάσταση της πρότασης είναι περίπλοκη. Αφενός προσφέρει πεδίο για κοινή δράση των εργαζομένων κέντρου και περιφέρειας. Αφετέρου η προοπτική δημιουργίας τέτοιας συμμαχίας είναι εξαιρετικά απομακρυσμένη, ενώ η κρίση πιέζει τώρα. Η ανάλυση όμως η δική μας επικεντρώνεται στο εφικτό της πρότασης από πλευράς πολιτικής οικονομίας. Εδώ, λοιπόν, υπάρχει ένα ουσιαστικό ζήτημα. Το ευρώ είναι εγχώριο αλλά και παγκόσμιο χρήμα. Ο πολιτική του ｫκαλού ευρώｻ, πιθανώς, θα οδηγήσει σε πτώση της αξίας του προς το δολάριο υποσκάπτοντας τη θέση του στα παγκόσμια αποθεματικά. Το πρόβλημα είναι οξύ διότι δεν υπάρχει ενιαίο κράτος που θα επιβλέψει το συντονισμό της δημοσιονομικής πολιτικής στην ευρωζώνη, ούτε και να εγγυηθεί το χρέος συνολικά. Υπό αυτές τις συνθήκες δεν είναι απίθανο να καταρρεύσει το ｫκαλό ευρώｻ.
*Δηλαδή, χωρίς πολιτική λιτότητας, χωρίς πειθάρχηση των κρατών, δε μπορεί να υπάρξει το ευρώ ως διεθνές μέσο.
-Με τις σημερινές συνθήκες στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές πιστεύω ότι, δυστυχώς, αυτή είναι η πραγματικότητα για τις νομισματικές ενώσεις, οι οποίες είναι από τη φύση τους εύθραυστα σύνολα. Όσοι προτείνουν δυναμική μεταρρύθμιση ας συνειδητοποιήσουν ότι το ευρώ το υποστηρίζει ένα πολύ ισχυρό τμήμα του ευρωπαϊκού κεφαλαίου για τα δικά του συμφέροντα. Το ευρώ, επίσης, δεν είναι δολάριο, δεν έχει τις ίδιες δυνατότητες να συνεχίσει να λειτουργεί ως παγκόσμιο χρήμα έστω και αν πέφτει η αξία του. Κάτι τέτοιο, π.χ., θα δημιουργούσε σημαντικά προβλήματα στις τράπεζες του κέντρου. Τα λέω αυτά για να δείξω ότι η πολιτική του ｫκαλού ευρώｻ έχει σημαντικές διαστάσεις που συνήθως ξεχνιούνται.
*Ένα ευρώ όμως που θα απαιτούσε διαρκή λιτότητα ας καταρρεύσει.
-Βεβαίως, αλλά τότε μπορεί να ξεκινήσουμε για το ｫκαλό ευρώｻ και να καταλήξουμε στο ｫμη ευρώｻ, δηλαδή στην άλλη εναλλακτική στρατηγική. Θα ήταν καλό να είμαστε προετοιμασμένοι για κάτι τέτοιο.
*Η ριζοσπαστική έξοδος απαιτεί να κινηθούν μαζί οι χώρες της περιφέρειας, ή η κάθε μία μόνη της;
-Διαπραγματευτικά θα ήταν φυσικά καλύτερο να κινηθούν μαζί. Όμως, οι λύσεις που προτείνουμε πρέπει να στέκονται στα δικά τους πόδια για κάθε χώρα, ακόμη και τις μικρές και ευάλωτες. Θα υπάρξει, βέβαια, σημαντική υποτίμηση, ίσως της τάξης του 20-30% στην Ελλάδα, η οποία θα δώσει αμέσως πνοή στον παραγωγικό ιστό. Το σοκ της εξόδου, ωστόσο, θα είναι πάρα πολύ μεγάλο. Για να αντιμετωπιστεί επ ωφελεία των εργαζομένων θα πρέπει να υπάρξουν ριζοσπαστικές πολιτικές που θα εδράζονται σε κοινωνικές μεταβολές. Θα πρέπει να γίνει μετατόπιση ισχύος από το κεφάλαιο προς την εργασία. Συγκεκριμένα, οι τράπεζες θα γίνουν μη βιώσιμες και θα πρέπει να τεθούν υπό δημόσιο έλεγχο, διαμορφώνοντας παράλληλα πλαίσιο άσκησης οικονομικής πολιτικής. Άλλοι τομείς θα έρθουν επίσης σε πολύ δύσκολη θέση και θα χρειαστεί επιβολή δημοσίου ελέγχου, όπως ενέργεια, τηλεπικοινωνίες, μεταφορές, και κοινή ωφέλεια, δημιουργώντας έτσι τις βάσεις για ευρύτερη οικονομική παρέμβαση. Η μορφή που θα πάρει η δημόσιος έλεγχος θα εξαρτηθεί από τις πρακτικές και τους θεσμούς της κάθε χώρας.
*Το πρόβλημα του χρέους;
-Φυσικά θα παραμείνει και θα απαιτηθεί, κατά πάσα πιθανότητα, παύση πληρωμών και αναδιαπραγμάτευση. Αυτό, θα ανακουφίσει την πίεση αλλά θα έχει και σημαντικό κόστος προσέγγισης των διεθνών αγορών για ένα διάστημα. Διαδικασία επώδυνη αλλά δεν αποκλείεται η επάνοδος στις διεθνείς αγορές αρκεί να ανακτηθεί μεσοπρόθεσμα η αξιοπιστία. Τέλος, θα πρέπει να επιβληθεί έλεγχος στις ροές κεφαλαίων. Να σημειώσω ότι ως και το ΔΝΤ μιλάει, πια, για ελέγχους κεφαλαιακών ροών σε ορισμένες περιπτώσεις. Στη βάση αυτή θα μπορέσει να συζητηθεί η υιοθέτηση βιομηχανικής πολιτικής που θα φέρει αναδιάρθρωση του παραγωγικού ιστού. Τι πολιτική θα εξαρτηθεί και από τις διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας. Ακόμη και με τους περιορισμούς που θέτει η ΕΕ υπάρχει τρόπος να ασκηθεί βιομηχανική πολιτική.
*Για την εφικτότητα κ.τ.λ. αυτού του σχεδίου υπάρχει σοβαρός αντίλογος. Όμως η επάνοδος στην ευρωζώνη πώς θα γίνει;
-Γιατί να υπάρξει επάνοδος; Εδώ πρέπει να διαχωρίσουμε τη συμμετοχή στην ευρωζώνη από τη συμμετοχή στην Ε.Ε. Η Αριστερά, νομίζω, δεν πρέπει να ανοίξει όλα τα μέτωπα μαζί. Τη στιγμή αυτή υπάρχει οξύτατο πρόβλημα χρέους και δομικών ανισορροπιών που πηγάζουν από το ευρώ. Ας λυθούν πρώτα αυτά που καίνε την κοινωνία. Έντεκα κράτη της ΕΕ δεν ανήκουν στην ευρωζώνη, δεν είναι απαραίτητο.
*Η επιλογή της πλήρους συμμετοχής στην ΕΕ, από ένα ρεύμα της αριστεράς, έχει ευρύτερη αιτιολογία. Ο συσχετισμός δυνάμεων, όμως, που χρειάζεται γι αυτές τις δομικές αλλαγές που είπες είναι εξίσου δύσκολος όσο και της προηγούμενης λύσης. Άρα ο κίνδυνος η πρόταση αυτή να εκπέσει στην ｫέξοδο από το ευρώ και λιτότηταｻ δεν είναι επίσης υπαρκτός;
-Δεν υποτιμώ καθόλου τις πολιτικές δυσκολίες ενός τέτοιου εγχειρήματος, κυρίως τη δημιουργία κοινωνικών συμμαχιών που είναι απαραίτητες για να το στηρίξουν. Δεν είναι όμως ίδιες με τις δυσκολίες διαμόρφωσης πανευρωπαϊκής εργατικής συμμαχίας που θα επιδίωκε να μεταρρυθμίσει το ευρώ. Από πλευράς πολιτικής οικονομίας, πιο πολύ με απασχολεί το ζήτημα της εθνικής ανάπτυξης σε παγκόσμιο πλαίσιο. Η προοδευτική έξοδος δεν θα πρέπει να συγχέεται με την αυτάρκεια. Κάτι τέτοιο θα ήταν τραγικό για μικρές χώρες όπως η Ελλάδα. Θα πρέπει να υπάρξει συνεχής πρόσβαση σε διεθνές εμπόριο, τεχνολογία, επενδύσεις. Αυτά ακριβώς τα θέματα θα έπρεπε να συζητεί η Αριστερά για να μπορεί να προτείνει χειροπιαστές λύσεις στην κοινωνία.
Η αύξηση του ελληνικού χρέους αποτέλεσμα της κρίσης του χρηματοπιστωτικού τομέα
*Πριν πάμε στις λύσεις να ρωτήσω πώς συνδέονται η διεθνής κρίση και η κρίση της ευρωζώνης;
-Είπαμε ήδη για τα θεσμικά προβλήματα της ευρωζώνης, τη στρεβλή ανάπτυξή της. Το ξέσπασμα, όμως, της σημερινής κρίσης έχει να κάνει με την κρίση του 2007-9 που ξεκίνησε από τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Η τρέχουσα κρίση είναι πρωτίστως κρίση δημοσίου χρέους. Να τονίσω, ότι τα κρατικά ελλείμματα και ο δανεισμός μειώνονταν ως το 2007 και στην Ελλάδα, παρ όλες τις αλχημείες με τα στατιστικά στοιχεία. Δηλαδή, το Σύμφωνο Σταθερότητας έκανε τη δουλειά του, έστω όχι όσο επιδίωκε το ίδιο. Η ταχεία αύξηση του χρέους στην Ευρωζώνη, λοιπόν, οφείλεται κυρίως στην κρίση του 2007-9, διότι πρώτον το κράτος δαπάνησε για να σώσει το χρηματοπιστωτικό σύστημα πανάκριβο πράγμα αυτό και δεύτερο και κυριότερο κατέρρευσαν τα έσοδα.
*Άρα, η διεθνής έφερε την κρίση του χρέους και αυτή την κρίση της ευρωζώνης.
-Ακριβώς. Όταν γιγαντώθηκε το χρέος, φάνηκε η βαθιά ανισορροπία στην ευρωζώνη. Η τρέχουσα κρίση, δηλαδή, μπορεί να θεωρηθεί ως η τρίτη φάση της αναταραχής που ξεκίνησε το 2007: χρηματοπιστωτική κρίση, ύφεση, τώρα κρίση δημοσίου χρέους, με ιδιαίτερη οξύτητα στην ευρωζώνη λόγω των δομικών της ανισορροπιών.
*Η μεγάλη έκθεση των δανειστών στην περιφέρεια δεν κάνει τους ηγέτες του κέντρου πιο συνετούς;
-Είναι σημαντικός παράγοντας αλλά δεν είμαι βέβαιος ότι αντιλαμβάνονται το μέγεθός του. Οι τράπεζες του κέντρου συνέχισαν το δανεισμό τους προς την περιφέρεια ακόμη και μέχρι το 2008, κάνοντας λάθος εκτίμηση. Τα χρέη είναι τεράστια. Η έκθεση των τραπεζών Γερμανίας, Γαλλίας, Ολλανδίας, Βελγίου στην περιφέρεια, με βάση τα τελευταία στοιχεία της BIS για το 2009, είναι περίπου 1,5 τρις ευρώ. Ο κύριος όγκος είναι σε Ιταλία και Ισπανία αλλά και στην Ελλάδα υπάρχει ένα σημαντικό κομμάτι, περίπου 100 δισ. Το μετοχικό τους κεφάλαιο είναι γύρω στα 550 δις. Γαλλικές και γερμανικές τράπεζες είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες. Αν η Ελλάδα, π.χ., χρεοκοπήσει οι τράπεζες του κέντρου θα χάσουν, ας πούμε, 25% της αξίας των δανείων, δεν είναι μεγάλο το πλήγμα. Αν συμβεί όμως το ίδιο και στην υπόλοιπη περιφέρεια και χαθούν 350 δις, τότε τα πράγματα θα είναι πολύ σοβαρότερα. Αυτό είναι το ντόμινο, αν γίνει. Δεν υπάρχει όμως αυτοματισμός, δηλαδή αν χρεοκοπήσει μια χώρα τότε θα έχουμε ντόμινο. Βέβαια, οι κερδοσκόποι θα αναζητήσουν άλλο εύκολο θύμα. Μετά την Ελλάδα, η Πορτογαλία. Η κερδοσκοπία ξεκίνησε από την Ελλάδα διότι έχει υψηλό χρέος, καταρρακώθηκε η αξιοπιστία της λόγω αποκρύψεων, ελλείμματα πολύ μεγάλα, και είναι μικρή.
Θέμα χρόνου η χρεοκοπία (Πριν, 30 Μαΐου 2010)Δημοσιεύθηκε από leonidasvatikiotis στο 30/05/2010
Θέμα χρόνου η χρεοκοπία (Πριν, 30 Μαΐου 2010)
Δημοσιεύθηκε από leonidasvatikiotis στο 30/05/2010
Αναπόφευκτο το «δυστυχώς επτωχεύσαμεν»
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΗΣ
Θέατρο του παραλόγου είναι αυτό που παίζεται στην Ελλάδα με άξονα τις προοπτικές αποπληρωμής του δημόσιου χρέους. «Πρόκειται να προβείτε σε αναδιάρθρωσή του», ρώτησε τον πρωθυπουργό ο ισπανός δημοσιογράφος της Ελ Παΐς την προηγούμενη Κυριακή, επαναλαμβάνοντας ό,τι ακριβώς συζητιέται καθημερινά σε όλο, μα όλο τον διεθνή Τύπο. «Όχι», απάντησε ορθά κοφτά ο Γιώργος Παπανδρέου για να συμπληρώσει ότι αποτελεί ζήτημα αξιοπιστίας για την Ελλάδα να επιστρέψει τα χρήματα στους δανειστές της! Ο πρωθυπουργός του ΔΝΤ κι όλη μαζί η κυβέρνηση, που προσποιείται ότι δεν υφίσταται θέμα αναδιαπραγμάτευσης του χρέους, ψεύδονται. Κοροϊδεύουν τον ελληνικό λαό όταν υποστηρίζουν πως οι προοπτικές εξυπηρέτησης του είναι ομαλές και προβλέψιμες. Ρίχνουν στάχτη στα μάτια του προσπαθώντας να κερδίσουν χρόνο κι ευχόμενοι να είναι κάποιος άλλος, ο επόμενος, αυτός που θα επαναλάβει τα λόγια του Τρικούπη, «δυστυχώς επτωχεύσαμεν». Ο Παπανδρέου όμως και ο Παπακωνσταντίνου είναι πολύ φυσιολογικό να μη ενδιαφέρονται για τι θα γίνει το 2011 ή το πολύ το 2012, καθώς το πιο πιθανό είναι να έχουν εγκαταλείψει και τη χώρα: ο ένας για τις ΗΠΑ κι ο άλλος για την Ολλανδία ή κάποια άλλη χώρα όπου θα πάει να συνεχίσει να δουλεύει για κάποιον μισητό διεθνή ιμπεριαλιστικό οργανισμό, τον ΟΟΣΑ ή το ΔΝΤ, όπως έκανε πριν έρθει στην Ελλάδα. Το πρόβλημα όμως το έχουμε όλοι εμείς που θα συνεχίσουμε να ζούμε σε αυτή τη χώρα…
Αυτήν την περίοδο η κυβέρνηση εξαπατά τον κόσμο, κάνοντας επίδειξη δημιουργικής λογιστικής και απατών – ό,τι ακριβώς έκαναν κι οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Οι ανακοινώσεις του υπουργείου για αύξηση των δημόσιων εσόδων και μείωση του ελλείμματος δεν έχουν καμιά σχέση με την πραγματικότητα καθώς είναι αποτέλεσμα μιας άτυπης στάσης πληρωμών του δημοσίου προς όλους τους προμηθευτές που προετοιμάζει το έδαφος για απολύσεις, χρεοκοπίες και ύφεση της οικονομίας.
Η χρεοκοπία δεν ήταν δεδομένη για την Ελλάδα ούτε μέχρι τις αρχές του χρόνου. Όπως είχε φανεί με τον πιο καθαρό τρόπο την περίοδο της πρωθυπουργίας Σημίτη, μια σοβαρή αύξηση των ρυθμών μεγέθυνσης του ΑΕΠ (που ομολογουμένως δεν είναι εύκολα επαναλαμβανόμενη όπως μαρτυρά το γεγονός πως καμιά άλλη χώρα της ΕΕ δεν άγγιζε τέτοιους ρυθμούς) εξασφάλιζε την αργή μεν αλλά σταθερή αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους στην πάροδο του χρόνου. Ο τρόπος ήταν έμμεσος και τεχνητός, μιας και επιτυγχανόταν λόγω της αύξησης του ΑΕΠ – του παρανομαστή δηλαδή του κλάσματος. Παρόλα αυτά το δημόσιο χρέος μπορούσε να εξυπηρετείται ομαλά και η αποπληρωμή του φαινόταν θέμα χρόνου. Εδώ φυσικά εξετάζεται η δυνατότητα και μόνο εξυπηρέτησής του κι όχι η αναγκαιότητα, κατά πόσο δηλαδή είναι σκόπιμο να συνεχίσει να εξυπηρετείται ένα χρέος που δεν κάλυψε κοινωνικές ανάγκες, ενώ η αποπληρωμή του αποκλείει εκ προοιμίου την άσκηση και της πιο απλής αναδιανεμητικής πολιτικής. Θέμα αναδιάρθρωσης λοιπόν δεν υπήρχε μέχρι πρόσφατα, ούτε για την Ελλάδα, ούτε για καμία άλλη χώρα.
Παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις του έλληνα πρωθυπουργού και το πέπλο σιωπής του ελληνικού Τύπου, η προσφυγή στο μηχανισμό του ΔΝΤ και της ΕΕ κατέστησε το (απίθανο μέχρι πριν λίγους μήνες) ενδεχόμενο χρεοκοπίας του ελληνικού καπιταλισμού κάτι παραπάνω από βέβαιο. Οι όροι ωστόσο της συζητούμενης αναδιάρθρωσης θωρακίζουν τα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα των ξένων πιστωτών, αντίθετα με την επαναδιαπραγμάτευση – διαγραφή που ζητούν οι εργαζόμενοι.
Και ΔΝΤ και χρεοκοπία(!) εξασφάλισε ο… μάγος των διαπραγματεύσεων Παπανδρέου
Το ζήτημα της δυνατότητας αποπληρωμής του ελληνικού χρέους τέθηκε σε εντελώς νέες βάσεις, μετά τις εξελίξεις των τελευταίων μηνών κι ειδικότερα μετά την προσφυγή στον κατ’ ευφημισμό μηχανισμό σωτηρίας ΔΝΤ – ΕΕ κι όχι μετά την άνοδο των επιτοκίων των ελληνικών ομολόγων. Για να επιβεβαιωθεί εκ νέου ότι ήταν προτιμότερο να πληρώναμε 6%, 7%, 8% ακόμη και μεγαλύτερα επιτόκια αντί της προσφυγής στο ΔΝΤ, να υπενθυμίσουμε ότι όσο διάστημα το ελληνικό δημόσιο πλήρωνε αυτά τα απαράδεκτα και τοκογλυφικά επιτόκια δεν είχε δει το φως της δημοσιότητας κάποια προβολή της επίδρασης του επαυξημένου κόστους στο δημόσιο χρέος που να προοιωνίζεται την σημαντική του άνοδο.
Αντίθετα με σήμερα! Το μνημόνιο συνεργασίας της ελληνικής κυβέρνησης με την τρόικα, προβλέπει με κάθε επισημότητα ότι το δημόσιο χρέος της Ελλάδας στο τέλος του 2012 θα φθάσει το 149%. Μετά δηλαδή την κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων, του θεσμού της διαιτησίας, των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και την επίλυση επιτέλους του προβλήματος της γενιάς των 700 ευρώ με τον εντελώς απροσδόκητο τρόπο της μετατροπής τους σε γενιά των 550 ευρώ, το δημόσιο χρέος θα έχει φθάσει σε επίπεδα απλώς μη διαχειρίσιμα. Τότε η δυνατότητα να βγει το ελληνικό δημόσιο και να ζητήσει δανεικά από την αγορά (αυτό δεν ήταν επίσημα το ζητούμενο της δανειοδότησης με τα 110 δισ. και της θεραπείας σοκ που ακολούθησε;) απλώς δεν θα υφίσταται, γιατί αν οι τοκογλύφοι κάνουν πάρτι με το χρέος στο 115% του ΑΕΠ, αν τυχόν και πάει στο 149% τότε θα κάνουν όργια. Μάλιστα, αν θέλουμε να είμαστε ρεαλιστές, το χρέος θα αυξηθεί πολύ παραπάνω από 149%, επειδή η ύφεση θα είναι πολύ μεγαλύτερη από την προβλεπόμενη (-4% για το τρέχον έτος και -2,5% το 2011 αναφέρεται στο μνημόνιο), επομένως το ΑΕΠ θα μειωθεί δραματικά κι έτσι το χρέος θα εκτοξευθεί. Τότε ο πρωθυπουργός θα έχει καταφέρει για μια ακόμη φορά το απίθανο: από τα δύο κακά (ΔΝΤ ή χρεοκοπία;) να πετύχει και τα δύο!
Σε αυτή την περίπτωση ο ίδιος ο ιμπεριαλισμός θα επιβάλλει την αναδιάρθρωσή του με την ονομαστική του μείωση (το επονομαζόμενο κούρεμα) κι έναν διακανονισμό που θα μεταφέρει σε βάθος χρόνου την ωρίμανσή του με απεχθείς όρους και με μοναδικό στόχο να μην χάσει όλα του τα χρήματα. Κάτι αντίστοιχο έγινε με τις βαριά υπερχρεωμένες φτωχές χώρες (HIPC) πριν δέκα περίπου χρόνια, που είδαν το χρέος τους να μειώνεται σε λογικά επίπεδα μόνο και μόνο για να αποπληρωθεί κι ως αντάλλαγμα αποδέχθηκαν υπερδεκαετή κι εξοντωτικά προγράμματα λιτόητας. Το θέμα επομένως τίθεται από τον ίδιο τον ιμπεριαλισμό ανεξαρτήτως της δικής μας θέλησης κι άμεσα, όχι στο απώτερο μέλλον. Ακόμη κι ο Economist στο προηγούμενο τεύχος του ανέφερε ότι «οι κυβερνήσεις της ευρωζώνης θα πρέπει από τώρα να αρχίσουν να σχεδιάζουν μια συντεταγμένη αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους που θα περιλαμβάνει και τη ζημία τραπεζών που διατηρούν ελληνικά ομόλογα». Το ίδιο ζήτησε την προηγούμενη εβδομάδα και ο οικονομολόγος Ρόμπερτ Μαντέλ, νεοφιλελεύθερος θεωρητικός των νομισματικών ενοποιήσεων κι ο αμερικάνος θεωρητικός Στιβ Χάνκε, σύμβουλος του Ρέιγκαν κι αρχιτέκτονας της δολαριοποίησης της Αργεντινής τη δεκαετία του ’90. Για τον μεν πρώτο, «ίσως χρειαστεί αναδιάρθρωση χρέους για ένα ή δύο ασθενή δημοσιονομικά μέλη της ευρωζώνης», ενώ για τον δεύτερο, «το θανατηφόρο σπιράλ της Ελλάδας θα καταλήξει ή σε αναδιάρθρωση χρέους ή σε ολοκληρωτική στάση πληρωμών».
