ευρώ: εθνική επιτυχία ή εργαλείο ταξικής εκμετάλλευσης;
Πηγή: Δημήτρης Τσ.
«Υπάρχουν δύο τραγωδίες στη ζωή.
Η μία είναι να ναυαγήσουν τα όνειρά σου.
Η άλλη, να πραγματοποιηθούν».
George Bernard Shaw , Man and Superman (1903), act I
Στο πρώτο μέρος αυτής της ανάλυσης είδαμε πως η κρίση του χρέους του ελληνικού κράτους πυροδοτήθηκε από τη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση αλλά οφείλεται σε βαθύτερες, διαρθρωτικές αδυναμίας του ελληνικού καπιταλισμού. Η βασικότερη από αυτές είναι η χαμηλή ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας που οδήγησε στη συσσώρευση υψηλών και χρόνιων εμπορικών ελλειμμάτων τα οποία μέχρι τώρα χρηματοδοτούνταν με εξωτερικό δανεισμό. Το πρόβλημα αυτό σε συνδυασμό με την απροθυμία των υπόλοιπων ευρωπαϊκών κρατών να προστρέξουν σε βοήθεια της Ελλάδας, έφερε ξανά στο προσκήνιο τη συζήτηση για το ευρώ, το πλαίσιο συγκρότησης της ευρωζώνης και τις συνέπειες της συμμετοχής της Ελλάδας σε αυτή.
Η συζήτηση μέχρι στιγμής φαίνεται να κατευθύνεται προς δύο κατευθύνσεις. Από τη μία σχεδόν το σύνολο του αστικού τύπου και κομμάτων αλλά και της ανανεωτικής αριστεράς αντιμετωπίζει τη δημιουργία του ευρώ ως αντικειμενικά θετικό γεγονός. Τα δε προβλήματα της ελληνικής οικονομίας, είναι, σύμφωνα με αυτή την προβληματική, απόρροια του υπερβολικού δανεισμού του κράτους, αποτέλεσμα της χαλαρότητας και διαφθοράς του πολιτικού συστήματος. Ενώ η έλλειψη ανταγωνιστικότητας οφείλεται αποκλειστικά στην «υπερβολική (sic) αύξηση των μισθών των εργαζομένων» και στην «υπερρυθμισμένη και ανελαστική αγορά εργασίας» που αυξάνουν το κόστος των ελληνικών προϊόντων. Η λύση σύμφωνα με όλους αυτούς δεν μπορεί να είναι άλλη από μία γενναία μείωση των μισθών και πλήρης απορρύθμιση της αγοράς εργασίας με απελευθέρωση των απολύσεων, αύξηση των ελαστικών μορφών απασχόλησης , μείωση των ασφαλιστικών εισφορών των εργοδοτών. Μέτρα βέβαια που μετατοπίζουν το βάρος της κρίσης εξολοκλήρου στην εργασία η οποία από το θύμα της υπόθεσης μετατρέπεται σε θύτη. Η τοποθέτηση αυτή συνοδεύεται από ένα πολιτικό λόγο διαποτισμένο στην ηθικολογία, με έντονες επικλήσεις στο “εθνικό χρέος” όλων των Ελλήνων να αναλάβουν τις ευθύνες τους για την κατάντια της χώρας και να βάλουν πλάτες για την άρση του αδιεξόδου. Τρίχες…
Η άλλη προσέγγιση αφορά ένα σημαντικό τμήμα της αριστεράς που εντοπίζει τη σημερινή κρίση του ελληνικού καπιταλισμού αποκλειστικά στο ευρώ και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, η Ελλάδα με τη συμμετοχή της στη Ζώνη του Ευρώ (ΖΕ), έχασε την οικονομική της ανεξαρτησία, μετατρεπόμενη σε εξάρτημα των ισχυρών χωρών του Βορρά και ιδίως της Γερμανίας. Η εξάρτηση και η ιμπεριαλιστική εκμετάλλευση της χώρας οδήγησε σε αποδιάρθρωση του παραγωγικού ιστού με διάλυση της βιομηχανίας και ξεπούλημα των πλουτοπαραγωγικών πηγών στο ξένο κεφάλαιο. Η κυβέρνηση δεν είναι παρά πράκτορας των ξένων συμφερόντων, ενώ η επίλυση της κρίσης περνάει μέσα από την πάλη του “λαού” για την έξοδο από το ευρώ, την ΕΕ και την αποκατάσταση της ανεξαρτησίας της χώρας από τις Βρυξέλλες. Οι ταξικές αντιθέσεις εντός του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού εξαφανίζονται ή υποτάσσονται στην κύρια αντίθεση που δεν άλλη από αυτή της Ελλάδας με τον ιμπεριαλισμό. Ένα σύνθημα που ακούσαμε τις τελευταίες μέρες αποτυπώνει με τον πιο ανάγλυφο τρόπο αυτή την προβληματική: “Αυτή η κυβέρνηση δεν είναι του λαού είναι των Βρυξελλών και του ΔΝΤ”. Ο λαός λοιπόν είναι ένα αδιαίρετο “όλον” και ο εχθρός του βρίσκεται στην πρωτεύουσα του Βελγίου. Τρίχες στο τετράγωνο.