Η ουσία ωστόσο βρίσκεται στους όρους, με τους οποίους θα γίνει η αναδιάρθρωση του χρέους. Η «αχίλλειος πτέρνα» του ελληνικού δημόσιου χρέους (κατά την έκφραση της Wall Street Journal στις 29 Απρίλη) το οποίο ανέρχεται περίπου στα 300 δισ. ευρώ είναι ότι το 59% του βρίσκεται στα χέρια ευρωπαϊκών τραπεζών. Θεωρείται σίγουρο ότι αυτή η δομή θα αλλάξει άρδην κατά τους επόμενους μήνες καθώς οι ευρωπαϊκές τράπεζες θα εκμεταλλευτούν την περίοδο χάριτος που προσφέρει ο μηχανισμός ΔΝΤ – ΕΕ, με τους εγγυημένους όρους δανειοδότησης, για να ξεφορτωθούν τα ελληνικά χαρτιά. Άλλωστε, δεν θέλει και βαθιά γνώση για να αντιληφθεί κανείς ότι αυτό ακριβώς ήταν το ζητούμενο της ενεργοποίησης του μηχανισμού: να κερδίσουν χρόνο οι ξένες τράπεζες που είναι βαριά εκτεθειμένες, έχοντας στο ενεργητικό τους υψηλής αξίας ελληνικά ομόλογα, και να περιορίσουν τις θέσεις τους. Σε αυτό το πλαίσιο θα μπορούσε να ειπωθεί ότι το απίθανο, με πραγματικούς όρους, ενδεχόμενο χρεοκοπίας της Ελλάδας κατέστη μαθηματικά βέβαιο για να σωθούν οι τραπεζίτες, χώρια του αδιαμφισβήτητου οφέλους της αστικής τάξης από την καταστρατήγηση των κοινωνικών κατακτήσεων.
Ο χάρτης των επενδύσεων στα ελληνικά ομόλογα συμπληρώνεται από ένα ποσοστό της τάξης του 30% που βρίσκεται στα χέρια ελληνικών τραπεζών και εγχώριων ασφαλιστικών ταμείων. Ένα πρώτο, πρόχειρο σχέδιο αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους επομένως, που θα διαμορφωνόταν στα γραφεία του ΔΝΤ ή στο παράρτημά του στην πλατεία Συντάγματος ως βασική του παράμετρο θα είχε την διαγραφή εκείνου του τμήματος το οποίο κατέχουν τα ασφαλιστικά ταμεία και οι εγχώριες τράπεζες. Ενδεχόμενο που θα οδηγούσε τράπεζες και ταμεία στην χρεοκοπία (εξέλιξη εξαιρετικά αρνητικά για το εργατικό κίνημα μια και θα στερούσε όχι μόνο τις συντάξεις αλλά και τη δυνατότητα κρατικοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος) μόνο και μόνο για να διασφαλιστούν οι πιθανότητες να αποπληρώσει το ελληνικό δημόσιο τους ξένους πιστωτές του.
Το σενάριο της αναδιάρθρωσης δεν αποτελεί αποκύημα φαντασίας. Για την υλοποίησή του πιέζει αφόρητα ο ιμπεριαλισμός και εργάζεται εν κρυπτώ το ελληνικό δημόσιο που έχει προσλάβει κι εξειδικευμένο σύμβουλο.
Το σημαντικότερο ερώτημα όμως, από τη σκοπιά των εργατικών κι ευρύτερων λαϊκών συμφερόντων, δεν αφορά τη δυνατότητα αποπληρωμής του χρέους, αλλά την αναγκαιότητα. Κι εδώ η απάντηση πρέπει να είναι σαφώς αρνητική! Η εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους είναι εδώ και καιρό ο ελέφαντας στο στενόχωρο δωμάτιο (ελέω θεσμοθετημένων φοροαπαλλαγών του κεφαλαίου) των ελληνικών δημόσιων οικονομικών. Απομυζά τους δημόσιους πόρους και τα λεφτά των φορολογουμένων απαγορεύοντας την παροχή αυξήσεων σε μισθούς και συντάξεις και τις προσλήψεις δασκάλων, καθηγητών, νοσοκομειακών και γιατρών, που συνιστούν αδήριτη κοινωνική ανάγκη. Προς επίρρωση: Ο φετινός προϋπολογισμός πρόβλεπε να δοθούν για πληρωμές τόκων 12,3 δισ. ευρώ, ενώ για συντάξεις 6,4 δισ. ευρώ. Οι τόκοι δηλαδή απορρόφησαν διπλάσια χρήματα από τις συντάξεις. Ενώ για χρεολύσια δόθηκαν 29 δισ. όταν για δαπάνες προσωπικού προβλέφθηκαν 26,5 δισ. Τα χρεολύσια επομένως ήταν περισσότερα από τους μισθούς των δημοσίων. Η ίδια ακριβώς κατάσταση υπάρχει εδώ και χρόνια. Το 2009 για παράδειγμα τα χρεολύσια ανέρχονταν σε 29 δισ. ευρώ, ενώ το κονδύλι για αποδοχές δημοσίων και συντάξεις 25 δισ.
Η αναγκαιότητα αποπληρωμής του δημόσιου χρέους πρωτίστως αμφισβητείται από τις σκοτεινές διαδρομές που διατρέχουν τα κρατικά ομόλογα, από τη στιγμή που τα εκδίδει οποιοδήποτε κράτος. Η συνεχής υποτίμηση της ονομαστικής τους αξίας κάθε φορά που αλλάζουν χέρι με σκοπό την εξασφάλιση του τόκου έχουν μετατρέψει το δημόσιο χρέος σε έναν πύργο από τραπουλόχαρτα με αποτέλεσμα ακόμη κι από το επονομαζόμενο κούρεμα να μην δημιουργούνται πραγματικές απώλειες εισοδήματος, έστω κι αν υποτεθεί ότι θα μας ενδιέφερε η αξιοπιστία του εκδότη κι η διασφάλιση του εισοδήματος του κατόχου του. Επομένως δεν πρόκειται καν για υποτίμηση. Εν προκειμένω η ονομαστική τιμή θα προσαρμοστεί στο επίπεδο της αγοραίας, που έχει διαμορφωθεί από τον πιο άγριο χορό τοκογλυφίας.
Υπάρχει κι ένας επιπλέον λόγος για τον οποίο το αίτημα παραγραφής του εξωτερικού δημόσιου χρέους ή επαναδιαπραγμάτευσής του με στόχο την διαγραφή μεγάλου μέρους του (κάτι που στην πράξη θα κριθεί από τους ταξικούς συσχετισμούς) είναι νόμιμο. Αρκεί να σκεφτούμε πόσα δάνεια υπέγραψε το ελληνικό δημόσιο φεσώνοντας τον ελληνικό λαό με δισεκατομμύρια για να αγοράσει με αυτά τα λεφτά κορβέτες που στάλθηκαν στον Περσικό Κόλπο υποστηρίζοντας τα αμερικανικά ιμπεριαλιστικά σχέδια ή πόσα εκατομμύρια ξοδεύτηκαν για να αγοραστεί το χαφιεδοσύστημα C4I που όχι μόνο δεν παραλείφθηκε ποτέ αλλά αποτέλεσε και όχημα μίζας προς ΠΑΣΟΚ και ΝΔ.
Κατά συνέπεια οι εργαζόμενοι δικαιούνται να θέτουν ζήτημα παύσης πληρωμών του δημόσιου χρέους και επαναδιαπραγμάτευσης του, στο πλαίσιο μιας σειράς ακόμη μέτρων, που θα δίνουν διέξοδο προς όφελος των εργαζομένων στην σοβούσα κρίση και ταυτόχρονα θα θέτουν σε αμφισβήτηση την αστική κυριαρχία. Η ίδια τους δε η πάλη θα εξασφαλίσει ότι οι όροι της επαναδιαπραγμάτευσης θα είναι προς όφελός τους κι όχι προς όφελος της Ντόιτσε Μπανκ.
Αναγκαία η παύση πληρωμών του χρέους
ΝΟΜΙΜΟ ΑΙΤΗΜΑ Η ΕΠΑΝΑΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΡΕΟΥΣ
Στην βάση των παραπάνω προκαλεί απορία η επιμονή με την οποία η γραμματέας του ΚΚΕ, Αλ. Παπαρήγα και ο Ριζοσπάστης επιτέθηκαν στην «πρωτοβουλία οικονομολόγων και πανεπιστημιακών» με αφορμή το αίτημα για παύση πληρωμών. Η πρωτοβουλία των οικονομολόγων δέχθηκε την προηγούμενη εβδομάδα μια «συμμετρική», «αμφίπλευρη» επίθεση, καθώς πέρα από τον Ριζοσπάστη δέχθηκε την «περιποίηση» και της Αυγής, η οποία σε δύο δημοσιεύματά της τόνισε ότι «πρόσκειται στο Μέτωπο Αλληλεγγύης και Ανατροπής» του Αλέκου Αλαβάνου. Κι αυτό παρότι ο ιδρυτής του ΣΥΡΙΖΑ μόλις την Δευτέρα, κατά τη διάρκεια ομιλίας του σε παρουσίαση βιβλίου, απέρριψε με σαφή τρόπο την λύση εξόδου από το ευρώ. Πρόταση που μαζί με την παύση πληρωμών αποτελούν την προμετωπίδα της πρωτοβουλίας, που έχει συναντήσει μέχρι στιγμής αναπάντεχα θετική υποδοχή σε εργαζόμενους που ζητούν μια ριζοσπαστική, φιλολαϊκή διέξοδο από την κρίση.
Η κριτική του ΚΚΕ απέρριπτε το αίτημα παύσης πληρωμών συγχέοντας την αναδιάρθρωση που θα επιβάλλουν οι τραπεζίτες με την επαναδιαπραγμάτευση που οφείλουν να διεκδικήσουν μαχητικά κι επιθετικά οι εργαζόμενοι για να μην υποστούν τα βάρη της κρίσης. Η πλούσια εμπειρία του κινήματος και της Αριστεράς, από την Οκτωβριανή επανάσταση μέχρι το κίνημα του Φιντέλ Κάστρο στο πλαίσιο των Αδεσμεύτων τη δεκαετία του ’80, δεν έπεισε το ΚΚΕ για το κεκτημένο και κυρίως για τη δυνατότητα που έχει ένα τέτοιο αίτημα να συσπειρώσει ευρύτερα τμήματα των εργαζομένων σε μια – εκ των πραγμάτων – αντικαπιταλιστική κατεύθυνση για μια χώρα καταχρεωμένη, που το ζήτημα του εξωτερικού χρέους ανέκαθεν συμπύκνωνε ταξικές σχέσεις. Κι εδώ το ταξικό περιεχόμενο κι η αποτίμηση κάθε πρότασης προκύπτει όταν τεθεί το ερώτημα ποιος ωφελείται και ποιος βλάπτεται από το συγκεκριμένο αίτημα.
Κι επίσης όταν τεθεί στο συνολικό της πλαίσιο που με ρητό τρόπο, μαζί με την παύση πληρωμών και την έξοδο από το ευρώ, περιλαμβάνει: την χορήγηση γενναίων αυξήσεων σε μισθούς και συντάξεις, αθρόες χρηματοδοτήσεις στην παιδεία και την υγεία, αύξηση των φορολογικών συντελεστών των ανωνύμων εταιρειών στο 45%, φραγμούς στην κυκλοφορία κεφαλαίων, κρατικοποιήσεις τραπεζών και στρατηγικής σημασίας επιχειρήσεων, άσκηση ενεργής βιομηχανικής πολιτικής με σκοπό την στήριξη της απασχόλησης και της παραγωγής κοινωνικά χρήσιμων αγαθών και υπηρεσιών, υποτίμηση του νομίσματος κ.α.
Πρόκειται για αιτήματα που είναι συνεκτικά και αλληλοσυμπληρούμενα παρότι ανολοκλήρωτα και στο σύνολό τους συνθέτουν ένα ασφαλές περίγραμμα άσκησης φιλολαϊκής πολιτικής. Επίσης δεν απευθύνονται στην κυβέρνηση αλλά στους εργαζόμενους και διευκολύνουν το ξεδίπλωμα της εργατικής πάλης και την άνοδο της αυτοπεποίθησης των εργαζομένων.
ΕΞΟΔΟΣ ΑΠΟ ΕΥΡΩ
Όρος άσκησης φιλολαϊκής πολιτικής
ΓΕΝΝΗΤΟΡΑΣ ΑΝΤΙΘΕΣΕΩΝ
Η έξοδος από το ευρώ αποτελεί αναγκαιότητα στον βαθμό που η υλοποίηση όλων των προηγούμενων στόχων (παύσης πληρωμών, κρατικοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος, κ.α.) θα σημάνει αναπόφευκτα την ρήξη των δεσμών νομισματικής ενοποίησης με την ιμπεριαλιστική ΕΕ. Η πάλη δε εναντίον της – όρος εκ των ων ουκ άνευ στη διαδικασία ρήξης με τα πολλαπλά επίπεδα αστικής κυριαρχίας – και η αναγκαία αποδέσμευση διευκολύνεται με την έξοδο από το ευρώ και δεν αναιρείται. Η νομισματική ενοποίηση άλλωστε αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο κι «ανώτερο στάδιό» της. Ποτέ δεν θα μπορούσε η Γερμανία να οδηγήσει στα δημοσιονομικά Τάρταρα το Μεσογειακό Κλαμπ, προκαλώντας τον εκτροχιασμό του δημοσιονομικού ελλείμματος και του χρέους του, αν πριν δεν είχε αλώσει τα εμπορικά του ισοζύγια, αξιοποιώντας στο έπακρο τις δυνατότητες που προσέφερε η ΕΕ της κατάργησης των εμπορικών φραγμών και της ενιαίας αγοράς. Τα αντεργατικά πραξικοπήματα στην Ισπανία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα των τελευταίων εβδομάδων (πέραν των πανίσχυρων ταξικών συμφερόντων που εκπροσωπούν στο εσωτερικό της ίδιας της χώρας) είναι η «φυσική» συνέπεια του γερμανικού εμπορικού πλεονάσματος των 12,1 δισ. ευρώ με την Ισπανία το 2009 (31 δισ. ευρώ εξαγωγές μείον 18,9 δισ. εισαγωγές), των 11,2 δισ. ευρώ με την Ιταλία (50,6 δισ. εξαγωγές μείον 39,4 δισ.), των 2,6 δισ. ευρώ με την Πορτογαλία (6,1 μείον 3,5) και των 4,7 δισ. με την Ελλάδα (6,5 δισ. ευρώ εξαγωγές μείον 1,8 δισ. ευρώ εισαγωγές) κοκ.
Τούτων δοθέντων, του αδιαμφισβήτητα ταξικού και ιμπεριαλιστικού προσήμου που φέρει εγγενώς η διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης από τα πιο αθώα της παιδικά βήματα, η υπεράσπισή της δεν διευκολύνει την ανάπτυξη της αντικαπιταλιστικής πάλης. Πολύ περισσότερο σήμερα, που η συνεχής αντιδραστικοποίησή της ΕΕ, όπως επιτυγχάνεται με την συντηρητική αναθεώρηση από την Γερμανία των όρων του Συμφώνου Σταθερότητας, δείχνει πιο καθαρά το αντιδραστικό της περιεχόμενο. Το αίτημα εξόδου από το ευρώ και την ΕΕ δεν ισοδυναμεί επομένως με εθνικισμό, στο βαθμό που η υλοποίησή του θα συντελείται σε ένα πλαίσιο ευρύτερων φιλολαϊκών, αντικαπιταλιστικών στόχων. Οι δυνάμεις άλλωστε που χαρακτηρίζουν αναγκαιότητα την παραμονή στο ευρώ και την ΕΕ, αποφεύγουν να απαντήσουν πώς θα εφαρμοστούν οι φιλολαϊκές μεταβολές εντός της ΕΕ, όταν η Γερμανία είναι αποφασισμένη να αναιρέσει ακόμη και τις πολιτικές αναδιανομής των προηγούμενων χρόνων, υποδεικνύοντας τις πιο ωμές ταξικές πολιτικές από την μια άκρη ως την άλλη, μέσω της οργανικής της διασύνδεσης με το ΔΝΤ. Υπό αυτή την έννοια αποδεικνύεται προφητική η επιλογή του γερμανικού ιμπεριαλισμού να τοποθετήσει στην προεδρία της Γερμανίας, τον Χερστ Κέλερ, πρώην επικεφαλής του ΔΝΤ. Ο διορισμός δε του Μισέλ Καμντεσύ (επικεφαλής του ΔΝΤ την εποχή της ασιατικής κρίσης και υπευθύνου για τον θάνατο από πείνα χιλιάδων ανθρώπων) από τον γάλο πρόεδρο Νικολά Σαρκοζύ την προηγούμενη εβδομάδα ως υπεύθυνου για την αναμόρφωση των δημόσιων οικονομικών βεβαιώνει ότι η εμμονή με το ΔΝΤ δεν αποτελεί γερμανική ιδιαιτερότητα. Επιπλέον, όσοι θεωρούν αναγκαιότητα την παραμονή στο ευρώ (και τη θωράκιση της νομισματικής πολιτικής από τις λαϊκές πιέσεις) παραβλέπουν ότι το κοινό νόμισμα αποτελεί γεννήτορα αντιθέσεων και μηχανισμό όξυνσης των ανισοτήτων προς όφελος των ιμπεριαλιστικών σχηματισμών. Ακόμη κι από μηδενική βάση, χωρίς ελλείμματα δηλαδή, να ξεκινούσε η Ελλάδα ή η Πορτογαλία τις ανταλλαγές της με την Γερμανία στο πλαίσιο μιας νομισματικής ενοποίησης η πορεία δημοσιονομικής κρίσης θα ήταν προδιαγεγραμμένη.
Το ερώτημα από την άλλη που γεννιέται για την δυνατότητα επιβίωσης και αναπαραγωγής ενός κοινωνικού σχηματισμού αποκομμένου από μορφές ενοποίησης είναι προφανές. Ακόμη κι αν υπήρχε στο παρελθόν, σήμερα δεν υπάρχει. Παρόλα αυτά η ΕΕ δεν αποτελεί μονόδρομο. Αντίθετα το γνώρισμα που θα έπρεπε να χαρακτηρίζει μια μορφή οικονομικής ενοποίησης, ακόμη και χαλαρής συνεργασίας είναι τα λίγο πολύ συγκρίσιμα επίπεδα παραγωγικότητας της εργασίας (όπως αυτά που υπάρχουν μεταξύ των περισσότερων μεσογειακών χωρών ή των λατινοαμερικάνικων μεταξύ τους) έτσι ώστε να διασφαλίζεται η όσο το δυνατόν λιγότερο άνιση ανταλλαγή.
Δημοσιεύθηκε στο 2010, Oικονομία
Με ετικέτα: προσφυγή στο ΔΝΤ, παύση πληρωμών, χρεοκοπία Ελλάδας, έλλειμμα εμπορικού ισοζυγίου, έξοδος από το ευρώ, αναδιάρθρωση χρέους, αναδιαπραγμάτευση χρέους, δημόσιο χρέος, δημοσιονομικό έλειμμα, εθνικοποίηση τραπεζών, μηχανισμός σωτηρίας Ελλάδας
1 σχόλιο »
Με γερμανική βούλα πλέον ο κρατικός προϋπολογισμός (Πριν, 23/5/2010)
Δημοσιεύθηκε από leonidasvatikiotis στο 27/05/2010
Δικαίωμα βέτο στις κρατικές δαπάνες αποκτά το Βερολίνο
Προανάκρουσμα νέων μέτρων οι δηλώσεις Στρος Καν για μειώσεις σε μισθούς
Με φυγή προς τα μπρος προσπαθεί να επιλύσει η Γερμανία τις αντιφάσεις που εκδηλώθηκαν στο εσωτερικό της ευρωζώνης, με αφορμή την δημοσιονομική κρίση. Την εβδομάδα που πέρασε το Βερολίνο έθεσε με ακόμη πιο αυστηρό τρόπο την πρότασή του για ένα σύστημα κυρώσεων σε βάρος των χωρών που εμφανίζουν ελλείμματα. Πρόκειται ειδικότερα για ένα σύστημα κλιμακούμενων ποινών το οποίο θα ξεκινά από την στέρηση του δικαιώματος ψήφου για έναν χρόνο των χωρών που είναι υπόλογες για «δημοσιονομική κραιπάλη» στα συμβούλια υπουργών, θα συνεχίζει με χρηματικά πρόστιμα και θα φθάνει στην ελεγχόμενη χρεοκοπία κι ακόμη την έξοδο από την ευρωζώνη ή την ΕΕ. Καθοριστικός σταθμός σε αυτή τη διαδικασία θα είναι η υποχρέωση κάθε κυβέρνησης να στέλνει σε άλλες κυβερνήσεις προς έγκριση τον κρατικό προϋπολογισμό της πριν εισαχθεί για συζήτηση και ψήφιση στη δική της Βουλή!
Πρόκειται για μέτρα που θα οξύνουν στο έπακρο το δημοκρατικό ζήτημα μια κι εύκολα μπορεί κανείς να καταλάβει ότι δεν θα είναι η Γερμανία αυτή η χώρα που θα στέλνει τον προϋπολογισμό της στον κάθε Γιωργάκη. Αντίθετα οι κυβερνήσεις των μεσογειακών χωρών θα είναι αυτές που θα εξευτελίζονται, λειτουργώντας σαν προτεκτοράτα, καθώς θα περιμένουν από το Βερολίνο το πράσινο φως για τη συζήτηση στη Βουλή. Απώτερος στόχος αυτής της διαδικασίας είναι να θωρακιστεί η πολιτική λιτότητας στις χώρες του νότου που οι κυβερνήσεις τους αποδεικνύονται ευάλωτες στις πιέσεις του εργατικού κινήματος κι επίσης, απώτερος στόχος θα είναι ο ίδιος ο γερμανικός ιμπεριαλισμός να εγγυηθεί τις περικοπές των κοινωνικών δαπανών και την μείωση μισθών και συντάξεων, προς όφελος του κεφαλαίου εν γένει. Αυτό που επιδιώκει η Γερμανία είναι να μην χρειαστεί ξανά να πληρώσει, όπως πλήρωσε πρόσφατα έστω κι αν τα χρήματα που έδωσε σε τελικά ανάλυση πήγαν στα ταμεία των γερμανικών τραπεζών που έχουν αγοράσει ελληνικά ομόλογα. Ακόμη κι έτσι όμως και παρότι η δημοσιονομική πολιτική έγινε ακόμη πιο σφιχτή με τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν Ισπανία κι Πορτογαλία, το Βερολίνο θέλει να αποτρέψει νέες αφορμές χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής – όπως συνέβη με την πρόσφατη αγορά κρατικών ομολόγων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ύψους 16,5 δισ. ευρώ, στο πλαίσιο της απόφασης των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης της 9ης Μαΐου. Η διαδικασία έγκρισης των κρατικών προϋπολογισμών από την γερμανική Βουλή θα ευνοήσει άμεσα το ελληνικό κεφάλαιο καθώς οι διαταγές της Γερμανίας για άγριες περικοπές στον προϋπολογισμό θα στηρίξουν τα δικά του συμφέροντα. Παρόλα αυτά το δικαίωμα βέτο που αποκτά το Τέταρτο Ράιχ από τις μισθολογικές δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού μέχρι τις επιχορηγήσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ανοίγει τον δρόμο ώστε μετά τη νομισματική πολιτική το αστικό κράτος να παραιτηθεί κι από τον τυπικό έστω έλεγχο της δημοσιονομικής πολιτικής. Πρόκειται για μεγάλης σημασίας αλλαγή, πραγματική τομή στο πλαίσιο και το περιεχόμενο άσκησης οικονομικής πολιτικής.
Είναι αναγκαίο ωστόσο να ειπωθεί πως ακόμη κι αυτό το μέτρο που συνιστά μια νέα οικονομική και πολιτική κατοχή και θα οδηγήσει σε πείνα, δεν πρόκειται να λύσει το πρόβλημα των δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Οι αποκλίσεις των εσόδων από τα έξοδα μπορεί εκ πρώτης όψεως να φαίνονται αντιμετωπίσιμες αν η εργατική τάξη οδηγηθεί στην εξαθλίωση, κατά βάθος όμως αποτελώντας διαθλασμένη έκφραση της άλωσης της ελληνικής οικονομίας από τον γερμανικό ιμπεριαλισμό, συνιστούν το αποτέλεσμα κι όχι την αιτία. Υπό αυτή την έννοια ακόμη κι από μηδενική βάση, ισοσκελισμένο δηλαδή προϋπολογισμό, να ξεκινούσε ο ελληνικός καπιταλισμός, η δημιουργία ελλειμμάτων θα ήταν ξανά θέμα χρόνου κι άμεσο αποτέλεσμα των ανισοτήτων που γεννά το ενιαίο νόμισμα, προς όφελος του γερμανικού κεφαλαίου. Γι’ αυτό το λόγο η έξοδος από το ευρώ στην πορεία αντικαπιταλιστικής Εξόδου από την ΕΕ, αποτελεί μοναδική προϋπόθεση για την υπέρβαση της τρέχουσας δημοσιονομικής κρίσης, στο πλαίσιο μιας σειράς αλληλοσυμπληρούμενων στόχων όπως η παύση πληρωμών, η κρατικοποίηση τραπεζών κι ο περιορισμός στη διεθνή κίνηση κεφαλαίων έτσι ώστε να καταστούν εφικτές αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις, αύξηση δαπανών για παιδεία και υγεία κοκ.
Στον αντίποδα αυτών των μέτρων (που η δυνατότητα υλοποίησής τους θεμελιώνεται από την εκρηκτική αύξηση του κοινωνικού πλούτου), ο επικεφαλής του ΔΝΤ, Ντομινίκ Στρος Καν, ζήτησε νέες μειώσεις στους μισθούς του ιδιωτικού τομέα. Η ανακοίνωσή του (που διαψεύσθηκε μεν αλλά με την ταυτόχρονη υπογράμμιση της ανάγκης βελτίωσης της ελληνικής ανταγωνιστικότητας…) έγινε μια μέρα πριν φθάσει η πρώτη δόση του δανείου στην Τράπεζα της Ελλάδας, ύψους 20 δισ. ευρώ και προετοιμάζει το έδαφος για τα νέα μέτρα που θα απαιτηθούν εν όψει της δεύτερης δόσης, ύψους 9 δισ. ευρώ που θα καταβληθεί τον Σεπτέμβρη και της τρίτης ισόποσης δόσης που θα καταβληθεί τον Δεκέμβρη. Η απαίτηση κι άλλων αντιλαϊκών μέτρων εμφανίζεται ήδη επιβεβλημένη για την τρόικα και την κυβέρνηση Παπανδρέου στο ραγδαία επιδεινούμενο οικονομικό περιβάλλον αυξανόμενου πληθωρισμού (κατά 4,7% αυξήθηκε τον Απρίλη σε σχέση με τον Μάρτη), ραγδαίας πτώσης της καταναλωτικής ζήτησης και ύφεσης, που οδηγεί σε ναυάγο τους στόχους αύξησης των φορολογικών εσόδων. Κατ’ επέκταση, η κινδυνολογία του Μαξίμου με αφορμή την μεγάλη επιτυχία της απεργιακής συγκέντρωσης της Πέμπτης (τυχόν ανατροπή ή καθυστέρηση εφαρμογής των μέτρων θα φέρει νέα, ακόμη πιο σκληρά) αποδεικνύεται εκ προοιμίου αβάσιμη καθώς τα νέα, πιο σκληρά μέτρα είναι ήδη προ των πυλών κι η ανακοίνωσή τους θέμα χρόνου. Γι αυτό τον λόγο η ανατροπή του μνημονίου συνεργασίας με την τρόικα αποτελεί μονόδρομο για τους εργαζόμενους!
Δημοσιεύθηκε από leonidasvatikiotis στο 30/05/2010
Αναπόφευκτο το «δυστυχώς επτωχεύσαμεν»
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΗΣ
Θέατρο του παραλόγου είναι αυτό που παίζεται στην Ελλάδα με άξονα τις προοπτικές αποπληρωμής του δημόσιου χρέους. «Πρόκειται να προβείτε σε αναδιάρθρωσή του», ρώτησε τον πρωθυπουργό ο ισπανός δημοσιογράφος της Ελ Παΐς την προηγούμενη Κυριακή, επαναλαμβάνοντας ό,τι ακριβώς συζητιέται καθημερινά σε όλο, μα όλο τον διεθνή Τύπο. «Όχι», απάντησε ορθά κοφτά ο Γιώργος Παπανδρέου για να συμπληρώσει ότι αποτελεί ζήτημα αξιοπιστίας για την Ελλάδα να επιστρέψει τα χρήματα στους δανειστές της! Ο πρωθυπουργός του ΔΝΤ κι όλη μαζί η κυβέρνηση, που προσποιείται ότι δεν υφίσταται θέμα αναδιαπραγμάτευσης του χρέους, ψεύδονται. Κοροϊδεύουν τον ελληνικό λαό όταν υποστηρίζουν πως οι προοπτικές εξυπηρέτησης του είναι ομαλές και προβλέψιμες. Ρίχνουν στάχτη στα μάτια του προσπαθώντας να κερδίσουν χρόνο κι ευχόμενοι να είναι κάποιος άλλος, ο επόμενος, αυτός που θα επαναλάβει τα λόγια του Τρικούπη, «δυστυχώς επτωχεύσαμεν». Ο Παπανδρέου όμως και ο Παπακωνσταντίνου είναι πολύ φυσιολογικό να μη ενδιαφέρονται για τι θα γίνει το 2011 ή το πολύ το 2012, καθώς το πιο πιθανό είναι να έχουν εγκαταλείψει και τη χώρα: ο ένας για τις ΗΠΑ κι ο άλλος για την Ολλανδία ή κάποια άλλη χώρα όπου θα πάει να συνεχίσει να δουλεύει για κάποιον μισητό διεθνή ιμπεριαλιστικό οργανισμό, τον ΟΟΣΑ ή το ΔΝΤ, όπως έκανε πριν έρθει στην Ελλάδα. Το πρόβλημα όμως το έχουμε όλοι εμείς που θα συνεχίσουμε να ζούμε σε αυτή τη χώρα…
Αυτήν την περίοδο η κυβέρνηση εξαπατά τον κόσμο, κάνοντας επίδειξη δημιουργικής λογιστικής και απατών – ό,τι ακριβώς έκαναν κι οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Οι ανακοινώσεις του υπουργείου για αύξηση των δημόσιων εσόδων και μείωση του ελλείμματος δεν έχουν καμιά σχέση με την πραγματικότητα καθώς είναι αποτέλεσμα μιας άτυπης στάσης πληρωμών του δημοσίου προς όλους τους προμηθευτές που προετοιμάζει το έδαφος για απολύσεις, χρεοκοπίες και ύφεση της οικονομίας.
Η χρεοκοπία δεν ήταν δεδομένη για την Ελλάδα ούτε μέχρι τις αρχές του χρόνου. Όπως είχε φανεί με τον πιο καθαρό τρόπο την περίοδο της πρωθυπουργίας Σημίτη, μια σοβαρή αύξηση των ρυθμών μεγέθυνσης του ΑΕΠ (που ομολογουμένως δεν είναι εύκολα επαναλαμβανόμενη όπως μαρτυρά το γεγονός πως καμιά άλλη χώρα της ΕΕ δεν άγγιζε τέτοιους ρυθμούς) εξασφάλιζε την αργή μεν αλλά σταθερή αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους στην πάροδο του χρόνου. Ο τρόπος ήταν έμμεσος και τεχνητός, μιας και επιτυγχανόταν λόγω της αύξησης του ΑΕΠ – του παρανομαστή δηλαδή του κλάσματος. Παρόλα αυτά το δημόσιο χρέος μπορούσε να εξυπηρετείται ομαλά και η αποπληρωμή του φαινόταν θέμα χρόνου. Εδώ φυσικά εξετάζεται η δυνατότητα και μόνο εξυπηρέτησής του κι όχι η αναγκαιότητα, κατά πόσο δηλαδή είναι σκόπιμο να συνεχίσει να εξυπηρετείται ένα χρέος που δεν κάλυψε κοινωνικές ανάγκες, ενώ η αποπληρωμή του αποκλείει εκ προοιμίου την άσκηση και της πιο απλής αναδιανεμητικής πολιτικής. Θέμα αναδιάρθρωσης λοιπόν δεν υπήρχε μέχρι πρόσφατα, ούτε για την Ελλάδα, ούτε για καμία άλλη χώρα.
Παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις του έλληνα πρωθυπουργού και το πέπλο σιωπής του ελληνικού Τύπου, η προσφυγή στο μηχανισμό του ΔΝΤ και της ΕΕ κατέστησε το (απίθανο μέχρι πριν λίγους μήνες) ενδεχόμενο χρεοκοπίας του ελληνικού καπιταλισμού κάτι παραπάνω από βέβαιο. Οι όροι ωστόσο της συζητούμενης αναδιάρθρωσης θωρακίζουν τα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα των ξένων πιστωτών, αντίθετα με την επαναδιαπραγμάτευση – διαγραφή που ζητούν οι εργαζόμενοι.
Και ΔΝΤ και χρεοκοπία(!) εξασφάλισε ο… μάγος των διαπραγματεύσεων Παπανδρέου
Το ζήτημα της δυνατότητας αποπληρωμής του ελληνικού χρέους τέθηκε σε εντελώς νέες βάσεις, μετά τις εξελίξεις των τελευταίων μηνών κι ειδικότερα μετά την προσφυγή στον κατ’ ευφημισμό μηχανισμό σωτηρίας ΔΝΤ – ΕΕ κι όχι μετά την άνοδο των επιτοκίων των ελληνικών ομολόγων. Για να επιβεβαιωθεί εκ νέου ότι ήταν προτιμότερο να πληρώναμε 6%, 7%, 8% ακόμη και μεγαλύτερα επιτόκια αντί της προσφυγής στο ΔΝΤ, να υπενθυμίσουμε ότι όσο διάστημα το ελληνικό δημόσιο πλήρωνε αυτά τα απαράδεκτα και τοκογλυφικά επιτόκια δεν είχε δει το φως της δημοσιότητας κάποια προβολή της επίδρασης του επαυξημένου κόστους στο δημόσιο χρέος που να προοιωνίζεται την σημαντική του άνοδο.
Αντίθετα με σήμερα! Το μνημόνιο συνεργασίας της ελληνικής κυβέρνησης με την τρόικα, προβλέπει με κάθε επισημότητα ότι το δημόσιο χρέος της Ελλάδας στο τέλος του 2012 θα φθάσει το 149%. Μετά δηλαδή την κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων, του θεσμού της διαιτησίας, των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και την επίλυση επιτέλους του προβλήματος της γενιάς των 700 ευρώ με τον εντελώς απροσδόκητο τρόπο της μετατροπής τους σε γενιά των 550 ευρώ, το δημόσιο χρέος θα έχει φθάσει σε επίπεδα απλώς μη διαχειρίσιμα. Τότε η δυνατότητα να βγει το ελληνικό δημόσιο και να ζητήσει δανεικά από την αγορά (αυτό δεν ήταν επίσημα το ζητούμενο της δανειοδότησης με τα 110 δισ. και της θεραπείας σοκ που ακολούθησε;) απλώς δεν θα υφίσταται, γιατί αν οι τοκογλύφοι κάνουν πάρτι με το χρέος στο 115% του ΑΕΠ, αν τυχόν και πάει στο 149% τότε θα κάνουν όργια. Μάλιστα, αν θέλουμε να είμαστε ρεαλιστές, το χρέος θα αυξηθεί πολύ παραπάνω από 149%, επειδή η ύφεση θα είναι πολύ μεγαλύτερη από την προβλεπόμενη (-4% για το τρέχον έτος και -2,5% το 2011 αναφέρεται στο μνημόνιο), επομένως το ΑΕΠ θα μειωθεί δραματικά κι έτσι το χρέος θα εκτοξευθεί. Τότε ο πρωθυπουργός θα έχει καταφέρει για μια ακόμη φορά το απίθανο: από τα δύο κακά (ΔΝΤ ή χρεοκοπία;) να πετύχει και τα δύο!
Σε αυτή την περίπτωση ο ίδιος ο ιμπεριαλισμός θα επιβάλλει την αναδιάρθρωσή του με την ονομαστική του μείωση (το επονομαζόμενο κούρεμα) κι έναν διακανονισμό που θα μεταφέρει σε βάθος χρόνου την ωρίμανσή του με απεχθείς όρους και με μοναδικό στόχο να μην χάσει όλα του τα χρήματα. Κάτι αντίστοιχο έγινε με τις βαριά υπερχρεωμένες φτωχές χώρες (HIPC) πριν δέκα περίπου χρόνια, που είδαν το χρέος τους να μειώνεται σε λογικά επίπεδα μόνο και μόνο για να αποπληρωθεί κι ως αντάλλαγμα αποδέχθηκαν υπερδεκαετή κι εξοντωτικά προγράμματα λιτόητας. Το θέμα επομένως τίθεται από τον ίδιο τον ιμπεριαλισμό ανεξαρτήτως της δικής μας θέλησης κι άμεσα, όχι στο απώτερο μέλλον. Ακόμη κι ο Economist στο προηγούμενο τεύχος του ανέφερε ότι «οι κυβερνήσεις της ευρωζώνης θα πρέπει από τώρα να αρχίσουν να σχεδιάζουν μια συντεταγμένη αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους που θα περιλαμβάνει και τη ζημία τραπεζών που διατηρούν ελληνικά ομόλογα». Το ίδιο ζήτησε την προηγούμενη εβδομάδα και ο οικονομολόγος Ρόμπερτ Μαντέλ, νεοφιλελεύθερος θεωρητικός των νομισματικών ενοποιήσεων κι ο αμερικάνος θεωρητικός Στιβ Χάνκε, σύμβουλος του Ρέιγκαν κι αρχιτέκτονας της δολαριοποίησης της Αργεντινής τη δεκαετία του ’90. Για τον μεν πρώτο, «ίσως χρειαστεί αναδιάρθρωση χρέους για ένα ή δύο ασθενή δημοσιονομικά μέλη της ευρωζώνης», ενώ για τον δεύτερο, «το θανατηφόρο σπιράλ της Ελλάδας θα καταλήξει ή σε αναδιάρθρωση χρέους ή σε ολοκληρωτική στάση πληρωμών».
Η ουσία ωστόσο βρίσκεται στους όρους, με τους οποίους θα γίνει η αναδιάρθρωση του χρέους. Η «αχίλλειος πτέρνα» του ελληνικού δημόσιου χρέους (κατά την έκφραση της Wall Street Journal στις 29 Απρίλη) το οποίο ανέρχεται περίπου στα 300 δισ. ευρώ είναι ότι το 59% του βρίσκεται στα χέρια ευρωπαϊκών τραπεζών. Θεωρείται σίγουρο ότι αυτή η δομή θα αλλάξει άρδην κατά τους επόμενους μήνες καθώς οι ευρωπαϊκές τράπεζες θα εκμεταλλευτούν την περίοδο χάριτος που προσφέρει ο μηχανισμός ΔΝΤ – ΕΕ, με τους εγγυημένους όρους δανειοδότησης, για να ξεφορτωθούν τα ελληνικά χαρτιά. Άλλωστε, δεν θέλει και βαθιά γνώση για να αντιληφθεί κανείς ότι αυτό ακριβώς ήταν το ζητούμενο της ενεργοποίησης του μηχανισμού: να κερδίσουν χρόνο οι ξένες τράπεζες που είναι βαριά εκτεθειμένες, έχοντας στο ενεργητικό τους υψηλής αξίας ελληνικά ομόλογα, και να περιορίσουν τις θέσεις τους. Σε αυτό το πλαίσιο θα μπορούσε να ειπωθεί ότι το απίθανο, με πραγματικούς όρους, ενδεχόμενο χρεοκοπίας της Ελλάδας κατέστη μαθηματικά βέβαιο για να σωθούν οι τραπεζίτες, χώρια του αδιαμφισβήτητου οφέλους της αστικής τάξης από την καταστρατήγηση των κοινωνικών κατακτήσεων.
Ο χάρτης των επενδύσεων στα ελληνικά ομόλογα συμπληρώνεται από ένα ποσοστό της τάξης του 30% που βρίσκεται στα χέρια ελληνικών τραπεζών και εγχώριων ασφαλιστικών ταμείων. Ένα πρώτο, πρόχειρο σχέδιο αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους επομένως, που θα διαμορφωνόταν στα γραφεία του ΔΝΤ ή στο παράρτημά του στην πλατεία Συντάγματος ως βασική του παράμετρο θα είχε την διαγραφή εκείνου του τμήματος το οποίο κατέχουν τα ασφαλιστικά ταμεία και οι εγχώριες τράπεζες. Ενδεχόμενο που θα οδηγούσε τράπεζες και ταμεία στην χρεοκοπία (εξέλιξη εξαιρετικά αρνητικά για το εργατικό κίνημα μια και θα στερούσε όχι μόνο τις συντάξεις αλλά και τη δυνατότητα κρατικοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος) μόνο και μόνο για να διασφαλιστούν οι πιθανότητες να αποπληρώσει το ελληνικό δημόσιο τους ξένους πιστωτές του.
Το σενάριο της αναδιάρθρωσης δεν αποτελεί αποκύημα φαντασίας. Για την υλοποίησή του πιέζει αφόρητα ο ιμπεριαλισμός και εργάζεται εν κρυπτώ το ελληνικό δημόσιο που έχει προσλάβει κι εξειδικευμένο σύμβουλο.
Το σημαντικότερο ερώτημα όμως, από τη σκοπιά των εργατικών κι ευρύτερων λαϊκών συμφερόντων, δεν αφορά τη δυνατότητα αποπληρωμής του χρέους, αλλά την αναγκαιότητα. Κι εδώ η απάντηση πρέπει να είναι σαφώς αρνητική! Η εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους είναι εδώ και καιρό ο ελέφαντας στο στενόχωρο δωμάτιο (ελέω θεσμοθετημένων φοροαπαλλαγών του κεφαλαίου) των ελληνικών δημόσιων οικονομικών. Απομυζά τους δημόσιους πόρους και τα λεφτά των φορολογουμένων απαγορεύοντας την παροχή αυξήσεων σε μισθούς και συντάξεις και τις προσλήψεις δασκάλων, καθηγητών, νοσοκομειακών και γιατρών, που συνιστούν αδήριτη κοινωνική ανάγκη. Προς επίρρωση: Ο φετινός προϋπολογισμός πρόβλεπε να δοθούν για πληρωμές τόκων 12,3 δισ. ευρώ, ενώ για συντάξεις 6,4 δισ. ευρώ. Οι τόκοι δηλαδή απορρόφησαν διπλάσια χρήματα από τις συντάξεις. Ενώ για χρεολύσια δόθηκαν 29 δισ. όταν για δαπάνες προσωπικού προβλέφθηκαν 26,5 δισ. Τα χρεολύσια επομένως ήταν περισσότερα από τους μισθούς των δημοσίων. Η ίδια ακριβώς κατάσταση υπάρχει εδώ και χρόνια. Το 2009 για παράδειγμα τα χρεολύσια ανέρχονταν σε 29 δισ. ευρώ, ενώ το κονδύλι για αποδοχές δημοσίων και συντάξεις 25 δισ.
Η αναγκαιότητα αποπληρωμής του δημόσιου χρέους πρωτίστως αμφισβητείται από τις σκοτεινές διαδρομές που διατρέχουν τα κρατικά ομόλογα, από τη στιγμή που τα εκδίδει οποιοδήποτε κράτος. Η συνεχής υποτίμηση της ονομαστικής τους αξίας κάθε φορά που αλλάζουν χέρι με σκοπό την εξασφάλιση του τόκου έχουν μετατρέψει το δημόσιο χρέος σε έναν πύργο από τραπουλόχαρτα με αποτέλεσμα ακόμη κι από το επονομαζόμενο κούρεμα να μην δημιουργούνται πραγματικές απώλειες εισοδήματος, έστω κι αν υποτεθεί ότι θα μας ενδιέφερε η αξιοπιστία του εκδότη κι η διασφάλιση του εισοδήματος του κατόχου του. Επομένως δεν πρόκειται καν για υποτίμηση. Εν προκειμένω η ονομαστική τιμή θα προσαρμοστεί στο επίπεδο της αγοραίας, που έχει διαμορφωθεί από τον πιο άγριο χορό τοκογλυφίας.
Υπάρχει κι ένας επιπλέον λόγος για τον οποίο το αίτημα παραγραφής του εξωτερικού δημόσιου χρέους ή επαναδιαπραγμάτευσής του με στόχο την διαγραφή μεγάλου μέρους του (κάτι που στην πράξη θα κριθεί από τους ταξικούς συσχετισμούς) είναι νόμιμο. Αρκεί να σκεφτούμε πόσα δάνεια υπέγραψε το ελληνικό δημόσιο φεσώνοντας τον ελληνικό λαό με δισεκατομμύρια για να αγοράσει με αυτά τα λεφτά κορβέτες που στάλθηκαν στον Περσικό Κόλπο υποστηρίζοντας τα αμερικανικά ιμπεριαλιστικά σχέδια ή πόσα εκατομμύρια ξοδεύτηκαν για να αγοραστεί το χαφιεδοσύστημα C4I που όχι μόνο δεν παραλείφθηκε ποτέ αλλά αποτέλεσε και όχημα μίζας προς ΠΑΣΟΚ και ΝΔ.
Κατά συνέπεια οι εργαζόμενοι δικαιούνται να θέτουν ζήτημα παύσης πληρωμών του δημόσιου χρέους και επαναδιαπραγμάτευσης του, στο πλαίσιο μιας σειράς ακόμη μέτρων, που θα δίνουν διέξοδο προς όφελος των εργαζομένων στην σοβούσα κρίση και ταυτόχρονα θα θέτουν σε αμφισβήτηση την αστική κυριαρχία. Η ίδια τους δε η πάλη θα εξασφαλίσει ότι οι όροι της επαναδιαπραγμάτευσης θα είναι προς όφελός τους κι όχι προς όφελος της Ντόιτσε Μπανκ.