Απέναντι στις δύο αυτές αναγνώσεις προτείνουμε μία τρίτη προσέγγιση του ευρώ και κατ’ επέκταση της ΕΕ από τη σκοπιά των ανταγωνιστικών ταξικών συμφερόντων εντός των ευρωπαϊκών χωρών και του καπιταλιστικού ανταγωνισμού μεταξύ τους στην περιφερειακή οικονομική ολοκλήρωση που συνιστά η Ζώνη του Ευρώ.
Το ευρώ ως εργαλείο πειθάρχησης της εργασίας
και πεδίο καπιταλιστικού ανταγωνισμού
Η συμμετοχή στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ) παρουσιάζει μία σειρά οφέλη και κόστη για τις οικονομίες που την απαρτίζουν. Τα οφέλη ονομάζονται οφέλη νομισματικής σταθερότητας και σχετίζονται με το γεγονός πως το χρήμα είναι πιο χρήσιμο όταν χρησιμοποιείται σε μία μεγάλη περιοχή ως μέσο πληρωμών και αποταμίευσης. Όσο πιο μεγάλη είναι η διεθνής κυκλοφορία του ευρώ τόσο αυξάνει η χρησιμότητα του. Εντός της ευρωζώνης η αβεβαιότητα που προέρχονταν από τις συναλλαγματικές διακυμάνσεις ανάμεσα στα νομίσματα, έχει εξαφανιστεί, οδηγώντας σε σημαντική μείωση του κόστους και του κινδύνου των συναλλαγών. Αυτό οδήγησε σε αύξηση του εμπορίου και της κίνησης του κεφαλαίου, διευκολύνοντας της εξαγορές και τις συγχωνεύσεις, και τη συνολικότερη αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων, αυξάνοντας το μέγεθος και την αποτελεσματικότητα τους. Συνολικά διευκόλυνε την προσπάθεια των ευρωπαϊκών κεφαλαίων να διατηρήσουν και να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα τους σε ένα πιο δύσκολο διεθνές πεδίο που σήμανε η παγκοσμιοποίηση.
Ταυτόχρονα η ολοένα και μεγαλύτερη χρησιμοποίηση του ευρώ ως διεθνούς μέσου πληρωμών και αποταμίευσης διευκόλυνε το εμπόριο της ευρωζώνης με τον υπόλοιπο κόσμο μειώνοντας το κόστος των διεθνών συναλλαγών. Η συνεχής ανατίμηση του ευρώ σε σχέση με το δολάριο από τη στιγμή της εισαγωγής του, απορρόφησε μεγάλο μέρος της αύξησης τα τελευταία χρόνια, των τιμών του πετρελαίου και των άλλων πρώτων υλών και τροφίμων που τιμώνται σε δολάρια. Αλλά και διευκόλυνε την επέκταση των ευρωπαϊκών κεφαλαίων ανά τον κόσμο, αφού κατέστησε τις ξένες άμεσες επενδύσεις και εξαγορές πιο φθηνές. Τέλος η ισχύς αυτή του ευρώ είχε ως συνέπεια τη συγκράτηση του πληθωρισμού εντός της Ζώνης σε πολύ χαμηλά επίπεδα σε σχέση με το παρελθόν, ενώ περιόρισε σημαντικά το κόστος δανεισμού τόσο των ιδιωτών όσο και των κρατών. Οι δύο τελευταίες εξελίξεις είχαν ιδιαίτερη σημασία για τις χώρες του Νότου όπως η Ελλάδα που ταλαιπωρούνταν από χρόνια προβλήματα υψηλού πληθωρισμού, αντιμετωπίζοντας παράλληλα υψηλά κόστη δανεισμού.