Αναγκαία η παύση πληρωμών του χρέους
ΝΟΜΙΜΟ ΑΙΤΗΜΑ Η ΕΠΑΝΑΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΡΕΟΥΣ
Στην βάση των παραπάνω προκαλεί απορία η επιμονή με την οποία η γραμματέας του ΚΚΕ, Αλ. Παπαρήγα και ο Ριζοσπάστης επιτέθηκαν στην «πρωτοβουλία οικονομολόγων και πανεπιστημιακών» με αφορμή το αίτημα για παύση πληρωμών. Η πρωτοβουλία των οικονομολόγων δέχθηκε την προηγούμενη εβδομάδα μια «συμμετρική», «αμφίπλευρη» επίθεση, καθώς πέρα από τον Ριζοσπάστη δέχθηκε την «περιποίηση» και της Αυγής, η οποία σε δύο δημοσιεύματά της τόνισε ότι «πρόσκειται στο Μέτωπο Αλληλεγγύης και Ανατροπής» του Αλέκου Αλαβάνου. Κι αυτό παρότι ο ιδρυτής του ΣΥΡΙΖΑ μόλις την Δευτέρα, κατά τη διάρκεια ομιλίας του σε παρουσίαση βιβλίου, απέρριψε με σαφή τρόπο την λύση εξόδου από το ευρώ. Πρόταση που μαζί με την παύση πληρωμών αποτελούν την προμετωπίδα της πρωτοβουλίας, που έχει συναντήσει μέχρι στιγμής αναπάντεχα θετική υποδοχή σε εργαζόμενους που ζητούν μια ριζοσπαστική, φιλολαϊκή διέξοδο από την κρίση.
Η κριτική του ΚΚΕ απέρριπτε το αίτημα παύσης πληρωμών συγχέοντας την αναδιάρθρωση που θα επιβάλλουν οι τραπεζίτες με την επαναδιαπραγμάτευση που οφείλουν να διεκδικήσουν μαχητικά κι επιθετικά οι εργαζόμενοι για να μην υποστούν τα βάρη της κρίσης. Η πλούσια εμπειρία του κινήματος και της Αριστεράς, από την Οκτωβριανή επανάσταση μέχρι το κίνημα του Φιντέλ Κάστρο στο πλαίσιο των Αδεσμεύτων τη δεκαετία του ’80, δεν έπεισε το ΚΚΕ για το κεκτημένο και κυρίως για τη δυνατότητα που έχει ένα τέτοιο αίτημα να συσπειρώσει ευρύτερα τμήματα των εργαζομένων σε μια – εκ των πραγμάτων – αντικαπιταλιστική κατεύθυνση για μια χώρα καταχρεωμένη, που το ζήτημα του εξωτερικού χρέους ανέκαθεν συμπύκνωνε ταξικές σχέσεις. Κι εδώ το ταξικό περιεχόμενο κι η αποτίμηση κάθε πρότασης προκύπτει όταν τεθεί το ερώτημα ποιος ωφελείται και ποιος βλάπτεται από το συγκεκριμένο αίτημα.
Κι επίσης όταν τεθεί στο συνολικό της πλαίσιο που με ρητό τρόπο, μαζί με την παύση πληρωμών και την έξοδο από το ευρώ, περιλαμβάνει: την χορήγηση γενναίων αυξήσεων σε μισθούς και συντάξεις, αθρόες χρηματοδοτήσεις στην παιδεία και την υγεία, αύξηση των φορολογικών συντελεστών των ανωνύμων εταιρειών στο 45%, φραγμούς στην κυκλοφορία κεφαλαίων, κρατικοποιήσεις τραπεζών και στρατηγικής σημασίας επιχειρήσεων, άσκηση ενεργής βιομηχανικής πολιτικής με σκοπό την στήριξη της απασχόλησης και της παραγωγής κοινωνικά χρήσιμων αγαθών και υπηρεσιών, υποτίμηση του νομίσματος κ.α.
Πρόκειται για αιτήματα που είναι συνεκτικά και αλληλοσυμπληρούμενα παρότι ανολοκλήρωτα και στο σύνολό τους συνθέτουν ένα ασφαλές περίγραμμα άσκησης φιλολαϊκής πολιτικής. Επίσης δεν απευθύνονται στην κυβέρνηση αλλά στους εργαζόμενους και διευκολύνουν το ξεδίπλωμα της εργατικής πάλης και την άνοδο της αυτοπεποίθησης των εργαζομένων.
ΕΞΟΔΟΣ ΑΠΟ ΕΥΡΩ
Όρος άσκησης φιλολαϊκής πολιτικής
ΓΕΝΝΗΤΟΡΑΣ ΑΝΤΙΘΕΣΕΩΝ
Η έξοδος από το ευρώ αποτελεί αναγκαιότητα στον βαθμό που η υλοποίηση όλων των προηγούμενων στόχων (παύσης πληρωμών, κρατικοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος, κ.α.) θα σημάνει αναπόφευκτα την ρήξη των δεσμών νομισματικής ενοποίησης με την ιμπεριαλιστική ΕΕ. Η πάλη δε εναντίον της – όρος εκ των ων ουκ άνευ στη διαδικασία ρήξης με τα πολλαπλά επίπεδα αστικής κυριαρχίας – και η αναγκαία αποδέσμευση διευκολύνεται με την έξοδο από το ευρώ και δεν αναιρείται. Η νομισματική ενοποίηση άλλωστε αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο κι «ανώτερο στάδιό» της. Ποτέ δεν θα μπορούσε η Γερμανία να οδηγήσει στα δημοσιονομικά Τάρταρα το Μεσογειακό Κλαμπ, προκαλώντας τον εκτροχιασμό του δημοσιονομικού ελλείμματος και του χρέους του, αν πριν δεν είχε αλώσει τα εμπορικά του ισοζύγια, αξιοποιώντας στο έπακρο τις δυνατότητες που προσέφερε η ΕΕ της κατάργησης των εμπορικών φραγμών και της ενιαίας αγοράς. Τα αντεργατικά πραξικοπήματα στην Ισπανία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα των τελευταίων εβδομάδων (πέραν των πανίσχυρων ταξικών συμφερόντων που εκπροσωπούν στο εσωτερικό της ίδιας της χώρας) είναι η «φυσική» συνέπεια του γερμανικού εμπορικού πλεονάσματος των 12,1 δισ. ευρώ με την Ισπανία το 2009 (31 δισ. ευρώ εξαγωγές μείον 18,9 δισ. εισαγωγές), των 11,2 δισ. ευρώ με την Ιταλία (50,6 δισ. εξαγωγές μείον 39,4 δισ.), των 2,6 δισ. ευρώ με την Πορτογαλία (6,1 μείον 3,5) και των 4,7 δισ. με την Ελλάδα (6,5 δισ. ευρώ εξαγωγές μείον 1,8 δισ. ευρώ εισαγωγές) κοκ.
Τούτων δοθέντων, του αδιαμφισβήτητα ταξικού και ιμπεριαλιστικού προσήμου που φέρει εγγενώς η διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης από τα πιο αθώα της παιδικά βήματα, η υπεράσπισή της δεν διευκολύνει την ανάπτυξη της αντικαπιταλιστικής πάλης. Πολύ περισσότερο σήμερα, που η συνεχής αντιδραστικοποίησή της ΕΕ, όπως επιτυγχάνεται με την συντηρητική αναθεώρηση από την Γερμανία των όρων του Συμφώνου Σταθερότητας, δείχνει πιο καθαρά το αντιδραστικό της περιεχόμενο. Το αίτημα εξόδου από το ευρώ και την ΕΕ δεν ισοδυναμεί επομένως με εθνικισμό, στο βαθμό που η υλοποίησή του θα συντελείται σε ένα πλαίσιο ευρύτερων φιλολαϊκών, αντικαπιταλιστικών στόχων. Οι δυνάμεις άλλωστε που χαρακτηρίζουν αναγκαιότητα την παραμονή στο ευρώ και την ΕΕ, αποφεύγουν να απαντήσουν πώς θα εφαρμοστούν οι φιλολαϊκές μεταβολές εντός της ΕΕ, όταν η Γερμανία είναι αποφασισμένη να αναιρέσει ακόμη και τις πολιτικές αναδιανομής των προηγούμενων χρόνων, υποδεικνύοντας τις πιο ωμές ταξικές πολιτικές από την μια άκρη ως την άλλη, μέσω της οργανικής της διασύνδεσης με το ΔΝΤ. Υπό αυτή την έννοια αποδεικνύεται προφητική η επιλογή του γερμανικού ιμπεριαλισμού να τοποθετήσει στην προεδρία της Γερμανίας, τον Χερστ Κέλερ, πρώην επικεφαλής του ΔΝΤ. Ο διορισμός δε του Μισέλ Καμντεσύ (επικεφαλής του ΔΝΤ την εποχή της ασιατικής κρίσης και υπευθύνου για τον θάνατο από πείνα χιλιάδων ανθρώπων) από τον γάλο πρόεδρο Νικολά Σαρκοζύ την προηγούμενη εβδομάδα ως υπεύθυνου για την αναμόρφωση των δημόσιων οικονομικών βεβαιώνει ότι η εμμονή με το ΔΝΤ δεν αποτελεί γερμανική ιδιαιτερότητα. Επιπλέον, όσοι θεωρούν αναγκαιότητα την παραμονή στο ευρώ (και τη θωράκιση της νομισματικής πολιτικής από τις λαϊκές πιέσεις) παραβλέπουν ότι το κοινό νόμισμα αποτελεί γεννήτορα αντιθέσεων και μηχανισμό όξυνσης των ανισοτήτων προς όφελος των ιμπεριαλιστικών σχηματισμών. Ακόμη κι από μηδενική βάση, χωρίς ελλείμματα δηλαδή, να ξεκινούσε η Ελλάδα ή η Πορτογαλία τις ανταλλαγές της με την Γερμανία στο πλαίσιο μιας νομισματικής ενοποίησης η πορεία δημοσιονομικής κρίσης θα ήταν προδιαγεγραμμένη.
Το ερώτημα από την άλλη που γεννιέται για την δυνατότητα επιβίωσης και αναπαραγωγής ενός κοινωνικού σχηματισμού αποκομμένου από μορφές ενοποίησης είναι προφανές. Ακόμη κι αν υπήρχε στο παρελθόν, σήμερα δεν υπάρχει. Παρόλα αυτά η ΕΕ δεν αποτελεί μονόδρομο. Αντίθετα το γνώρισμα που θα έπρεπε να χαρακτηρίζει μια μορφή οικονομικής ενοποίησης, ακόμη και χαλαρής συνεργασίας είναι τα λίγο πολύ συγκρίσιμα επίπεδα παραγωγικότητας της εργασίας (όπως αυτά που υπάρχουν μεταξύ των περισσότερων μεσογειακών χωρών ή των λατινοαμερικάνικων μεταξύ τους) έτσι ώστε να διασφαλίζεται η όσο το δυνατόν λιγότερο άνιση ανταλλαγή.
Δημοσιεύθηκε στο 2010, Oικονομία
Με ετικέτα: προσφυγή στο ΔΝΤ, παύση πληρωμών, χρεοκοπία Ελλάδας, έλλειμμα εμπορικού ισοζυγίου, έξοδος από το ευρώ, αναδιάρθρωση χρέους, αναδιαπραγμάτευση χρέους, δημόσιο χρέος, δημοσιονομικό έλειμμα, εθνικοποίηση τραπεζών, μηχανισμός σωτηρίας Ελλάδας
1 σχόλιο »
Με γερμανική βούλα πλέον ο κρατικός προϋπολογισμός (Πριν, 23/5/2010)
Δημοσιεύθηκε από leonidasvatikiotis στο 27/05/2010
Δικαίωμα βέτο στις κρατικές δαπάνες αποκτά το Βερολίνο
Προανάκρουσμα νέων μέτρων οι δηλώσεις Στρος Καν για μειώσεις σε μισθούς
Με φυγή προς τα μπρος προσπαθεί να επιλύσει η Γερμανία τις αντιφάσεις που εκδηλώθηκαν στο εσωτερικό της ευρωζώνης, με αφορμή την δημοσιονομική κρίση. Την εβδομάδα που πέρασε το Βερολίνο έθεσε με ακόμη πιο αυστηρό τρόπο την πρότασή του για ένα σύστημα κυρώσεων σε βάρος των χωρών που εμφανίζουν ελλείμματα. Πρόκειται ειδικότερα για ένα σύστημα κλιμακούμενων ποινών το οποίο θα ξεκινά από την στέρηση του δικαιώματος ψήφου για έναν χρόνο των χωρών που είναι υπόλογες για «δημοσιονομική κραιπάλη» στα συμβούλια υπουργών, θα συνεχίζει με χρηματικά πρόστιμα και θα φθάνει στην ελεγχόμενη χρεοκοπία κι ακόμη την έξοδο από την ευρωζώνη ή την ΕΕ. Καθοριστικός σταθμός σε αυτή τη διαδικασία θα είναι η υποχρέωση κάθε κυβέρνησης να στέλνει σε άλλες κυβερνήσεις προς έγκριση τον κρατικό προϋπολογισμό της πριν εισαχθεί για συζήτηση και ψήφιση στη δική της Βουλή!
Πρόκειται για μέτρα που θα οξύνουν στο έπακρο το δημοκρατικό ζήτημα μια κι εύκολα μπορεί κανείς να καταλάβει ότι δεν θα είναι η Γερμανία αυτή η χώρα που θα στέλνει τον προϋπολογισμό της στον κάθε Γιωργάκη. Αντίθετα οι κυβερνήσεις των μεσογειακών χωρών θα είναι αυτές που θα εξευτελίζονται, λειτουργώντας σαν προτεκτοράτα, καθώς θα περιμένουν από το Βερολίνο το πράσινο φως για τη συζήτηση στη Βουλή. Απώτερος στόχος αυτής της διαδικασίας είναι να θωρακιστεί η πολιτική λιτότητας στις χώρες του νότου που οι κυβερνήσεις τους αποδεικνύονται ευάλωτες στις πιέσεις του εργατικού κινήματος κι επίσης, απώτερος στόχος θα είναι ο ίδιος ο γερμανικός ιμπεριαλισμός να εγγυηθεί τις περικοπές των κοινωνικών δαπανών και την μείωση μισθών και συντάξεων, προς όφελος του κεφαλαίου εν γένει. Αυτό που επιδιώκει η Γερμανία είναι να μην χρειαστεί ξανά να πληρώσει, όπως πλήρωσε πρόσφατα έστω κι αν τα χρήματα που έδωσε σε τελικά ανάλυση πήγαν στα ταμεία των γερμανικών τραπεζών που έχουν αγοράσει ελληνικά ομόλογα. Ακόμη κι έτσι όμως και παρότι η δημοσιονομική πολιτική έγινε ακόμη πιο σφιχτή με τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν Ισπανία κι Πορτογαλία, το Βερολίνο θέλει να αποτρέψει νέες αφορμές χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής – όπως συνέβη με την πρόσφατη αγορά κρατικών ομολόγων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ύψους 16,5 δισ. ευρώ, στο πλαίσιο της απόφασης των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης της 9ης Μαΐου. Η διαδικασία έγκρισης των κρατικών προϋπολογισμών από την γερμανική Βουλή θα ευνοήσει άμεσα το ελληνικό κεφάλαιο καθώς οι διαταγές της Γερμανίας για άγριες περικοπές στον προϋπολογισμό θα στηρίξουν τα δικά του συμφέροντα. Παρόλα αυτά το δικαίωμα βέτο που αποκτά το Τέταρτο Ράιχ από τις μισθολογικές δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού μέχρι τις επιχορηγήσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ανοίγει τον δρόμο ώστε μετά τη νομισματική πολιτική το αστικό κράτος να παραιτηθεί κι από τον τυπικό έστω έλεγχο της δημοσιονομικής πολιτικής. Πρόκειται για μεγάλης σημασίας αλλαγή, πραγματική τομή στο πλαίσιο και το περιεχόμενο άσκησης οικονομικής πολιτικής.
Είναι αναγκαίο ωστόσο να ειπωθεί πως ακόμη κι αυτό το μέτρο που συνιστά μια νέα οικονομική και πολιτική κατοχή και θα οδηγήσει σε πείνα, δεν πρόκειται να λύσει το πρόβλημα των δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Οι αποκλίσεις των εσόδων από τα έξοδα μπορεί εκ πρώτης όψεως να φαίνονται αντιμετωπίσιμες αν η εργατική τάξη οδηγηθεί στην εξαθλίωση, κατά βάθος όμως αποτελώντας διαθλασμένη έκφραση της άλωσης της ελληνικής οικονομίας από τον γερμανικό ιμπεριαλισμό, συνιστούν το αποτέλεσμα κι όχι την αιτία. Υπό αυτή την έννοια ακόμη κι από μηδενική βάση, ισοσκελισμένο δηλαδή προϋπολογισμό, να ξεκινούσε ο ελληνικός καπιταλισμός, η δημιουργία ελλειμμάτων θα ήταν ξανά θέμα χρόνου κι άμεσο αποτέλεσμα των ανισοτήτων που γεννά το ενιαίο νόμισμα, προς όφελος του γερμανικού κεφαλαίου. Γι’ αυτό το λόγο η έξοδος από το ευρώ στην πορεία αντικαπιταλιστικής Εξόδου από την ΕΕ, αποτελεί μοναδική προϋπόθεση για την υπέρβαση της τρέχουσας δημοσιονομικής κρίσης, στο πλαίσιο μιας σειράς αλληλοσυμπληρούμενων στόχων όπως η παύση πληρωμών, η κρατικοποίηση τραπεζών κι ο περιορισμός στη διεθνή κίνηση κεφαλαίων έτσι ώστε να καταστούν εφικτές αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις, αύξηση δαπανών για παιδεία και υγεία κοκ.
Στον αντίποδα αυτών των μέτρων (που η δυνατότητα υλοποίησής τους θεμελιώνεται από την εκρηκτική αύξηση του κοινωνικού πλούτου), ο επικεφαλής του ΔΝΤ, Ντομινίκ Στρος Καν, ζήτησε νέες μειώσεις στους μισθούς του ιδιωτικού τομέα. Η ανακοίνωσή του (που διαψεύσθηκε μεν αλλά με την ταυτόχρονη υπογράμμιση της ανάγκης βελτίωσης της ελληνικής ανταγωνιστικότητας…) έγινε μια μέρα πριν φθάσει η πρώτη δόση του δανείου στην Τράπεζα της Ελλάδας, ύψους 20 δισ. ευρώ και προετοιμάζει το έδαφος για τα νέα μέτρα που θα απαιτηθούν εν όψει της δεύτερης δόσης, ύψους 9 δισ. ευρώ που θα καταβληθεί τον Σεπτέμβρη και της τρίτης ισόποσης δόσης που θα καταβληθεί τον Δεκέμβρη. Η απαίτηση κι άλλων αντιλαϊκών μέτρων εμφανίζεται ήδη επιβεβλημένη για την τρόικα και την κυβέρνηση Παπανδρέου στο ραγδαία επιδεινούμενο οικονομικό περιβάλλον αυξανόμενου πληθωρισμού (κατά 4,7% αυξήθηκε τον Απρίλη σε σχέση με τον Μάρτη), ραγδαίας πτώσης της καταναλωτικής ζήτησης και ύφεσης, που οδηγεί σε ναυάγο τους στόχους αύξησης των φορολογικών εσόδων. Κατ’ επέκταση, η κινδυνολογία του Μαξίμου με αφορμή την μεγάλη επιτυχία της απεργιακής συγκέντρωσης της Πέμπτης (τυχόν ανατροπή ή καθυστέρηση εφαρμογής των μέτρων θα φέρει νέα, ακόμη πιο σκληρά) αποδεικνύεται εκ προοιμίου αβάσιμη καθώς τα νέα, πιο σκληρά μέτρα είναι ήδη προ των πυλών κι η ανακοίνωσή τους θέμα χρόνου. Γι αυτό τον λόγο η ανατροπή του μνημονίου συνεργασίας με την τρόικα αποτελεί μονόδρομο για τους εργαζόμενους!
Εργασία: Πλήρης απορρύθμιση... Του Γιάννη Κουζή*
Δευτέρα, 31 Μαΐου 2010
Εργασία: Πλήρης απορρύθμιση...
Του
Γιάννη Κουζή*
Πηγή: ΕΠΟΧΗ
30/5
Το πρόσφατο πακέτο μέτρων για τα εργασιακά, που εντάσσεται στο πλαίσιο των πολιτικών «στήριξης» της ελληνικής οικονομίας, αποτελεί ένα πρωτοφανές μπαράζ επιθέσεων απέναντι στην εργασία που με οδυνηρό τρόπο βιώνει ανατροπές και απορρυθμίσεις σε κεκτημένα δικαιώματα πολλών δεκαετιών σε όλο το φάσμα των ατομικών και συλλογικών εργασιακών σχέσεων
Η απορρύθμιση της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα δεν αποτελεί καινούργια εξέλιξη. Συντελείται σταδιακά και μεθοδευμένα από το 1990 και για 2 δεκαετίες με απόλυτα συμπληρωματικές δικομματικές ρυθμίσεις. Όμως μέσα στο διάστημα των 2 τελευταίων μηνών επιχειρείται με βίαιο τρόπο, με αφορμή και άλλοθι την κρίση, η απόλυτη απορρύθμιση σε ό,τι είχε απομείνει και δεν είχε υιοθετηθεί από την ατζέντα των εργοδοτικών διεκδικήσεων, όπως αυτές διατυπώθηκαν είτε τυπικά, είτε άτυπα ήδη από τις αρχές του ’90. Με βάση την τελευταία επισήμανση είναι εξαιρετικά δυσχερής η ταυτότητα της πατρότητας των μέτρων όταν είναι γνωστές οι σχετικές πιέσεις ισχυρών οικονομικών κύκλων και στην Ελλάδα για την καταρχάς αποδόμηση της εργασίας στο δημόσιο, ως «άκαμπτης» εμπροσθοφυλακής δικαιωμάτων, για να μεθοδευθεί η γενικευμένη επίθεση, και με ακόμη μεγαλύτερο οίστρο, απέναντι στους εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα.
Οι νόμοι 3833/10 (για τις περικοπές στο δημόσιο), 3845/10(μνημόνιο) και το νομοσχέδιο για το ασφαλιστικό αποτελούν μνημεία ακραίου νεοφιλελευθερισμού και κοινωνικής αναλγησίας. Την ίδια στιγμή ο πρόσφατος νόμος 3346 για την «εργασιακή ασφάλεια» αναπαράγει την υπάρχουσα ανασφάλεια με συνεχείς εκπτώσεις σε σχέση και με το αρχικό σχέδιο που κυοφορούνταν από τον προηγούμενο Οκτώβριο, όταν η κυβέρνηση επίμονα αρνούταν να συμπεριλάβει, σε μια περίοδο εντεινόμενης κρίσης, μέτρα για την προστασία από τις απολύσεις και για την πλέον διαδεδομένη μορφή εργασιακής ανασφάλειας, τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου. Λίγους μήνες αργότερα, βέβαια,στο πλαίσιο του μνημονίου τα δύο αυτά θέματα μας απασχολούν με εντελώς αντίθετο περιεχόμενο. Απελευθέρωση των ατομικών και ομαδικών απολύσεων, επέκταση και περαιτέρω διευκόλυνση της προσωρινής εργασίας.
Να ήταν, άραγε, τόσο τυχαία, η επίμονη αυτή άρνηση , ήδη από τον Οκτώβριο του 2009, ώστε να εξαιρεθεί η βασικότερη θεματολογία για την εργασιακή ανασφάλεια σε ένα νομοθέτημα που διακηρύσσει την αντιμετώπισή της; Και έπειτα τι νόημα έχουν οι «εγγυήσεις για την ασφάλεια των εργαζομένων» όταν στα μέτρα του εργασιακού μεσαίωνα προστίθεται η πλήρης απορρύθμιση των συλλογικών συμβάσεων και του συστήματος διαμόρφωσης των μισθών και των βασικών όρων εργασίας με την κατάργηση της θεμελιώδους αρχής της ευνοϊκότερης ρύθμισης υπέρ του εργαζομένου που συνοδεύεται από μια ακόμη πρακτική νόμιμης διάβρωσης του κατώτατου μισθού μέσω των συμβάσεων «μαθητείας» που αναπαράγουν και γενικεύουν την επαίσχυντη πρακτική των stages στον ιδιωτικό τομέα.
Οι πρακτικές αυτές της ακραίας ευελιξίας δεν αποτελούν ελληνική ιδιαιτερότητα αλλά συναντώνται, κυρίως διάσπαρτες, και στον υπόλοιπο ευρωπαϊκό χώρο. Στην Ελλάδα, και με τα τελευταία μέτρα συνυπάρχουν όλες πλέον οι ευέλικτες ρυθμίσεις σε μια προ πολλού απορρυθμισμένη αγορά εργασίας, με μισθούς ανεπαρκείς για την κάλυψη των αναγκών, ανεπαρκέστατους τους μηχανισμούς ελέγχου και σοβαρά ελλειμματικές τις υποδομές κοινωνικής προστασίας. Επιπλέον, τα μέτρα που λαμβάνονται απέχουν σε βιαιότητα από τα αντίστοιχα μέτρα που καταγράφονται πρόσφατα σε ευρωπαϊκές χώρες που βρίσκονται υπό τον δανεισμό του ΔΝΤ.
Είναι η Ελλάδα ένα πειραματόζωο για την Ευρώπη στην προοπτική της αμερικανοποίησης του ασφαλιστικού συστήματος και της κινεζοποίησης της αγοράς εργασίας; Όποια και να είναι η απάντηση, οι έλληνες «σοσιαλιστές» έδωσαν το στίγμα τους. Προσπαθούν να μας πείσουν ότι, σε περίοδο κρίσης, η μόνη διέξοδος είναι ο ακραίος νεοφιλελευθερισμός και η βάναυση επιβάρυνση της εργασίας αφού τα εργαλεία του είναι τα μόνα αποτελεσματικά για την διαχείριση και αντιμετώπισή της, ομολογώντας ανερυθρίαστα την υπεροχή του που καθιστά τη βαρβαρότητα ανάγκη.. Οσο για τον σοσιαλισμό, αυτός μπορεί να περιμένει .Και εκ του ασφαλούς. Άλλωστε, σε περιόδους ανάπτυξης και αυτός ο πάπας της ελληνικής συντήρησης, ο Καραμανλής ο πρεσβύτερος, κατηγορήθηκε, στα μέσα της δεκαετίας του ’70 για σοσιαλμανία…
* Ο Γ. Κουζής είναι αναπλ. καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Εργασία: Πλήρης απορρύθμιση...
Του
Γιάννη Κουζή*
Πηγή: ΕΠΟΧΗ
30/5
Το πρόσφατο πακέτο μέτρων για τα εργασιακά, που εντάσσεται στο πλαίσιο των πολιτικών «στήριξης» της ελληνικής οικονομίας, αποτελεί ένα πρωτοφανές μπαράζ επιθέσεων απέναντι στην εργασία που με οδυνηρό τρόπο βιώνει ανατροπές και απορρυθμίσεις σε κεκτημένα δικαιώματα πολλών δεκαετιών σε όλο το φάσμα των ατομικών και συλλογικών εργασιακών σχέσεων
Η απορρύθμιση της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα δεν αποτελεί καινούργια εξέλιξη. Συντελείται σταδιακά και μεθοδευμένα από το 1990 και για 2 δεκαετίες με απόλυτα συμπληρωματικές δικομματικές ρυθμίσεις. Όμως μέσα στο διάστημα των 2 τελευταίων μηνών επιχειρείται με βίαιο τρόπο, με αφορμή και άλλοθι την κρίση, η απόλυτη απορρύθμιση σε ό,τι είχε απομείνει και δεν είχε υιοθετηθεί από την ατζέντα των εργοδοτικών διεκδικήσεων, όπως αυτές διατυπώθηκαν είτε τυπικά, είτε άτυπα ήδη από τις αρχές του ’90. Με βάση την τελευταία επισήμανση είναι εξαιρετικά δυσχερής η ταυτότητα της πατρότητας των μέτρων όταν είναι γνωστές οι σχετικές πιέσεις ισχυρών οικονομικών κύκλων και στην Ελλάδα για την καταρχάς αποδόμηση της εργασίας στο δημόσιο, ως «άκαμπτης» εμπροσθοφυλακής δικαιωμάτων, για να μεθοδευθεί η γενικευμένη επίθεση, και με ακόμη μεγαλύτερο οίστρο, απέναντι στους εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα.
Οι νόμοι 3833/10 (για τις περικοπές στο δημόσιο), 3845/10(μνημόνιο) και το νομοσχέδιο για το ασφαλιστικό αποτελούν μνημεία ακραίου νεοφιλελευθερισμού και κοινωνικής αναλγησίας. Την ίδια στιγμή ο πρόσφατος νόμος 3346 για την «εργασιακή ασφάλεια» αναπαράγει την υπάρχουσα ανασφάλεια με συνεχείς εκπτώσεις σε σχέση και με το αρχικό σχέδιο που κυοφορούνταν από τον προηγούμενο Οκτώβριο, όταν η κυβέρνηση επίμονα αρνούταν να συμπεριλάβει, σε μια περίοδο εντεινόμενης κρίσης, μέτρα για την προστασία από τις απολύσεις και για την πλέον διαδεδομένη μορφή εργασιακής ανασφάλειας, τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου. Λίγους μήνες αργότερα, βέβαια,στο πλαίσιο του μνημονίου τα δύο αυτά θέματα μας απασχολούν με εντελώς αντίθετο περιεχόμενο. Απελευθέρωση των ατομικών και ομαδικών απολύσεων, επέκταση και περαιτέρω διευκόλυνση της προσωρινής εργασίας.
Να ήταν, άραγε, τόσο τυχαία, η επίμονη αυτή άρνηση , ήδη από τον Οκτώβριο του 2009, ώστε να εξαιρεθεί η βασικότερη θεματολογία για την εργασιακή ανασφάλεια σε ένα νομοθέτημα που διακηρύσσει την αντιμετώπισή της; Και έπειτα τι νόημα έχουν οι «εγγυήσεις για την ασφάλεια των εργαζομένων» όταν στα μέτρα του εργασιακού μεσαίωνα προστίθεται η πλήρης απορρύθμιση των συλλογικών συμβάσεων και του συστήματος διαμόρφωσης των μισθών και των βασικών όρων εργασίας με την κατάργηση της θεμελιώδους αρχής της ευνοϊκότερης ρύθμισης υπέρ του εργαζομένου που συνοδεύεται από μια ακόμη πρακτική νόμιμης διάβρωσης του κατώτατου μισθού μέσω των συμβάσεων «μαθητείας» που αναπαράγουν και γενικεύουν την επαίσχυντη πρακτική των stages στον ιδιωτικό τομέα.
Οι πρακτικές αυτές της ακραίας ευελιξίας δεν αποτελούν ελληνική ιδιαιτερότητα αλλά συναντώνται, κυρίως διάσπαρτες, και στον υπόλοιπο ευρωπαϊκό χώρο. Στην Ελλάδα, και με τα τελευταία μέτρα συνυπάρχουν όλες πλέον οι ευέλικτες ρυθμίσεις σε μια προ πολλού απορρυθμισμένη αγορά εργασίας, με μισθούς ανεπαρκείς για την κάλυψη των αναγκών, ανεπαρκέστατους τους μηχανισμούς ελέγχου και σοβαρά ελλειμματικές τις υποδομές κοινωνικής προστασίας. Επιπλέον, τα μέτρα που λαμβάνονται απέχουν σε βιαιότητα από τα αντίστοιχα μέτρα που καταγράφονται πρόσφατα σε ευρωπαϊκές χώρες που βρίσκονται υπό τον δανεισμό του ΔΝΤ.
Είναι η Ελλάδα ένα πειραματόζωο για την Ευρώπη στην προοπτική της αμερικανοποίησης του ασφαλιστικού συστήματος και της κινεζοποίησης της αγοράς εργασίας; Όποια και να είναι η απάντηση, οι έλληνες «σοσιαλιστές» έδωσαν το στίγμα τους. Προσπαθούν να μας πείσουν ότι, σε περίοδο κρίσης, η μόνη διέξοδος είναι ο ακραίος νεοφιλελευθερισμός και η βάναυση επιβάρυνση της εργασίας αφού τα εργαλεία του είναι τα μόνα αποτελεσματικά για την διαχείριση και αντιμετώπισή της, ομολογώντας ανερυθρίαστα την υπεροχή του που καθιστά τη βαρβαρότητα ανάγκη.. Οσο για τον σοσιαλισμό, αυτός μπορεί να περιμένει .Και εκ του ασφαλούς. Άλλωστε, σε περιόδους ανάπτυξης και αυτός ο πάπας της ελληνικής συντήρησης, ο Καραμανλής ο πρεσβύτερος, κατηγορήθηκε, στα μέσα της δεκαετίας του ’70 για σοσιαλμανία…
* Ο Γ. Κουζής είναι αναπλ. καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Βαθιά στο βάλτο της μεταπολιτικής ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΙΟΥΠΚΙΟΛΗ*
Τρίτη, 01 Ιουνίου 2010
Βαθιά στο βάλτο της μεταπολιτικής
ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΙΟΥΠΚΙΟΛΗ*
Πηγή: Αυγή
30/5
«Το σύγχρονο κράτος... έχει πέσει ολοκληρωτικά στα χέρια τους μέσω του συστήματος του δημόσιου χρέους, και η ύπαρξή του έχει γίνει τελείως εξαρτημένη από την εμπορική πίστη, που οι κάτοχοι ιδιοκτησίας, οι αστοί, την επεκτείνουν σ' αυτό, όπως αντικαθρεφτίζεται στην άνοδο και πτώση των κρατικών ομολογιών στο χρηματιστήριο».1Όταν ο Μαρξ και ο Έγκελς κατέγραφαν αυτές τις ζοφερές σκέψεις, δεν θα μπορούσαν ίσως να φανταστούν ότι 165 χρόνια μετά, σε μια κοινοβουλευτική δημοκρατία της νότιας Ευρώπης, η ουσιαστική πώληση του κράτους στις χρηματαγορές θα θεωρούνταν ομολογουμένως νόμιμη και επί της ουσίας αυτονόητη. Πόσο μάλλον ότι η βελτίωση της αξιοπιστίας του πωλούμενου προϊόντος θα γινόταν πρωταρχικός στόχος μιας (σοσιαλ)δημοκρατικής κυβέρνησης, σε βάρος των πλατιών λαϊκών στρωμάτων.
Η εξάρθρωση των συμβολικών και υλικών αξόνων της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, όπως συγκροτήθηκε στην ημεδαπή την περίοδο της μεταπολίτευσης, έχει φτάσει έτσι πλέον σε οριακά σημεία. Καταλύεται κάθε ουσιαστική έννοια λαϊκής κυριαρχίας, όταν η πολιτική εξουσία υπακούει απροκάλυπτα και εμφατικά όχι στις διατυπωμένες εντολές της πλειοψηφίας αλλά στις επιταγές των αγορών και των διεθνών θεματοφυλάκων τους. Το κυβερνών κόμμα καταστρατηγεί απροσχημάτιστα κάθε αρχή πραγματικής αντιπροσώπευσης, όταν, έχοντας κηρύξει άτυπα κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, εφαρμόζει με ακραίο τρόπο το πολιτικό σχέδιο που καταδικάστηκε προ ολίγου στις εκλογές, το αντίθετο από το κυβερνητικό πρόγραμμα με βάση το οποίο εξελέγη. Η ηγεσία της κυβέρνησης μεταφράζει την εκλογική διαδικασία της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας σε ανάδειξη απόλυτου άρχοντα με εν λευκώ εξουσιοδότηση («δικτάτορα», ακριβώς, με την αρχική έννοια) αντί να την αντιλαμβάνεται ως μια δεσμευτική μεταβίβαση εξουσιών που καλείται να κάνει πράξη την εκπεφρασμένη βούληση της πλειοψηφίας.
Η δημοκρατική πολιτική μπαίνει στο γύψο και με άλλους, λιγότερο κραυγαλέους, αλλά εξίσου επώδυνους τρόπους. Ο πιο χυδαίος οικονομικός ντετερμινισμός, μια ιδεολογία που συμμερίζονται οι Ταλιμπάν του νεοφιλελευθερισμού και ένας παρωχημένος μαρξισμός, επανέρχεται αλαζονικά από τα χείλη των κυβερνητικών στελεχών και της κοινωνικής ολιγαρχίας που συνθέτουν το ηγεμονικό σύμπλεγμα της εξουσίας. Διακηρύσσουν ex cathedra, και με την απόλυτη βεβαιότητα μισαλλόδοξων φανατικών, ότι «δεν υπάρχει άλλη λύση» πέρα από την οικονομική πολιτική που επικράτησε - ακολουθούμε τον μονόδρομο ή πέφτουμε στον γκρεμό. Η ιδεοληψία του μοναδικού δρόμου προς τη σωτηρία διέπνεε τις βάρβαρες σταυροφορίες του Μεσαίωνα και νομιμοποίησε ολοκληρωτικά καθεστώτα που εμφανίζονταν ως εκτελεστές ιστορικών πεπρωμένων. Σήμερα βάλλει και πάλι εναντίον της ανοικτής απόφασης που αποτελεί στοιχειώδη όρο ύπαρξης για την πολιτική πράξη της δημοκρατίας: την αντιπαράθεση, τη διαβούλευση, την επιλογή από τους ίσους και ελεύθερους πολίτες. Όταν ο δρόμος είναι ένας, δεν χρειάζεται να τον αποφασίσει η συλλογική ετυμηγορία. Μπορούν να αναλάβουν ποικιλώνυμοι φωστήρες και σωτήρες που γνωρίζουν τη μία και μόνη αλήθεια.
Η εύλογη εναντίωση στη φενάκη που εκφράζει σήμερα η θέση του μονόδρομου δεν έχει μόνον οικονομικά ερείσματα. Οικονομολογικά αντεπιχειρήματα έχουν διατυπωθεί από διάφορες, ακόμη και ιδεολογικά αντίθετες, σκοπιές. Αλλά η ακαθοριστία, που διανοίγει το πεδίο της δημοκρατικής συναπόφασης και καλεί τους πολίτες να επιλέξουν και να τοποθετηθούν, πηγάζει κρίσιμα από τη σφαίρα των αξιών και των στοχοθεσιών. Οι αυτόνομοι πολίτες ορίζουν ενεργά τους στόχους και τους αξιακούς τους προσανατολισμούς από το πλήθος των διαφορετικών δυνατοτήτων. Ακόμη και αν δεχθεί κανείς, για χάρη της συζήτησης, ότι η μη υποταγή στους όρους του ΔΝΤ και η αποφυγή της μετωπικής επίθεσης στις βιοτικές συνθήκες των λαϊκών στρωμάτων θα οδηγούσε στην εξωτερική χρεοκοπία του κράτους και στην εκθετική επιδείνωση των οικονομικών μεγεθών, είναι αυτονόητο, αλήθεια, ότι δεν τίθεται ζήτημα επιλογής ανάμεσα στην οικονομική δυσπραγία και την εκχώρηση της δημοκρατικής κυριαρχίας σε ξένες αγοραίες δυνάμεις, ανάμεσα στη μονομερή λεηλάτηση των φτωχών και τη δικαιότερη αναδιανομή ενός συρρικνούμενου ΑΕΠ;
Εκτός από τη διαγραφή των εναλλακτικών και την πρόκριση «τεχνοκρατικών» λύσεων, η προκλητική επιχείρηση αναστολής της πολιτικής σύγκρουσης, της δημοκρατικής αίρεσης και της συλλογικής πρωτοβουλίας επιστρατεύει εντατικά και άλλους οικείους μηχανισμούς και λόγους της μεταπολιτικής, η οποία διατηρεί, ως γνωστόν, το προσωπείο της δημοκρατικής πολιτικής ενώ την κενώνει από ουσιαστικά της περιεχόμενα.
Η ηθικοποίηση των πολιτικών ζητημάτων, που τα απομακρύνει από τη συγκρουσιακή συλλογική διευθέτηση υπάγοντάς τα σε «ηθικούς» λόγους με «προφανείς» επιταγές, κινητοποιεί τώρα κατά κόρον το ιδεολόγημα της ενιαίας ευθύνης για την οικονομική κρίση. Η κοινή, δήθεν, ευθύνη για την ασωτία του παρελθόντος εμφανίζεται να επιβάλλει ένα συλλογικό αυτομαστίγωμα και εξουσιοδοτεί τη σαρωτική τιμωρία του αμαρτωλού πλήθους. Εξοβελίζεται μια κατεξοχήν πολιτική δυναμική της ευθύνης η οποία διέπει τη δημοκρατική αυτονομία μιας πολιτείας που διαμορφώνει το πεπρωμένο της. Μπροστά σε μεγάλους κινδύνους και ριζικά διλήμματα, μια δημοκρατική κοινότητα καλεί τους πολίτες της να αναλάβουν τις ευθύνες τους για το παρόν και το μέλλον, κρίνοντας και διαλέγοντας ανάμεσα στις αντιπαρατιθέμενες προτάσεις. Δεν υπάρχει πλήρης συναίνεση για τη δέουσα λύση. Αλλά οι διαφορετικές κοινωνικές τάσεις καθίστανται υπόλογες για τις πολιτικές που προκρίνουν απέναντι στους διαφωνούντες συμπολίτες τους και τις νέες γενιές, όταν όλοι καλούνται να δεσμευθούν ρητά υπέρ της μίας ή της άλλης δυνατότητας.
Η παράλληλη πρόταξη της εξατομικευτικής ποινικοποίησης των ευθυνών, μέσω μιας αστυνομικής πάταξης της διαφθοράς, δεν αποπροσανατολίζει μόνο από την προοπτική πολιτική ανάληψη των συλλογικών ευθυνών. Συγκαλύπτει ταυτόχρονα τα μείζονα πολιτικά διακυβεύματα γύρω από τις θεμελιώδεις κοινωνικές ρυθμίσεις, που εκτρέφουν την οικονομική αδικία και φαυλότητα, στοχοποιώντας μεμονωμένες συμπεριφορές αντί για τις κοινωνικές συνθήκες που τις υποθάλπουν. Η αναβίωση, τέλος, εθνοπατριωτικών και κοινοτιστικών λόγων, που παραληρούν για τις κοινές ευθύνες του παρελθόντος και την ανάγκη μιας νέας εθνικής συστράτευσης (σε προδιατεταγμένες εντολές), συνεπικουρεί τις κατασταλτικές και αντιπολιτικές λειτουργίες της ηθικολογικής ευθύνης. Ανασύρει την ιδεολογική κοινοτοπία του έθνους, για να συσκοτίσει τις ταξικές διαιρέσεις και άλλους κοινωνικούς ανταγωνισμούς και να αποσοβήσει έτσι την όξυνση των πολιτικών αγώνων.
Βρισκόμαστε ενώπιον του βαθύτερου ίσως κλονισμού του ηγεμονικού σχηματισμού της μεταπολίτευσης, κλονισμός που ξεγυμνώνει τις εκ γενετής παθογένειές της. Η οικονομική κατάρρευση είναι σωρευτικό αποτέλεσμα του σαθρού κοινωνικού συμβιβασμού που προσέφερε μια επισφαλή και μερική υλική ευημερία σε ευρύτερες μερίδες μέσω του εξωτερικού δανεισμού, των πελατειακών σχέσεων, του ατομικού βολέματος και της διαφθοράς, και όχι με την εγκαθίδρυση ισχυρών, δημοκρατικών θεσμών κράτους πρόνοιας και αναδιανομής του παραγόμενου πλούτου, που θα έθιγαν κυρίαρχες οικονομικές ελίτ. Τα μαζικά δημοκρατικά οράματα αρθρώθηκαν μέσα από ηγετοκεντρικές και κομματικοκρατικές διαμεσολαβήσεις που τα εκφύλισαν, εγκλώβισαν τα μαζικά υποκείμενα σε καταναλωτικούς ρόλους, και επέτρεψαν την αναπαραγωγή μιας διαπλεκόμενης, πολιτικο-οικονομικής ολιγαρχίας, που ληστεύει συστηματικά τον δημόσιο πλούτο, όντας πολιτικά ανεξέλεγκτη από το πλήθος. Η ιδιότυπη, ημιεπίσημη «κατάσταση εκτάκτου ανάγκης» στην οποία διατελούμε, χαρακτηριστική της μεταδημοκρατικής εκτροπής σε διεθνή κλίμακα,2 συντείνει καίρια στην αποκάλυψη της ιστορικής αλήθειας, καθώς επιτρέπει στην πραγματικά κυρίαρχη εξουσία να φανερώσει το πρόσωπό της ακάλυπτο από το πέπλο της κανονικότητας. Και έτσι αναφαίνονται ευκρινώς οι πλέον αντιδημοκρατικές αιχμές της μεταπολιτευτικής συναίνεσης: η βαθιά άδικη οικονομική πολιτική υπέρ των εύπορων τάξεων και ο ελέω ψηφοφόρων κυβερνητικός αυταρχισμός, που αντιστρέφει τη σχέση κυρίαρχου λαού-εντολοδόχου κυβέρνησης, ποδοπατώντας τις δεσμεύσεις προς την εκλογική πλειοψηφία, βιάζοντας τις κοινωνικές ανάγκες της πλειονότητας των πολιτών, εκχωρώντας μέρη της δημοκρατικής κυριαρχίας.
Εν προκειμένω, όμως, τα βάθρα της δημοκρατικής νομιμοποίησης έχουν διασαλευθεί, σε βαθμό που ακόμη και μια ανανεωμένη πλειοψηφική εντολή στην κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ δεν θα αρκούσε για να επικυρώσει την ολιγαρχική έφοδο στην κοινωνία. Αν στις αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες η πολιτική εξουσία εκχωρείται περιοδικά στους άρχοντες που εκλέγει η σχετική πλειοψηφία, αυτό γίνεται με τους ρητούς (συνταγματικούς) και υπόρρητους (ιστορικούς) όρους ενός «κοινωνικού συμβολαίου». Η υποταγή της απόλυτης (συνήθως) πλειοψηφίας σε μια σχετικά ισχυρή εκλογική προτίμηση γίνεται δεκτή πρόσκαιρα και υπό την αίρεση ότι η κυβέρνηση θα σεβαστεί θεμελιώδη δικαιώματα και συμφέροντα του μεγαλύτερου πλήθους των πολιτών που την απέρριψαν.