Τα κόστη του κοινού νομίσματος ονομάζονται κόστη ευστάθειας και απορρέουν από την οικειοθελή παραίτηση των χωρών μελών της Ζώνης από την νομισματική και τη συναλλαγματική τους πολιτική και τον περιορισμό της δημοσιονομικής τους πολιτικής στα όρια που θέτει το σύμφωνο σταθερότητας (3% έλλειμμα του προϋπολογισμού και 60% δημόσιο χρέος ως προς το ΑΕΠ). Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό καθώς η Ζώνη του Ευρώ δεν αποτελεί έναν οικονομικά ενιαίο γεωγραφικό χώρο με κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, υψηλό ενδοκλαδικό και διακλαδικό εμπόριο, μία τιμή για βασικά προϊόντα, κοινό φορολογικό σύστημα και έναν ενιαίο οικονομικό προϋπολογισμό και κεντρικό οικονομικό σχεδιασμό. Όλα αυτά θα προϋπέθεταν εκτός από την νομισματική και την πολιτική ένωση, δηλαδή ένα ευρωπαϊκό κράτος. Ωστόσο η ΟΝΕ παραμένει μία οικονομική και νομισματική ένωση ανεξάρτητων κρατών με πολύ διαφορετικές παραγωγικότητες των οικονομιών τους. Η προσπάθεια να διατηρηθεί η συνοχή αυτού του ετερόκλητου συνόλου και η βιωσιμότητα αλλά και η ισχύς του ευρώ ως διεθνές νόμισμα ήταν εξαρχής μία δύσκολη υπόθεση. Η επίτευξη διαφορετικών και πολλές φορές αντιφατικών στόχων όπως η ενοποίηση διαφορετικών οικονομιών και η δημιουργία ενός ισχυρού διεθνούς νομίσματος χωρίς πολιτική ένωση οδήγησε σε ένα πολύ σκληρό δημοσιονομικό πλαίσιο (Σύμφωνο Σταθερότητας) και σε μία άτεγκτη αντιπληθωριστική πολιτική την οποία ανέλαβε να εφαρμόσει μία ανεξάρτητη Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ).
Η ΕΚΤ είναι μία ασυνήθιστη κεντρική τράπεζα. Διαθέτει το αποκλειστικό δικαίωμα έκδοσης άδειας τυπώματος επιπλέον νομισμάτων (ευρώ) και διατήρησης και διαχείρισης των συναλλαγματικών αποθεμάτων των μελών κρατών. Ωστόσο αντίθετα από τις κεντρικές τράπεζες άλλων χωρών, δεν έχει το δικαίωμα να διαχειρίζεται το χρέος των χωρών της ευρωζώνης αγοράζοντας ομόλογα του δημοσίου τους, διαμορφώνοντας έτσι τα επιτόκια τους σε χαμηλά επίπεδα. Ταυτόχρονα είναι πραγματικά ανεξάρτητη με την έννοια πως κανένας δημόσιος θεσμός ή μεμονωμένο κράτος μέλος δεν μπορεί να επηρεάσει τις αποφάσεις και τη λειτουργία της. Μπορεί και οι κεντρικές τράπεζες άλλων χωρών να είναι τυπικά ανεξάρτητες, αλλά επιβλέπουν μία ενιαία οικονομία, ενώ λογοδοτούν σε τελική ανάλυση στο κράτος. Η ανεξαρτησία της ΕΚΤ προκύπτει ακριβώς από την απουσία ενός ευρωπαϊκού κράτους. Μπορεί ωστόσο η ΕΚΤ να μην έχει το δικαίωμα να αγοράσει το χρέος των χωρών μελών, έχει το δικαίωμα όμως να δανείσει τις τράπεζες της ευρωζώνης με ιδιαίτερα χαμηλό επιτόκιο (1%), με εγγύηση ομόλογα των δημοσίων τους αλλά και άλλα χρεώγραφα που απολαμβάνουν υψηλής βαθμολογίας από