Με την άμεση υπαγωγή στο ΔΝΤ και τα ευρωκρατικά επιτελεία, την ανατροπή κεντρικών κοινωνικών κατακτήσεων των τελευταίων δεκαετιών και τη στυγνή αναδιανομή πλούτου από τα κάτω, η σημερινή κυβέρνηση έχει παραβιάσει πλέον βασικούς όρους της ηγεμονικής κοινωνικής συναίνεσης στη μεταπολιτευτική δημοκρατία: τη σχετική ευημερία και κοινωνική ασφάλεια των μαζών, τη στοιχειώδη αντιπροσώπευση της λαϊκής βούλησης, την τυπική πολιτική κυριαρχία της δημοκρατικής πολιτείας. Ένας πολίτης που δεσμεύεται από τις καθοδηγητικές αρχές της δημοκρατίας δεν έχει καμία πολιτική υποχρέωση να υποταχθεί στη σημερινή επιδρομή στις ελάχιστες προϋποθέσεις της πολιτικής και κοινωνικής του ελευθερίας, από μια ηγεσία που επελέγη από το 43,92% ή και μεγαλύτερα ποσοστά του εκλογικού σώματος. Ακριβώς όπως οι δημοκρατικοί πολίτες δεν είναι υποχρεωμένοι να ανεχτούν, ή, μάλλον, είναι υποχρεωμένοι να μην ανεχτούν, πλειοψηφικές αποφάσεις που θα στερούσαν βασικές ελευθερίες από κοινωνικές μειονότητες. Γιατί δημοκρατία δεν είναι η τυραννία της πλειοψηφίας, πόσο μάλλον των ολίγων, των αγορών και των διευθυντηρίων. Δημοκρατία είναι το πολίτευμα της ίσης ελευθερίας.
Μια δημιουργική υπεράσπιση αυτής της δημοκρατίας στην Ελλάδα του σήμερα δεν πρέπει να αρκεστεί στη συντηρητική διάσωση των μεταπολιτευτικών κεκτημένων. Πρέπει να απαντήσει με μια εξίσου ορμητική έφοδο σε κεντρικούς άξονες της μεταπολιτευτικής συναίνεσης, που παρήγαγαν ως λογική συνέπεια τα τωρινά αδιέξοδα και την προϊούσα αποσάθρωση της ελεύθερης ισοπολιτείας: τα χαίνοντα ελλείμματα αντιπροσωπευτικότητας, την ανύπαρκτη άμεση συμμετοχή του πλήθους στην πολιτική εξουσία, την απούσα θεσμική διασφάλιση μιας δίκαιης παραγωγής και διανομής του κοινωνικού πλούτου.
*Ο Αλέξανδρος Κιουπκολής διδάσκει Πολιτική Θεωρία στο ΑΠΘ
1. Καρλ Μαρξ, Φρήντριχ Έγκελς, Η Γερμανική Ιδεολογία, τ.1, μτφρ. Κ. Φιλίνης, Εκδόσεις Gutenberg, Aθήνα, 1997, σ.129. Για μια εύγλωττη επίκαιρη ανάλυση της απώλειας της πολιτικής κυριαρχίας που συνεπάγεται η χρηματοδότηση του δημόσιου χρέους από τις διεθνείς χρηματαγορές, βλ. Frédéric Lordon, «Να δρομολογήσουμε τη χρηματοοικονομική αποπαγκοσμιοποίηση», Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία/ Le Mondediplomatique, 16 Mαΐου 2010, σσ. 31-34.
2. Είναι αντίστοιχη π.χ. του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας» στη Δυτική Ευρώπη και τις ΗΠΑ που δικαιολογούσε την παραβίαση συνταγματικών δικαιωμάτων
Βαθιά στο βάλτο της μεταπολιτικής
ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΙΟΥΠΚΙΟΛΗ*
Πηγή: Αυγή
30/5
«Το σύγχρονο κράτος... έχει πέσει ολοκληρωτικά στα χέρια τους μέσω του συστήματος του δημόσιου χρέους, και η ύπαρξή του έχει γίνει τελείως εξαρτημένη από την εμπορική πίστη, που οι κάτοχοι ιδιοκτησίας, οι αστοί, την επεκτείνουν σ' αυτό, όπως αντικαθρεφτίζεται στην άνοδο και πτώση των κρατικών ομολογιών στο χρηματιστήριο».1Όταν ο Μαρξ και ο Έγκελς κατέγραφαν αυτές τις ζοφερές σκέψεις, δεν θα μπορούσαν ίσως να φανταστούν ότι 165 χρόνια μετά, σε μια κοινοβουλευτική δημοκρατία της νότιας Ευρώπης, η ουσιαστική πώληση του κράτους στις χρηματαγορές θα θεωρούνταν ομολογουμένως νόμιμη και επί της ουσίας αυτονόητη. Πόσο μάλλον ότι η βελτίωση της αξιοπιστίας του πωλούμενου προϊόντος θα γινόταν πρωταρχικός στόχος μιας (σοσιαλ)δημοκρατικής κυβέρνησης, σε βάρος των πλατιών λαϊκών στρωμάτων.
Η εξάρθρωση των συμβολικών και υλικών αξόνων της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, όπως συγκροτήθηκε στην ημεδαπή την περίοδο της μεταπολίτευσης, έχει φτάσει έτσι πλέον σε οριακά σημεία. Καταλύεται κάθε ουσιαστική έννοια λαϊκής κυριαρχίας, όταν η πολιτική εξουσία υπακούει απροκάλυπτα και εμφατικά όχι στις διατυπωμένες εντολές της πλειοψηφίας αλλά στις επιταγές των αγορών και των διεθνών θεματοφυλάκων τους. Το κυβερνών κόμμα καταστρατηγεί απροσχημάτιστα κάθε αρχή πραγματικής αντιπροσώπευσης, όταν, έχοντας κηρύξει άτυπα κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, εφαρμόζει με ακραίο τρόπο το πολιτικό σχέδιο που καταδικάστηκε προ ολίγου στις εκλογές, το αντίθετο από το κυβερνητικό πρόγραμμα με βάση το οποίο εξελέγη. Η ηγεσία της κυβέρνησης μεταφράζει την εκλογική διαδικασία της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας σε ανάδειξη απόλυτου άρχοντα με εν λευκώ εξουσιοδότηση («δικτάτορα», ακριβώς, με την αρχική έννοια) αντί να την αντιλαμβάνεται ως μια δεσμευτική μεταβίβαση εξουσιών που καλείται να κάνει πράξη την εκπεφρασμένη βούληση της πλειοψηφίας.
Η δημοκρατική πολιτική μπαίνει στο γύψο και με άλλους, λιγότερο κραυγαλέους, αλλά εξίσου επώδυνους τρόπους. Ο πιο χυδαίος οικονομικός ντετερμινισμός, μια ιδεολογία που συμμερίζονται οι Ταλιμπάν του νεοφιλελευθερισμού και ένας παρωχημένος μαρξισμός, επανέρχεται αλαζονικά από τα χείλη των κυβερνητικών στελεχών και της κοινωνικής ολιγαρχίας που συνθέτουν το ηγεμονικό σύμπλεγμα της εξουσίας. Διακηρύσσουν ex cathedra, και με την απόλυτη βεβαιότητα μισαλλόδοξων φανατικών, ότι «δεν υπάρχει άλλη λύση» πέρα από την οικονομική πολιτική που επικράτησε - ακολουθούμε τον μονόδρομο ή πέφτουμε στον γκρεμό. Η ιδεοληψία του μοναδικού δρόμου προς τη σωτηρία διέπνεε τις βάρβαρες σταυροφορίες του Μεσαίωνα και νομιμοποίησε ολοκληρωτικά καθεστώτα που εμφανίζονταν ως εκτελεστές ιστορικών πεπρωμένων. Σήμερα βάλλει και πάλι εναντίον της ανοικτής απόφασης που αποτελεί στοιχειώδη όρο ύπαρξης για την πολιτική πράξη της δημοκρατίας: την αντιπαράθεση, τη διαβούλευση, την επιλογή από τους ίσους και ελεύθερους πολίτες. Όταν ο δρόμος είναι ένας, δεν χρειάζεται να τον αποφασίσει η συλλογική ετυμηγορία. Μπορούν να αναλάβουν ποικιλώνυμοι φωστήρες και σωτήρες που γνωρίζουν τη μία και μόνη αλήθεια.
Η εύλογη εναντίωση στη φενάκη που εκφράζει σήμερα η θέση του μονόδρομου δεν έχει μόνον οικονομικά ερείσματα. Οικονομολογικά αντεπιχειρήματα έχουν διατυπωθεί από διάφορες, ακόμη και ιδεολογικά αντίθετες, σκοπιές. Αλλά η ακαθοριστία, που διανοίγει το πεδίο της δημοκρατικής συναπόφασης και καλεί τους πολίτες να επιλέξουν και να τοποθετηθούν, πηγάζει κρίσιμα από τη σφαίρα των αξιών και των στοχοθεσιών. Οι αυτόνομοι πολίτες ορίζουν ενεργά τους στόχους και τους αξιακούς τους προσανατολισμούς από το πλήθος των διαφορετικών δυνατοτήτων. Ακόμη και αν δεχθεί κανείς, για χάρη της συζήτησης, ότι η μη υποταγή στους όρους του ΔΝΤ και η αποφυγή της μετωπικής επίθεσης στις βιοτικές συνθήκες των λαϊκών στρωμάτων θα οδηγούσε στην εξωτερική χρεοκοπία του κράτους και στην εκθετική επιδείνωση των οικονομικών μεγεθών, είναι αυτονόητο, αλήθεια, ότι δεν τίθεται ζήτημα επιλογής ανάμεσα στην οικονομική δυσπραγία και την εκχώρηση της δημοκρατικής κυριαρχίας σε ξένες αγοραίες δυνάμεις, ανάμεσα στη μονομερή λεηλάτηση των φτωχών και τη δικαιότερη αναδιανομή ενός συρρικνούμενου ΑΕΠ;
Εκτός από τη διαγραφή των εναλλακτικών και την πρόκριση «τεχνοκρατικών» λύσεων, η προκλητική επιχείρηση αναστολής της πολιτικής σύγκρουσης, της δημοκρατικής αίρεσης και της συλλογικής πρωτοβουλίας επιστρατεύει εντατικά και άλλους οικείους μηχανισμούς και λόγους της μεταπολιτικής, η οποία διατηρεί, ως γνωστόν, το προσωπείο της δημοκρατικής πολιτικής ενώ την κενώνει από ουσιαστικά της περιεχόμενα.
Η ηθικοποίηση των πολιτικών ζητημάτων, που τα απομακρύνει από τη συγκρουσιακή συλλογική διευθέτηση υπάγοντάς τα σε «ηθικούς» λόγους με «προφανείς» επιταγές, κινητοποιεί τώρα κατά κόρον το ιδεολόγημα της ενιαίας ευθύνης για την οικονομική κρίση. Η κοινή, δήθεν, ευθύνη για την ασωτία του παρελθόντος εμφανίζεται να επιβάλλει ένα συλλογικό αυτομαστίγωμα και εξουσιοδοτεί τη σαρωτική τιμωρία του αμαρτωλού πλήθους. Εξοβελίζεται μια κατεξοχήν πολιτική δυναμική της ευθύνης η οποία διέπει τη δημοκρατική αυτονομία μιας πολιτείας που διαμορφώνει το πεπρωμένο της. Μπροστά σε μεγάλους κινδύνους και ριζικά διλήμματα, μια δημοκρατική κοινότητα καλεί τους πολίτες της να αναλάβουν τις ευθύνες τους για το παρόν και το μέλλον, κρίνοντας και διαλέγοντας ανάμεσα στις αντιπαρατιθέμενες προτάσεις. Δεν υπάρχει πλήρης συναίνεση για τη δέουσα λύση. Αλλά οι διαφορετικές κοινωνικές τάσεις καθίστανται υπόλογες για τις πολιτικές που προκρίνουν απέναντι στους διαφωνούντες συμπολίτες τους και τις νέες γενιές, όταν όλοι καλούνται να δεσμευθούν ρητά υπέρ της μίας ή της άλλης δυνατότητας.
Η παράλληλη πρόταξη της εξατομικευτικής ποινικοποίησης των ευθυνών, μέσω μιας αστυνομικής πάταξης της διαφθοράς, δεν αποπροσανατολίζει μόνο από την προοπτική πολιτική ανάληψη των συλλογικών ευθυνών. Συγκαλύπτει ταυτόχρονα τα μείζονα πολιτικά διακυβεύματα γύρω από τις θεμελιώδεις κοινωνικές ρυθμίσεις, που εκτρέφουν την οικονομική αδικία και φαυλότητα, στοχοποιώντας μεμονωμένες συμπεριφορές αντί για τις κοινωνικές συνθήκες που τις υποθάλπουν. Η αναβίωση, τέλος, εθνοπατριωτικών και κοινοτιστικών λόγων, που παραληρούν για τις κοινές ευθύνες του παρελθόντος και την ανάγκη μιας νέας εθνικής συστράτευσης (σε προδιατεταγμένες εντολές), συνεπικουρεί τις κατασταλτικές και αντιπολιτικές λειτουργίες της ηθικολογικής ευθύνης. Ανασύρει την ιδεολογική κοινοτοπία του έθνους, για να συσκοτίσει τις ταξικές διαιρέσεις και άλλους κοινωνικούς ανταγωνισμούς και να αποσοβήσει έτσι την όξυνση των πολιτικών αγώνων.
Βρισκόμαστε ενώπιον του βαθύτερου ίσως κλονισμού του ηγεμονικού σχηματισμού της μεταπολίτευσης, κλονισμός που ξεγυμνώνει τις εκ γενετής παθογένειές της. Η οικονομική κατάρρευση είναι σωρευτικό αποτέλεσμα του σαθρού κοινωνικού συμβιβασμού που προσέφερε μια επισφαλή και μερική υλική ευημερία σε ευρύτερες μερίδες μέσω του εξωτερικού δανεισμού, των πελατειακών σχέσεων, του ατομικού βολέματος και της διαφθοράς, και όχι με την εγκαθίδρυση ισχυρών, δημοκρατικών θεσμών κράτους πρόνοιας και αναδιανομής του παραγόμενου πλούτου, που θα έθιγαν κυρίαρχες οικονομικές ελίτ. Τα μαζικά δημοκρατικά οράματα αρθρώθηκαν μέσα από ηγετοκεντρικές και κομματικοκρατικές διαμεσολαβήσεις που τα εκφύλισαν, εγκλώβισαν τα μαζικά υποκείμενα σε καταναλωτικούς ρόλους, και επέτρεψαν την αναπαραγωγή μιας διαπλεκόμενης, πολιτικο-οικονομικής ολιγαρχίας, που ληστεύει συστηματικά τον δημόσιο πλούτο, όντας πολιτικά ανεξέλεγκτη από το πλήθος. Η ιδιότυπη, ημιεπίσημη «κατάσταση εκτάκτου ανάγκης» στην οποία διατελούμε, χαρακτηριστική της μεταδημοκρατικής εκτροπής σε διεθνή κλίμακα,2 συντείνει καίρια στην αποκάλυψη της ιστορικής αλήθειας, καθώς επιτρέπει στην πραγματικά κυρίαρχη εξουσία να φανερώσει το πρόσωπό της ακάλυπτο από το πέπλο της κανονικότητας. Και έτσι αναφαίνονται ευκρινώς οι πλέον αντιδημοκρατικές αιχμές της μεταπολιτευτικής συναίνεσης: η βαθιά άδικη οικονομική πολιτική υπέρ των εύπορων τάξεων και ο ελέω ψηφοφόρων κυβερνητικός αυταρχισμός, που αντιστρέφει τη σχέση κυρίαρχου λαού-εντολοδόχου κυβέρνησης, ποδοπατώντας τις δεσμεύσεις προς την εκλογική πλειοψηφία, βιάζοντας τις κοινωνικές ανάγκες της πλειονότητας των πολιτών, εκχωρώντας μέρη της δημοκρατικής κυριαρχίας.
Εν προκειμένω, όμως, τα βάθρα της δημοκρατικής νομιμοποίησης έχουν διασαλευθεί, σε βαθμό που ακόμη και μια ανανεωμένη πλειοψηφική εντολή στην κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ δεν θα αρκούσε για να επικυρώσει την ολιγαρχική έφοδο στην κοινωνία. Αν στις αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες η πολιτική εξουσία εκχωρείται περιοδικά στους άρχοντες που εκλέγει η σχετική πλειοψηφία, αυτό γίνεται με τους ρητούς (συνταγματικούς) και υπόρρητους (ιστορικούς) όρους ενός «κοινωνικού συμβολαίου». Η υποταγή της απόλυτης (συνήθως) πλειοψηφίας σε μια σχετικά ισχυρή εκλογική προτίμηση γίνεται δεκτή πρόσκαιρα και υπό την αίρεση ότι η κυβέρνηση θα σεβαστεί θεμελιώδη δικαιώματα και συμφέροντα του μεγαλύτερου πλήθους των πολιτών που την απέρριψαν.
Με την άμεση υπαγωγή στο ΔΝΤ και τα ευρωκρατικά επιτελεία, την ανατροπή κεντρικών κοινωνικών κατακτήσεων των τελευταίων δεκαετιών και τη στυγνή αναδιανομή πλούτου από τα κάτω, η σημερινή κυβέρνηση έχει παραβιάσει πλέον βασικούς όρους της ηγεμονικής κοινωνικής συναίνεσης στη μεταπολιτευτική δημοκρατία: τη σχετική ευημερία και κοινωνική ασφάλεια των μαζών, τη στοιχειώδη αντιπροσώπευση της λαϊκής βούλησης, την τυπική πολιτική κυριαρχία της δημοκρατικής πολιτείας. Ένας πολίτης που δεσμεύεται από τις καθοδηγητικές αρχές της δημοκρατίας δεν έχει καμία πολιτική υποχρέωση να υποταχθεί στη σημερινή επιδρομή στις ελάχιστες προϋποθέσεις της πολιτικής και κοινωνικής του ελευθερίας, από μια ηγεσία που επελέγη από το 43,92% ή και μεγαλύτερα ποσοστά του εκλογικού σώματος. Ακριβώς όπως οι δημοκρατικοί πολίτες δεν είναι υποχρεωμένοι να ανεχτούν, ή, μάλλον, είναι υποχρεωμένοι να μην ανεχτούν, πλειοψηφικές αποφάσεις που θα στερούσαν βασικές ελευθερίες από κοινωνικές μειονότητες. Γιατί δημοκρατία δεν είναι η τυραννία της πλειοψηφίας, πόσο μάλλον των ολίγων, των αγορών και των διευθυντηρίων. Δημοκρατία είναι το πολίτευμα της ίσης ελευθερίας.
Μια δημιουργική υπεράσπιση αυτής της δημοκρατίας στην Ελλάδα του σήμερα δεν πρέπει να αρκεστεί στη συντηρητική διάσωση των μεταπολιτευτικών κεκτημένων. Πρέπει να απαντήσει με μια εξίσου ορμητική έφοδο σε κεντρικούς άξονες της μεταπολιτευτικής συναίνεσης, που παρήγαγαν ως λογική συνέπεια τα τωρινά αδιέξοδα και την προϊούσα αποσάθρωση της ελεύθερης ισοπολιτείας: τα χαίνοντα ελλείμματα αντιπροσωπευτικότητας, την ανύπαρκτη άμεση συμμετοχή του πλήθους στην πολιτική εξουσία, την απούσα θεσμική διασφάλιση μιας δίκαιης παραγωγής και διανομής του κοινωνικού πλούτου.
*Ο Αλέξανδρος Κιουπκολής διδάσκει Πολιτική Θεωρία στο ΑΠΘ
1. Καρλ Μαρξ, Φρήντριχ Έγκελς, Η Γερμανική Ιδεολογία, τ.1, μτφρ. Κ. Φιλίνης, Εκδόσεις Gutenberg, Aθήνα, 1997, σ.129. Για μια εύγλωττη επίκαιρη ανάλυση της απώλειας της πολιτικής κυριαρχίας που συνεπάγεται η χρηματοδότηση του δημόσιου χρέους από τις διεθνείς χρηματαγορές, βλ. Frédéric Lordon, «Να δρομολογήσουμε τη χρηματοοικονομική αποπαγκοσμιοποίηση», Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία/ Le Mondediplomatique, 16 Mαΐου 2010, σσ. 31-34.
2. Είναι αντίστοιχη π.χ. του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας» στη Δυτική Ευρώπη και τις ΗΠΑ που δικαιολογούσε την παραβίαση συνταγματικών δικαιωμάτων
Τρίτη, 01 Ιουνίου 2010
Η απατηλή λάμψη του Ευρώ.
Πηγή: Techie Chan
Δυστυχώς το πιο υγρό όνειρο των αμερικάνων δείχνει να γίνεται πραγματικότητα. Βλέπετε σε περιόδους κρίσης, οι άνθρωποι ζητάνε περισσότερο σταθερότητα παρά αξία. Προτιμούν να μη χάσουν τα χρήματά τους από το να κερδίσουν κι άλλα. Έτσι σε περιόδους κρίσης, το νόμισμα που επωφελείται περισσότερο είναι αυτό το οποίο αποπνέει μεγαλύτερη σταθερότητα. Από την αρχή αυτής της κρίσης, το νόμισμα της σταθερότητας ήταν το ευρώ. Με μια αυστηρά μονεταριστική κεντρική τράπεζα, με ελάχιστο πληθωρισμό και κράτη χωρίς τρομερά προβλήματα, φαινόταν ένα ασφαλές καταφύγιο σε σχέση με το παλιό καταφύγιο σταθερότητας που ήταν το δολάριο.
Αυτό οι αμερικάνοι δεν μπορούσαν να το χωνέψουν, όχι για λόγους εγωισμού, αλλά καθαρών μαθηματικών. Το έλλειμμα του αμερικάνικου προϋπολογισμού ανέρχεται σε περίπου 2 δις την ημέρα. Με λίγα λόγια κάθε μέρα που περνά, οι αμερικάνοι πρέπει να βρίσκουν επιπλέον 2 δις δολάρια σε δανεικά προκειμένου να μη χρεοκοπήσουν. Ήταν εμφανές πως τα τελευταία 2 χρόνια, λίγοι ήταν διατεθειμένοι να αυξήσουν τα δολαριακά τους αποθέματα. Κι έτσι με διάφορους έμμεσους και υπόγειους τρόπους, η FED -η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ-, αγόραζε ομόλογα του Αμερικάνικου δημοσίου. Τα περιθώρια όμως λιγόστευαν και η συμμετοχή “τραπεζών της καραιβικής” στο αμερικάνικο χρέος αυξανόταν επικίνδυνα. Το να τρωθεί η αξιοπιστία των κρατικών ομολόγων μιας χώρας είναι το τέλος του παιχνιδιού κι αυτό σε αντίθεση με την ελλάδα, οι ΗΠΑ το θεωρούν απαράδεκτο.
Το πρόβλημα με τα νομίσματα, είναι πως η ισοτιμία τους είναι ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Για κάθε σεντ που το ευρώ ανεβαίνει, το δολάριο πέφτει αναλόγως. Άρα η σταθερότητα του ευρώ ήταν μια ευθεία απειλή για το δολάριο. Διότι ένα νόμισμα που πέφτει συνεχώς δεν είναι καλό μέσο αποθήκευσης του πλούτου. Κάπως έτσι ξεκίνησε κουτσά στραβά η επίθεση κατά του ευρώ.
Εδώ και 6 μήνες βλέπουμε μια αγγλοσαξονική επίθεση εναντίον του ευρώ με στόχο να τρωθεί η αξιοπιστία του. Το κόλπο με την αξιοπιστία του ευρώ βρισκόταν στο παλιό μάρκο. Όλοι ήξεραν πως πίσω από το ευρώ βρίσκεται η ατμομηχανή της ευρώπης και μεγάλος οπαδός της νομισματικής σταθερότητας, η γερμανία. Και τα οικονομικά της γερμανίας είναι πολύ δύσκολο να τα αμφισβητήσει κανείς. Δεν συμβαίνει το ίδιο όμως με τα οικονομικά των περιφερειακών χωρών και ειδικότερα της Ελλάδας.
Η Ελλάδα για να είμαστε ειλικρινής, ήταν μια κατηγορία από μόνη της ανάμεσα στα PIIGS. Διότι διέθετε το ίδιο υψηλό δημόσιο χρέος όπως η Ιταλία (115%), το ίδιο υψηλό δημόσιο έλλειμμα όπως η ιρλανδία (12%+), κι ένα εμπορικό έλλειμμα τόσο φουσκωμένο, που κανένα από τα υπόλοιπα γουρουνάκια δεν είχε. Με λίγα λόγια διέθετε όλα τα κακά που διέθεταν τα υπόλοιπα γουρουνάκια μαζί, χωρίς κανένα από τα καλά τους. Και ταυτόχρονα μια κυβέρνηση που εν μέσω της κρίσης, μοίραζε αφορολόγητα ακριβά αυτοκίνητα την άνοιξη του 2009. Και ο πληθυσμός της έδειχνε εξαιρετικά ικανοποιημένος από την κατάσταση.
Θεσμικά, οι γερμανο-γάλλοι δεν ήταν σε θέση να επιβάλλουν στην ελλάδα να μαζευτεί. Έτσι έπεσε στο τραπέζι η ιδέα (από ποιόν δεν ξέρουμε) να πιέσουμε την ελληνική κοινή γνώμη μέσω των “αγορών”. Η νέα ελληνική κυβέρνηση του ΓΑΠ μάλιστα, έδειξε ιδιαίτερα ενθουσιώδης στην ιδέα και καταπιάστηκε να την εφαρμόσει. Τα υπόλοιπα με τα ομόλογα, τους τιτανικούς, το ΔΝΤ, τα πιστόλια κλπ, λίγο πολύ τα ξέρουμε.
Σε αυτή την προσπάθεια, ο -κυρίως αγγλοσαξονικός- οικονομικός τύπος έραβε και ξήλωνε και πρακτικά διαμόρφωνε κλίμα. Οι εντελώς αναξιόπιστες αμερικάνικες εταιρίες αξιολόγησης, έριχναν τη βαθμολογία της ελλάδας κάθε μήνα και οι “κερδοσκόποι” κέρδιζαν μέσω του γνωστού παιχνιδιού που εξηγήσαμε με την ΤτΕ.
Ο τρισέ έδειξε να καταλαβαίνει στα τέλη Μάρτη πως το πράγμα είχε πάει μακριά και προσπάθησε να ανακόψει την κίνηση, με την αποδοχή των ελληνικών ομολόγων από την ΕΚΤ, ανεξαρτήτως αξιολόγησης. Αλλά δυστυχώς το δίδυμο Μέρκελ/Σαρκοζί δεν έπιασε το μέγεθος του παιχνιδιού και συνέχιζε να ερίζει. Ο ΓΑΠ έταζε νέα πακέτα στις τράπεζες ίσα με 4/5 του κρατικού ελλείμματος του 2010 και γρήγορα όλοι κατάλαβαν πως το ελληνικό παιχνίδι ήταν χαμένο. Όσο όμως οι γαλλογερμανοί δεν έρχονται σε συνεννόηση, το ευρώ θα κλυδωνίζεται. Κι όσο κλυδωνίζεται, τόσο χάνεται η αξιοπιστία του. Κι ένα νόμισμα χωρίς αξιοπιστία χάνει πολύ γρήγορα την αξία του, γιατί κανείς δεν θέλει να το αποθηκεύει.
Οι Αμερικάνοι κατάλαβαν πως στην τρύπα που άνοιξε με την ελλάδα, δημιουργήθηκε μια μεγάλη ευκαιρία. Κι αναγκάζουν τους ευρωπαίους σε σπασμωδικές και ασυντόνιστες κινήσεις που ενώ είναι σωστές, υποσκάπτονται από τους ίδιους.
Παράδειγμα πρώτο, η πολύ σωστή κίνηση της γερμανίας να απαγορεύσει τις γυμνές ανοιχτές πωλήσεις (naked short selling) που δεν έχουν κανένα λόγο να υπάρχουν σε μια πτωτική αγορά. Το short selling είναι ένα χρήσιμο εργαλείο μόνο για αγορές που ανεβαίνουν, διότι δημιουργεί ρευστότητα σε περιόδους ευφορίας (όπου όλοι πιστεύουν πως τα πάντα θα ανέβουν στον ουρανό). Σε μια πτωτική αγορά όμως, το μόνο που προσφέρει στην αγορά θεσμικά, είναι δυνατότητες υποτιμητικής κερδοσκοπίας. Παρόλαυτά, για λόγους εντελώς ανεξήγητους στρατηγικά, οι γάλλοι αρχικά έδειξαν μια απροθυμία να συμμετάσχουν στη δημιουργία ενός αναχώματος στον αγγλοσαξονικό καζίνο-καπιταλισμό.
Η δεύτερη κίνηση που πήρε η Ευρώπη, ήταν η αγορά από την ΕΚΤ ομολόγων ευρωπαϊκών κρατών (όπως άλλωστε έχει κάνει εδώ και ένα χρόνο ήδη η τράπεζα της Αγγλίας και η Αμερικάνικη FED με τα δικά τους ομόλογα). Ένα μέτρο που επίσης εάν χρησιμοποιηθεί με σωφροσύνη βοηθά την ισορροπία στις αγορές. Να πούμε εδώ πως εάν η ΤτΑγγλίας δεν είχε κάνει το ίδιο πέρσι, το αγγλικό κράτος θα είχε χρεοκοπήσει από την άνοιξη του 2009. Παρόλαυτά και αυτή η κίνηση άρχισε να υποσκάπτεται.
Όπως καταγγέλει σήμερα το Spiegel, οι γάλλοι χρησιμοποιούν τον μηχανισμό αγοράς ομολόγων της ΕΚΤ για να ξεφορτώσουν οι τράπεζές τους ελληνικά ομόλογα στην πλάτη της κεντρικής τράπεζας. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, από τα 40δις ομολόγων που αγόρασε η ΕΚΤ μέχρι την προηγούμενη βδομάδα, τα 25δις αφορούσαν ελληνικά ομόλογα. Και κάθε βδομάδα που περνά, προστίθενται περίπου 2δις ελληνικών ομολόγων. Οι Γερμανικές τράπεζες, σύμφωνα πάντα με το Spiegel, δεν μπορούν να λάβουν μέρος στο πάρτυ διότι έχουν υποσχεθεί στην Γερμανική κυβέρνηση να μην πουλήσουν ελληνικά ομόλογα μέχρι το 2013 που ισχύει το πακέτο στήριξης.
Τι σημαίνει αυτό? Πως αντί να περιμένουν τα πακέτα στήριξης για την Ελλάδα, οι Γάλλοι χρησιμοποιούν την ΕΚΤ, όχι ως μηχανισμό στήριξης των τιμών των ομολόγων, αλλά ως απόθηκη τοξικών ενεργητικών. Στόχος τους είναι να ξεφορτώσουν όσο περισσότερα ελληνικά ομόλογα μπορούν από τα βιβλία τους.
Διάλειμμα για ταλιράκια.
1. Όπως μας εξήγησε ο Michael Hudson, το πρόγραμμα στήριξης της Ελλάδας δημιουργήθηκε λίγο πολύ για να φορτώσουν οι κάτοχοι ελληνικών ομολόγων (δηλαδή οι ελληνικες και ξένες τράπεζες κυρίως), τα τοξικά ελληνικά ομόλογα στις πλάτες των κρατών. Έτσι σύμφωνα με το πρόγραμμα, το 1/3 του ελληνικού χρέους θα είχε μεταφερθεί στα βιβλία των κρατών μέχρι το 2013. Αυτό φυσικά αφήνει τα 2/3 στην κατοχή τους, αλλά η χασούρα από αυτά τα δύο τρίτα θα ήταν υπολογίσιμη σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους.
2. Το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού χρέους το κατέχουν οι γαλλικές τράπεζες, με δεύτερες τις γερμανικές και τρίτες τις ελβετικές (αν κι εδώ οι ελβετικές φάνηκαν να εξαφανίζουν το ελληνικό χρέος σε μια ύποπτη κίνηση που εμπλέκει μάλλον και τον κ.Λάτση της EFG αλλά παραπάνω πληροφορίες δεν έχουμε). Άρα, από τη σχεδόν δεδομένη ελληνική αναδιάρθρωση του χρέους, οι γάλλοι έχουν να χάσουν τα περισσότερα.
3. Όταν ανακοινώθηκε από την ΕΚΤ ότι θα αρχίσει η αγορά ομολόγων κρατών της ευρωζώνης προκειμένου να διαφυλάξει τις τιμές από την κερδοσκοπία, οι Γερμανοί ήπιαν το πικρό χάπι του ταμπού της ΕΚΤ. Σύμφωνα με το καταστατικό της, η ΕΚΤ απαγορεύεται να αγοράζει ομόλογα κρατών της ευρωζώνης. Κι αυτός ο κανόνας είχε μπει προκειμένου να μην διακυβευθεί η σταθερότητα του νομίσματος. Όταν μία κεντρική τράπεζα αγοράζει ομόλογα του κράτους του οποίου το νόμισμα ελέγχει, πρακτικά τυπώνει χρήμα.
4. Όσο τυπώνει λιγότερο χρήμα απ’ όσο χρήμα καταστρέφει η κρίση, δεν υπάρχει ιδιαίτερος πληθωριστικός κίνδυνος. Αν μη τι άλλο όμως, με την απόφαση αυτή, η γερμανική θρησκεία περί σταθερότητας τέθηκε σε αμφισβήτηση. Για να συμφωνήσουν οι γερμανοί στο πρόγραμμα αγοράς ομολόγων, ζήτησαν ο επόμενος πρόεδρος της ΕΚΤ, να είναι ο σκληρός μονεταριστής γερμανός Axel Weber, νυν πρόεδρος της Τράπεζας της Γερμανίας (Bundesbank). Ήλπιζαν με αυτόν τον τρόπο οι γερμανοί να ορίζουν οι ίδιοι τον ρυθμό αγοράς ομολόγων από την ΕΚΤ.
5. Απ’ ότι φαίνεται όμως, οι γάλλοι προσπαθούν να εκμεταλλευθούν το χρονικό περιθώριο μέχρι την αλλαγή σκυτάλης. Έτσι η ΕΚΤ φορτώνει αγοράζοντας από τη δευτερογενή αγορά ελληνικά ομόλογα, κυρίως από τις γαλλικές τράπεζες, από τη στιγμή που οι γερμανικές έχουν υποσχεθεί στην γερμανική κυβέρνηση να μην το κάνουν.
6. Το αποτέλεσμα είναι, οι γερμανοί τραπεζίτες να νιώθουν αδικημένοι που ακολουθούν μια πολιτική αναγκαστικής βεμπεριανής εγκράτειας και δεν παίρνουν μέρος στο πάρτυ με τίτλο “ξεφορτώσου κι εσύ ένα ελληνικό ομόλογο μπορείς.” . Η ιδέα του γερμανού υπουργού οικονομικών Σόιμπλε, ήταν πως ναι μεν τα κράτη θα αναλάβουν ένα μέρος του ελληνικού χρέους, έτσι όπως είδαμε στο σημείο 1, αλλά θα πρέπει και οι τράπεζες να αναλάβουν ένα κομμάτι της αναδιάρθρωσης, δηλαδή της χασούρας. Όμως αυτή την ιδέα προφανώς δεν την συμμερίζονται οι γάλλοι τραπεζίτες που -έχοντας μεγαλύτερο κομμάτι του ελληνικού χρέους- νιώθουν ότι θα χάσουν περισσότερα. Έτσι -παραπονιούνται οι γερμανοί τραπεζίτες- μεταφέρουν ουσιαστικά τα τοξικά ομόλογα των γαλλικών τραπεζών στις πλάτες της ΕΚΤ. Δηλαδή κυρίως στις πλάτες του γερμανικού κράτους, που διαθέτει το 27,1% της ΕΚΤ και δευτερευόντως του γαλλικού που διαθέτει 20.4%. Έτσι πρακτικά ένα ελληνικό τοξικό ομόλογο της γαλλικής credit agricole κατά 100%, γίνεται ένα τοξικό ομόλογο που το γαλλικό κράτος διαθέτει μόλις το 20.4% και το γερμανικό κράτος φορτώνεται κατά 27,1%.
7. Πώς θα λυθεί αυτή η διαμάχη? Πιθανότατα οι γερμανοί θα καταπιούν και αυτή τη χασούρα, διότι με το να παραπονιούνται για τις αγορές της ΕΚΤ, δεν θα κερδίσουν πολλούς φίλους στην ψηφοφορία για τον πρόεδρο της ΕΚΤ. Και μην ξεχνάμε πως οι Γερμανοί θέλουν όσο τίποτα άλλο να βάλουν τον δικό τους Axel Weber στο τιμόνι. Πιθανότατα επίσης η γερμανική κυβέρνηση να αφήσει τις γερμανικές τράπεζες να πάρουν κι αυτές μέρος στο πάρτυ έτσι ώστε να μη βρεθούν χαμένες και το πρόγραμμα των 700δις αγοράς ομολόγων της ΕΚΤ θα σπαταληθεί κατά το ήμισυ για το ξεφόρτωμα ελληνικών ομολόγων. Άλλωστε οι γερμανοί έχουν κερδίσει το κομμάτι εκείνο του παιχνιδιού που καλεί τις χώρες της ευρωζώνης σε αυστηρά προγράμματα λιτότητας προκειμένου να μειωθούν τα ελλείμματα.
8. Για να είμαστε ειλικρινής, η αγορά ελληνικών ομολόγων από την ΕΚΤ, δεν εξυπηρετεί κάποιο σκοπό άλλο από το συμφέρον των τραπεζών που διαθέτουν ελληνικά ομόλογα. Από τη στιγμή που τα ελληνικά ομόλογα βρίσκονται εκτός αγοράς μέχρι το 2013, δεν υπάρχει κάποιος ιδιαίτερος λόγος να “επιδοτείς” τις τιμές τους. Έτσι στην ουσία, το πρόγραμμα των 700δις ευρώ δεν θα εξυπηρετήσει τόσο τη σταθεροποίηση των τιμών (εάν το έκανε αυτό θα αγόραζε ομόλογα των υπολοίπων PIΙGS). Εδώ λοιπόν η “γαλλική” λογική μοιάζει λίγο με την αμερικάνικη, δηλαδή τα πάντα για να βγάλουν κέρδη οι τράπεζες. Η ηττημένη “γερμανική” λογική πλησιάζει περισσότερο στη σουηδική (circa 1992) που λέει πως και οι τράπεζες πρέπει να χάσουν από τη διαδικασία.
Πόρισμα 1ο.
Σε περίπτωση που δεν το πήρατε χαμπάρι τόση ώρα, τα ελληνικά ομόλογα θεωρούνται πλέον “τοξικά” και η αξία τους θεωρείται δεδομένο ότι θα υποστεί κάποιου είδους “κούρεμα” (haircut). Άρα η επιστροφή της ελλάδας στις αγορές στις αρχές του 2012 σύμφωνα με τον έλληνα ΥΠΟΙΚ, είναι μια παπάρα και μισή.
Πόρισμα 2ο.
Το να διατηρείς κάποια βεμπεριανού τύπου ηθική περί σταθερότητας και περί τιμωρίας όσων στοιχημάτισαν λάθος, δεν είναι η πιο δημοφιλής πρακτική στην ευρώπη αυτή τη στιγμή. Όλοι θέλουν την ΕΚΤ να τυπώνει χρήμα, κι αυτό κάποια στιγμή στο μέλλον θα είναι πιθανόν πληθωριστικό (οι ιάπωνες βέβαια 20χρόνια αργότερα ακόμα περιμένουν). Άρα Γερμανία-Γαλλία σημειώσατε 2.
Πόρισμα 3ο.
Τα μέτρα λιτότητας των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων θα φέρουν μια νέα πτώση στις τιμές και μια νέα βύθιση των οικονομιών. Όσοι πιστεύουν πως η κρίση τελείωσε και δεν κατεβάζουν 3 χάπια ecstacy την ημέρα, ανήκουν πιθανότατα σε αυτούς που θέλουν κάτι να σας πουλήσουν.
Η νέα βύθιση θα σημάνει μια νέα περίοδο αποπληθωρισμού και μια νέα γενιά “τοξικών ομολόγων”, είτε αυτά τα ομόλογα αφορούν τράπεζες, είτε κράτη. Εκεί η ΕΚΤ θα πιεστεί να αγοράσει κι άλλα ομόλογα, κάτι που θα κάνει τους γερμανούς να φοβούνται ακόμα περισσότερο τον πληθωρισμό που θα πέσει στο κεφάλι τους σαν θεία τιμωρία για την παρεκτροπή από τη νομισματική ορθοδοξία. Παρότι δεν εκτιμώ τους μονεταριστές, οι φόβοι των γερμανών δεν είναι απαραίτητα άδικοι.
Πόρισμα 4ο.
Δυστυχώς ολόκληρο το ευρωπαϊκό σύστημα αυτή τη στιγμή, λειτουργεί υπέρ των τραπεζών. Με μια διεστραμμένη και αντεστραμμένη λογική, ο χρηματοπιστωτικός τομέας θεωρείται ακόμα, ο πιο κρίσιμος τομέας της οικονομίας, τη στιγμή που στην ουσία δεν παράγει απολύτως καμία πραγματική αξία. Από τις αρχές της δεκαετίας του 90, οι ΗΠΑ -το πιο ανεπτυγμένο παράδειγμα χρηματοπιστωτικού καζίνο- βρίσκονται σε μια κυμαινόμενη αλλά δεδομένη ελαφριά ύφεση. Ταυτόχρονα βρίσκονται σε μια δεδομένη αλλά δραματική αναδιανομή του πλούτου προς ελάχιστους πλούσιους και τυχερούς. Κάτι που θα εντείνει την ύφεση όλο και περισσότερο, αφού η αναδιανομή προς τους λίγους μειώνει την κατανάλωση.
Όσοι τραπεζικοί διαβάζετε, καθίστε στη σειρά να πείτε τα θεωρητικά παράπονά σας για το πόσο σημαντικοί είστε. Θα φτιάξω νέα κατηγορία στο blog, πάντως τα νούμερα δεν είναι με το μέρος σας
Πόρισμα 5ο.
Όσο η ελίτ της ΕΕ, βρίσκεται παγιδευμένη σε αυτόν τον τραπεζο-κεντρικό Αγγλοσαξονικό οικονομισμό, τόσο περισσότερο θα βασανίζει την Ευρώπη, καταστρέφοντας ό,τι έχει απομείνει από την φαντασίωση της ευρωπαϊκής ιδιαιτερότητας. Όσο η ελίτ θα προσπαθεί να φτιάξει τις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, τόσο η ευρωπαϊκή ιδέα της ενοποίησης θα χάνει τα χαρακτηριστικά εκείνα που την έκαναν αγαπητή στον κόσμο. Και επειδή όπως μας κατηγορούν οι αγγλοσάξονες, οι ηπειρωτικοί ευρωπαϊοι έχουμε μια έφεση στις επαναστάσεις, μπορεί να δούμε ένα νέο -ειρηνικό ελπίζω και φαντάζομαι- 1848, κι αυτή τη φορά δυσκολεύομαι να σκεφτώ ποιος θα αναλάβει τον ρόλο των ρώσων.
Πόρισμα 6ο.
Μέχρι ο γερμανο-γαλλικός άξονας να σταματήσει να ασχολείται με τα γαμημένα εσωτερικά μικροπολιτικά του παιχνίδια, το ευρώ δεν θα δει άσπρη μέρα. Πολύ περισσότερο από οικονομική, ένα νόμισμα χρειάζεται πολιτική σταθερότητα. Τούτων λεχθέντων, τα όρια στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή μπορεί να αλλάξουν πολύ γρήγορα. Ειδικά μέχρι οι σοσιαλδημοκράτες να βρουν μία νέα πολιτική τακτική. Διότι γρήγορα θα καταλάβουν πως ο ΓΑΠ και ο Στρως-Καν δεν είναι ακριβώς το γκανιάν που ήλπιζαν.
Πόρισμα 7ο.
Θα σπάσει το ευρώ? Για να δείτε πως δεν πρόκειται για καμιά καινούργια άποψη, διαβάστε εδώ. Και η απάντηση σήμερα είναι δεν ξέρω. Σίγουρα το ευρώ δεν θα σπάσει εάν φύγουμε εμείς από την ευρωζώνη και γίνουμε μια μικρή κούβα. Για να σπάσει το ευρώ θα πρέπει να φύγει κάποιος από τους δύο του γαλλογερμανικού άξονα. Ή όλα μαζί τα PIIGS χωρίς τη Γαλλία. Οι Αμερικάνοι την προπαγανδίζουν σταθερά από την εποχή που ο φρίντμαν ακόμα περπατούσε ανάμεσά μας. Αυτή τη στιγμή οι Γερμανοί έχουν μείνει λίγο μόνοι τους υπέρ της βεμπεριανής σταθερότητας και δεν νομίζω -σαν διάφορα κομμάτια της ελληνικής αριστεράς- να λατρεύουν την επιλογή της απομόνωσης. Αλλά πραγματικά η μαγική μου σφαίρα είναι θολή επάνω στο ζήτημα. Ελπίζω μόνο να μην ξεχάσουν οι ευρωπαίοι για ποιο λόγο έφτιαξαν την ενωμένη ευρώπη. Κι αυτός ο λόγος δεν είναι σίγουρα οικονομικός.
άλλη μία αισιόδοξοη βδομάδα ξεκινά στο στρουμφοχωριό.
Η απατηλή λάμψη του Ευρώ.
Πηγή: Techie Chan
Δυστυχώς το πιο υγρό όνειρο των αμερικάνων δείχνει να γίνεται πραγματικότητα. Βλέπετε σε περιόδους κρίσης, οι άνθρωποι ζητάνε περισσότερο σταθερότητα παρά αξία. Προτιμούν να μη χάσουν τα χρήματά τους από το να κερδίσουν κι άλλα. Έτσι σε περιόδους κρίσης, το νόμισμα που επωφελείται περισσότερο είναι αυτό το οποίο αποπνέει μεγαλύτερη σταθερότητα. Από την αρχή αυτής της κρίσης, το νόμισμα της σταθερότητας ήταν το ευρώ. Με μια αυστηρά μονεταριστική κεντρική τράπεζα, με ελάχιστο πληθωρισμό και κράτη χωρίς τρομερά προβλήματα, φαινόταν ένα ασφαλές καταφύγιο σε σχέση με το παλιό καταφύγιο σταθερότητας που ήταν το δολάριο.
Αυτό οι αμερικάνοι δεν μπορούσαν να το χωνέψουν, όχι για λόγους εγωισμού, αλλά καθαρών μαθηματικών. Το έλλειμμα του αμερικάνικου προϋπολογισμού ανέρχεται σε περίπου 2 δις την ημέρα. Με λίγα λόγια κάθε μέρα που περνά, οι αμερικάνοι πρέπει να βρίσκουν επιπλέον 2 δις δολάρια σε δανεικά προκειμένου να μη χρεοκοπήσουν. Ήταν εμφανές πως τα τελευταία 2 χρόνια, λίγοι ήταν διατεθειμένοι να αυξήσουν τα δολαριακά τους αποθέματα. Κι έτσι με διάφορους έμμεσους και υπόγειους τρόπους, η FED -η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ-, αγόραζε ομόλογα του Αμερικάνικου δημοσίου. Τα περιθώρια όμως λιγόστευαν και η συμμετοχή “τραπεζών της καραιβικής” στο αμερικάνικο χρέος αυξανόταν επικίνδυνα. Το να τρωθεί η αξιοπιστία των κρατικών ομολόγων μιας χώρας είναι το τέλος του παιχνιδιού κι αυτό σε αντίθεση με την ελλάδα, οι ΗΠΑ το θεωρούν απαράδεκτο.
Το πρόβλημα με τα νομίσματα, είναι πως η ισοτιμία τους είναι ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Για κάθε σεντ που το ευρώ ανεβαίνει, το δολάριο πέφτει αναλόγως. Άρα η σταθερότητα του ευρώ ήταν μια ευθεία απειλή για το δολάριο. Διότι ένα νόμισμα που πέφτει συνεχώς δεν είναι καλό μέσο αποθήκευσης του πλούτου. Κάπως έτσι ξεκίνησε κουτσά στραβά η επίθεση κατά του ευρώ.
Εδώ και 6 μήνες βλέπουμε μια αγγλοσαξονική επίθεση εναντίον του ευρώ με στόχο να τρωθεί η αξιοπιστία του. Το κόλπο με την αξιοπιστία του ευρώ βρισκόταν στο παλιό μάρκο. Όλοι ήξεραν πως πίσω από το ευρώ βρίσκεται η ατμομηχανή της ευρώπης και μεγάλος οπαδός της νομισματικής σταθερότητας, η γερμανία. Και τα οικονομικά της γερμανίας είναι πολύ δύσκολο να τα αμφισβητήσει κανείς. Δεν συμβαίνει το ίδιο όμως με τα οικονομικά των περιφερειακών χωρών και ειδικότερα της Ελλάδας.
Η Ελλάδα για να είμαστε ειλικρινής, ήταν μια κατηγορία από μόνη της ανάμεσα στα PIIGS. Διότι διέθετε το ίδιο υψηλό δημόσιο χρέος όπως η Ιταλία (115%), το ίδιο υψηλό δημόσιο έλλειμμα όπως η ιρλανδία (12%+), κι ένα εμπορικό έλλειμμα τόσο φουσκωμένο, που κανένα από τα υπόλοιπα γουρουνάκια δεν είχε. Με λίγα λόγια διέθετε όλα τα κακά που διέθεταν τα υπόλοιπα γουρουνάκια μαζί, χωρίς κανένα από τα καλά τους. Και ταυτόχρονα μια κυβέρνηση που εν μέσω της κρίσης, μοίραζε αφορολόγητα ακριβά αυτοκίνητα την άνοιξη του 2009. Και ο πληθυσμός της έδειχνε εξαιρετικά ικανοποιημένος από την κατάσταση.
Θεσμικά, οι γερμανο-γάλλοι δεν ήταν σε θέση να επιβάλλουν στην ελλάδα να μαζευτεί. Έτσι έπεσε στο τραπέζι η ιδέα (από ποιόν δεν ξέρουμε) να πιέσουμε την ελληνική κοινή γνώμη μέσω των “αγορών”. Η νέα ελληνική κυβέρνηση του ΓΑΠ μάλιστα, έδειξε ιδιαίτερα ενθουσιώδης στην ιδέα και καταπιάστηκε να την εφαρμόσει. Τα υπόλοιπα με τα ομόλογα, τους τιτανικούς, το ΔΝΤ, τα πιστόλια κλπ, λίγο πολύ τα ξέρουμε.
Σε αυτή την προσπάθεια, ο -κυρίως αγγλοσαξονικός- οικονομικός τύπος έραβε και ξήλωνε και πρακτικά διαμόρφωνε κλίμα. Οι εντελώς αναξιόπιστες αμερικάνικες εταιρίες αξιολόγησης, έριχναν τη βαθμολογία της ελλάδας κάθε μήνα και οι “κερδοσκόποι” κέρδιζαν μέσω του γνωστού παιχνιδιού που εξηγήσαμε με την ΤτΕ.
Ο τρισέ έδειξε να καταλαβαίνει στα τέλη Μάρτη πως το πράγμα είχε πάει μακριά και προσπάθησε να ανακόψει την κίνηση, με την αποδοχή των ελληνικών ομολόγων από την ΕΚΤ, ανεξαρτήτως αξιολόγησης. Αλλά δυστυχώς το δίδυμο Μέρκελ/Σαρκοζί δεν έπιασε το μέγεθος του παιχνιδιού και συνέχιζε να ερίζει. Ο ΓΑΠ έταζε νέα πακέτα στις τράπεζες ίσα με 4/5 του κρατικού ελλείμματος του 2010 και γρήγορα όλοι κατάλαβαν πως το ελληνικό παιχνίδι ήταν χαμένο. Όσο όμως οι γαλλογερμανοί δεν έρχονται σε συνεννόηση, το ευρώ θα κλυδωνίζεται. Κι όσο κλυδωνίζεται, τόσο χάνεται η αξιοπιστία του. Κι ένα νόμισμα χωρίς αξιοπιστία χάνει πολύ γρήγορα την αξία του, γιατί κανείς δεν θέλει να το αποθηκεύει.
Οι Αμερικάνοι κατάλαβαν πως στην τρύπα που άνοιξε με την ελλάδα, δημιουργήθηκε μια μεγάλη ευκαιρία. Κι αναγκάζουν τους ευρωπαίους σε σπασμωδικές και ασυντόνιστες κινήσεις που ενώ είναι σωστές, υποσκάπτονται από τους ίδιους.
Παράδειγμα πρώτο, η πολύ σωστή κίνηση της γερμανίας να απαγορεύσει τις γυμνές ανοιχτές πωλήσεις (naked short selling) που δεν έχουν κανένα λόγο να υπάρχουν σε μια πτωτική αγορά. Το short selling είναι ένα χρήσιμο εργαλείο μόνο για αγορές που ανεβαίνουν, διότι δημιουργεί ρευστότητα σε περιόδους ευφορίας (όπου όλοι πιστεύουν πως τα πάντα θα ανέβουν στον ουρανό). Σε μια πτωτική αγορά όμως, το μόνο που προσφέρει στην αγορά θεσμικά, είναι δυνατότητες υποτιμητικής κερδοσκοπίας. Παρόλαυτά, για λόγους εντελώς ανεξήγητους στρατηγικά, οι γάλλοι αρχικά έδειξαν μια απροθυμία να συμμετάσχουν στη δημιουργία ενός αναχώματος στον αγγλοσαξονικό καζίνο-καπιταλισμό.
Η δεύτερη κίνηση που πήρε η Ευρώπη, ήταν η αγορά από την ΕΚΤ ομολόγων ευρωπαϊκών κρατών (όπως άλλωστε έχει κάνει εδώ και ένα χρόνο ήδη η τράπεζα της Αγγλίας και η Αμερικάνικη FED με τα δικά τους ομόλογα). Ένα μέτρο που επίσης εάν χρησιμοποιηθεί με σωφροσύνη βοηθά την ισορροπία στις αγορές. Να πούμε εδώ πως εάν η ΤτΑγγλίας δεν είχε κάνει το ίδιο πέρσι, το αγγλικό κράτος θα είχε χρεοκοπήσει από την άνοιξη του 2009. Παρόλαυτά και αυτή η κίνηση άρχισε να υποσκάπτεται.
Όπως καταγγέλει σήμερα το Spiegel, οι γάλλοι χρησιμοποιούν τον μηχανισμό αγοράς ομολόγων της ΕΚΤ για να ξεφορτώσουν οι τράπεζές τους ελληνικά ομόλογα στην πλάτη της κεντρικής τράπεζας. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, από τα 40δις ομολόγων που αγόρασε η ΕΚΤ μέχρι την προηγούμενη βδομάδα, τα 25δις αφορούσαν ελληνικά ομόλογα. Και κάθε βδομάδα που περνά, προστίθενται περίπου 2δις ελληνικών ομολόγων. Οι Γερμανικές τράπεζες, σύμφωνα πάντα με το Spiegel, δεν μπορούν να λάβουν μέρος στο πάρτυ διότι έχουν υποσχεθεί στην Γερμανική κυβέρνηση να μην πουλήσουν ελληνικά ομόλογα μέχρι το 2013 που ισχύει το πακέτο στήριξης.
Τι σημαίνει αυτό? Πως αντί να περιμένουν τα πακέτα στήριξης για την Ελλάδα, οι Γάλλοι χρησιμοποιούν την ΕΚΤ, όχι ως μηχανισμό στήριξης των τιμών των ομολόγων, αλλά ως απόθηκη τοξικών ενεργητικών. Στόχος τους είναι να ξεφορτώσουν όσο περισσότερα ελληνικά ομόλογα μπορούν από τα βιβλία τους.
Διάλειμμα για ταλιράκια.
1. Όπως μας εξήγησε ο Michael Hudson, το πρόγραμμα στήριξης της Ελλάδας δημιουργήθηκε λίγο πολύ για να φορτώσουν οι κάτοχοι ελληνικών ομολόγων (δηλαδή οι ελληνικες και ξένες τράπεζες κυρίως), τα τοξικά ελληνικά ομόλογα στις πλάτες των κρατών. Έτσι σύμφωνα με το πρόγραμμα, το 1/3 του ελληνικού χρέους θα είχε μεταφερθεί στα βιβλία των κρατών μέχρι το 2013. Αυτό φυσικά αφήνει τα 2/3 στην κατοχή τους, αλλά η χασούρα από αυτά τα δύο τρίτα θα ήταν υπολογίσιμη σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους.
2. Το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού χρέους το κατέχουν οι γαλλικές τράπεζες, με δεύτερες τις γερμανικές και τρίτες τις ελβετικές (αν κι εδώ οι ελβετικές φάνηκαν να εξαφανίζουν το ελληνικό χρέος σε μια ύποπτη κίνηση που εμπλέκει μάλλον και τον κ.Λάτση της EFG αλλά παραπάνω πληροφορίες δεν έχουμε). Άρα, από τη σχεδόν δεδομένη ελληνική αναδιάρθρωση του χρέους, οι γάλλοι έχουν να χάσουν τα περισσότερα.
3. Όταν ανακοινώθηκε από την ΕΚΤ ότι θα αρχίσει η αγορά ομολόγων κρατών της ευρωζώνης προκειμένου να διαφυλάξει τις τιμές από την κερδοσκοπία, οι Γερμανοί ήπιαν το πικρό χάπι του ταμπού της ΕΚΤ. Σύμφωνα με το καταστατικό της, η ΕΚΤ απαγορεύεται να αγοράζει ομόλογα κρατών της ευρωζώνης. Κι αυτός ο κανόνας είχε μπει προκειμένου να μην διακυβευθεί η σταθερότητα του νομίσματος. Όταν μία κεντρική τράπεζα αγοράζει ομόλογα του κράτους του οποίου το νόμισμα ελέγχει, πρακτικά τυπώνει χρήμα.
4. Όσο τυπώνει λιγότερο χρήμα απ’ όσο χρήμα καταστρέφει η κρίση, δεν υπάρχει ιδιαίτερος πληθωριστικός κίνδυνος. Αν μη τι άλλο όμως, με την απόφαση αυτή, η γερμανική θρησκεία περί σταθερότητας τέθηκε σε αμφισβήτηση. Για να συμφωνήσουν οι γερμανοί στο πρόγραμμα αγοράς ομολόγων, ζήτησαν ο επόμενος πρόεδρος της ΕΚΤ, να είναι ο σκληρός μονεταριστής γερμανός Axel Weber, νυν πρόεδρος της Τράπεζας της Γερμανίας (Bundesbank). Ήλπιζαν με αυτόν τον τρόπο οι γερμανοί να ορίζουν οι ίδιοι τον ρυθμό αγοράς ομολόγων από την ΕΚΤ.
5. Απ’ ότι φαίνεται όμως, οι γάλλοι προσπαθούν να εκμεταλλευθούν το χρονικό περιθώριο μέχρι την αλλαγή σκυτάλης. Έτσι η ΕΚΤ φορτώνει αγοράζοντας από τη δευτερογενή αγορά ελληνικά ομόλογα, κυρίως από τις γαλλικές τράπεζες, από τη στιγμή που οι γερμανικές έχουν υποσχεθεί στην γερμανική κυβέρνηση να μην το κάνουν.
6. Το αποτέλεσμα είναι, οι γερμανοί τραπεζίτες να νιώθουν αδικημένοι που ακολουθούν μια πολιτική αναγκαστικής βεμπεριανής εγκράτειας και δεν παίρνουν μέρος στο πάρτυ με τίτλο “ξεφορτώσου κι εσύ ένα ελληνικό ομόλογο μπορείς.” . Η ιδέα του γερμανού υπουργού οικονομικών Σόιμπλε, ήταν πως ναι μεν τα κράτη θα αναλάβουν ένα μέρος του ελληνικού χρέους, έτσι όπως είδαμε στο σημείο 1, αλλά θα πρέπει και οι τράπεζες να αναλάβουν ένα κομμάτι της αναδιάρθρωσης, δηλαδή της χασούρας. Όμως αυτή την ιδέα προφανώς δεν την συμμερίζονται οι γάλλοι τραπεζίτες που -έχοντας μεγαλύτερο κομμάτι του ελληνικού χρέους- νιώθουν ότι θα χάσουν περισσότερα. Έτσι -παραπονιούνται οι γερμανοί τραπεζίτες- μεταφέρουν ουσιαστικά τα τοξικά ομόλογα των γαλλικών τραπεζών στις πλάτες της ΕΚΤ. Δηλαδή κυρίως στις πλάτες του γερμανικού κράτους, που διαθέτει το 27,1% της ΕΚΤ και δευτερευόντως του γαλλικού που διαθέτει 20.4%. Έτσι πρακτικά ένα ελληνικό τοξικό ομόλογο της γαλλικής credit agricole κατά 100%, γίνεται ένα τοξικό ομόλογο που το γαλλικό κράτος διαθέτει μόλις το 20.4% και το γερμανικό κράτος φορτώνεται κατά 27,1%.
7. Πώς θα λυθεί αυτή η διαμάχη? Πιθανότατα οι γερμανοί θα καταπιούν και αυτή τη χασούρα, διότι με το να παραπονιούνται για τις αγορές της ΕΚΤ, δεν θα κερδίσουν πολλούς φίλους στην ψηφοφορία για τον πρόεδρο της ΕΚΤ. Και μην ξεχνάμε πως οι Γερμανοί θέλουν όσο τίποτα άλλο να βάλουν τον δικό τους Axel Weber στο τιμόνι. Πιθανότατα επίσης η γερμανική κυβέρνηση να αφήσει τις γερμανικές τράπεζες να πάρουν κι αυτές μέρος στο πάρτυ έτσι ώστε να μη βρεθούν χαμένες και το πρόγραμμα των 700δις αγοράς ομολόγων της ΕΚΤ θα σπαταληθεί κατά το ήμισυ για το ξεφόρτωμα ελληνικών ομολόγων. Άλλωστε οι γερμανοί έχουν κερδίσει το κομμάτι εκείνο του παιχνιδιού που καλεί τις χώρες της ευρωζώνης σε αυστηρά προγράμματα λιτότητας προκειμένου να μειωθούν τα ελλείμματα.
8. Για να είμαστε ειλικρινής, η αγορά ελληνικών ομολόγων από την ΕΚΤ, δεν εξυπηρετεί κάποιο σκοπό άλλο από το συμφέρον των τραπεζών που διαθέτουν ελληνικά ομόλογα. Από τη στιγμή που τα ελληνικά ομόλογα βρίσκονται εκτός αγοράς μέχρι το 2013, δεν υπάρχει κάποιος ιδιαίτερος λόγος να “επιδοτείς” τις τιμές τους. Έτσι στην ουσία, το πρόγραμμα των 700δις ευρώ δεν θα εξυπηρετήσει τόσο τη σταθεροποίηση των τιμών (εάν το έκανε αυτό θα αγόραζε ομόλογα των υπολοίπων PIΙGS). Εδώ λοιπόν η “γαλλική” λογική μοιάζει λίγο με την αμερικάνικη, δηλαδή τα πάντα για να βγάλουν κέρδη οι τράπεζες. Η ηττημένη “γερμανική” λογική πλησιάζει περισσότερο στη σουηδική (circa 1992) που λέει πως και οι τράπεζες πρέπει να χάσουν από τη διαδικασία.
Πόρισμα 1ο.
Σε περίπτωση που δεν το πήρατε χαμπάρι τόση ώρα, τα ελληνικά ομόλογα θεωρούνται πλέον “τοξικά” και η αξία τους θεωρείται δεδομένο ότι θα υποστεί κάποιου είδους “κούρεμα” (haircut). Άρα η επιστροφή της ελλάδας στις αγορές στις αρχές του 2012 σύμφωνα με τον έλληνα ΥΠΟΙΚ, είναι μια παπάρα και μισή.
Πόρισμα 2ο.
Το να διατηρείς κάποια βεμπεριανού τύπου ηθική περί σταθερότητας και περί τιμωρίας όσων στοιχημάτισαν λάθος, δεν είναι η πιο δημοφιλής πρακτική στην ευρώπη αυτή τη στιγμή. Όλοι θέλουν την ΕΚΤ να τυπώνει χρήμα, κι αυτό κάποια στιγμή στο μέλλον θα είναι πιθανόν πληθωριστικό (οι ιάπωνες βέβαια 20χρόνια αργότερα ακόμα περιμένουν). Άρα Γερμανία-Γαλλία σημειώσατε 2.
Πόρισμα 3ο.
Τα μέτρα λιτότητας των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων θα φέρουν μια νέα πτώση στις τιμές και μια νέα βύθιση των οικονομιών. Όσοι πιστεύουν πως η κρίση τελείωσε και δεν κατεβάζουν 3 χάπια ecstacy την ημέρα, ανήκουν πιθανότατα σε αυτούς που θέλουν κάτι να σας πουλήσουν.
Η νέα βύθιση θα σημάνει μια νέα περίοδο αποπληθωρισμού και μια νέα γενιά “τοξικών ομολόγων”, είτε αυτά τα ομόλογα αφορούν τράπεζες, είτε κράτη. Εκεί η ΕΚΤ θα πιεστεί να αγοράσει κι άλλα ομόλογα, κάτι που θα κάνει τους γερμανούς να φοβούνται ακόμα περισσότερο τον πληθωρισμό που θα πέσει στο κεφάλι τους σαν θεία τιμωρία για την παρεκτροπή από τη νομισματική ορθοδοξία. Παρότι δεν εκτιμώ τους μονεταριστές, οι φόβοι των γερμανών δεν είναι απαραίτητα άδικοι.
Πόρισμα 4ο.
Δυστυχώς ολόκληρο το ευρωπαϊκό σύστημα αυτή τη στιγμή, λειτουργεί υπέρ των τραπεζών. Με μια διεστραμμένη και αντεστραμμένη λογική, ο χρηματοπιστωτικός τομέας θεωρείται ακόμα, ο πιο κρίσιμος τομέας της οικονομίας, τη στιγμή που στην ουσία δεν παράγει απολύτως καμία πραγματική αξία. Από τις αρχές της δεκαετίας του 90, οι ΗΠΑ -το πιο ανεπτυγμένο παράδειγμα χρηματοπιστωτικού καζίνο- βρίσκονται σε μια κυμαινόμενη αλλά δεδομένη ελαφριά ύφεση. Ταυτόχρονα βρίσκονται σε μια δεδομένη αλλά δραματική αναδιανομή του πλούτου προς ελάχιστους πλούσιους και τυχερούς. Κάτι που θα εντείνει την ύφεση όλο και περισσότερο, αφού η αναδιανομή προς τους λίγους μειώνει την κατανάλωση.
Όσοι τραπεζικοί διαβάζετε, καθίστε στη σειρά να πείτε τα θεωρητικά παράπονά σας για το πόσο σημαντικοί είστε. Θα φτιάξω νέα κατηγορία στο blog, πάντως τα νούμερα δεν είναι με το μέρος σας
Πόρισμα 5ο.
Όσο η ελίτ της ΕΕ, βρίσκεται παγιδευμένη σε αυτόν τον τραπεζο-κεντρικό Αγγλοσαξονικό οικονομισμό, τόσο περισσότερο θα βασανίζει την Ευρώπη, καταστρέφοντας ό,τι έχει απομείνει από την φαντασίωση της ευρωπαϊκής ιδιαιτερότητας. Όσο η ελίτ θα προσπαθεί να φτιάξει τις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, τόσο η ευρωπαϊκή ιδέα της ενοποίησης θα χάνει τα χαρακτηριστικά εκείνα που την έκαναν αγαπητή στον κόσμο. Και επειδή όπως μας κατηγορούν οι αγγλοσάξονες, οι ηπειρωτικοί ευρωπαϊοι έχουμε μια έφεση στις επαναστάσεις, μπορεί να δούμε ένα νέο -ειρηνικό ελπίζω και φαντάζομαι- 1848, κι αυτή τη φορά δυσκολεύομαι να σκεφτώ ποιος θα αναλάβει τον ρόλο των ρώσων.
Πόρισμα 6ο.
Μέχρι ο γερμανο-γαλλικός άξονας να σταματήσει να ασχολείται με τα γαμημένα εσωτερικά μικροπολιτικά του παιχνίδια, το ευρώ δεν θα δει άσπρη μέρα. Πολύ περισσότερο από οικονομική, ένα νόμισμα χρειάζεται πολιτική σταθερότητα. Τούτων λεχθέντων, τα όρια στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή μπορεί να αλλάξουν πολύ γρήγορα. Ειδικά μέχρι οι σοσιαλδημοκράτες να βρουν μία νέα πολιτική τακτική. Διότι γρήγορα θα καταλάβουν πως ο ΓΑΠ και ο Στρως-Καν δεν είναι ακριβώς το γκανιάν που ήλπιζαν.
Πόρισμα 7ο.
Θα σπάσει το ευρώ? Για να δείτε πως δεν πρόκειται για καμιά καινούργια άποψη, διαβάστε εδώ. Και η απάντηση σήμερα είναι δεν ξέρω. Σίγουρα το ευρώ δεν θα σπάσει εάν φύγουμε εμείς από την ευρωζώνη και γίνουμε μια μικρή κούβα. Για να σπάσει το ευρώ θα πρέπει να φύγει κάποιος από τους δύο του γαλλογερμανικού άξονα. Ή όλα μαζί τα PIIGS χωρίς τη Γαλλία. Οι Αμερικάνοι την προπαγανδίζουν σταθερά από την εποχή που ο φρίντμαν ακόμα περπατούσε ανάμεσά μας. Αυτή τη στιγμή οι Γερμανοί έχουν μείνει λίγο μόνοι τους υπέρ της βεμπεριανής σταθερότητας και δεν νομίζω -σαν διάφορα κομμάτια της ελληνικής αριστεράς- να λατρεύουν την επιλογή της απομόνωσης. Αλλά πραγματικά η μαγική μου σφαίρα είναι θολή επάνω στο ζήτημα. Ελπίζω μόνο να μην ξεχάσουν οι ευρωπαίοι για ποιο λόγο έφτιαξαν την ενωμένη ευρώπη. Κι αυτός ο λόγος δεν είναι σίγουρα οικονομικός.
άλλη μία αισιόδοξοη βδομάδα ξεκινά στο στρουμφοχωριό.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)