τις Εταιρείες Βαθμολόγησης (rating agencies πχ Fitch, S&P κλπ). Για να εμποδίσει όμως τα κράτη να χρησιμοποιήσουν αυτό το παράθυρο για να δανείζονται αφειδώς χρησιμοποιώντας διάφορες τράπεζες που έχουν υπό τον έλεγχό τους (πχ το ελληνικό δημόσιο θα μπορούσε να μεταφέρει ομόλογά του στο Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο και αυτό να τα καταθέτει στην ΕΚΤ δανειζόμενο ευρώ με επιτόκιο 1%, λύνοντας έτσι το πρόβλημα της χρηματοδότησης του χρέους), οδηγώντας έτσι σε ανεξέλεγκτο τύπωμα ευρώ, μειώνοντας την αξία του και υπονομεύοντας τη διεθνή του ισχύ, τέθηκε το όριο του 3% στο έλλειμμα και του 60% στο χρέος και ένας πολύ χαμηλός στόχος για τον πληθωρισμό της τάξης του 2%. Με όλους αυτούς τους περιορισμούς τα κράτη είναι αναγκασμένα να χρηματοδοτούν το χρέος τους από τις διεθνείς αγορές κεφαλαίου, κάτι που μπορεί να αποβεί καταστροφικό, όταν ξεφεύγουν από τους όρους του Συμφώνου Σταθερότητας, όπως είδαμε στην περίπτωση της Ελλάδας.
Πολλοί υποστηρίζουν, ακόμη και εντός της αριστεράς, πως αυτός ο σχεδιασμός της ΟΝΕ είναι έτσι ως αποτέλεσμα των νεοφιλελεύθερων επιλογών των αρχιτεκτόνων του και των κυβερνήσεων. Αυτό εν μέρει είναι σωστό αφού το ευρώ δημιουργήθηκε το 1999, στο απόγειο της κυριαρχίας του νεοφιλελευθερισμού. Ο θεσμικός του σχεδιασμός ενσωματώνει την μονεταριστική οικονομική ιδεολογία που από πολλές απόψεις θυμίζει την πολιτική του κανόνα του χρυσού που ακολουθούσαν όλες σχεδόν οι οικονομίες μέχρι το μεγάλο κραχ του 1929. Αυτή στηρίζεται στην άποψη πως η δημοσιονομική επεκτατική πολιτική (κρατική στήριξη της οικονομίας διαμέσων ελλειμμάτων) είναι αναποτελεσματική, ο πληθωρισμός είναι αποτέλεσμα, αποκλειστικά της αύξησης της προσφοράς χρήματος και τέλος στην άποψη πως η πραγματική οικονομία επανέρχεται γρήγορα και αυτόματα σε κατάσταση πλήρους απασχόλησης ύστερα από εξωτερικά σοκ. Αυτές οι αντιλήψεις οδήγησαν σε βάθεμα την κρίση που ξέσπασε το 1929 και άρχισαν να εγκαταλείπονται από όλες τις κυβερνήσεις ήδη από το 1932, όταν και υιοθετήθηκαν σταδιακά οι κεϋνσιανές πολιτικές. Ωστόσο με βάση τα όσα παρουσιάσαμε παραπάνω οι επιλογές αυτές ήταν σε μεγάλο βαθμό αναγκαστικές προκειμένου να διατηρηθεί η νομισματική ένωση ενός μεγάλου αριθμού διαφορετικών οικονομιών, χωρίς πολιτική ενοποίηση και ενιαία οικονομική πολιτική. Μία πιο χαλαρή δημοσιονομική και νομισματική πολιτική, είτε θα επέτεινε τις φυγόκεντρες τάσεις μεταξύ των οικονομιών της Ζώνης, είτε θα υπονόμευε την ισχύ του νέου νομίσματος, καθιστώντας το λιγότερο ελκυστικό σε μία σειρά χώρες (πχ Γερμανία) και άρα θέτοντας εκ νέου σε αμφισβήτηση τη χρησιμότητα του.
Μέσα σε αυτό το πολύ αυστηρό πλαίσιο λειτουργίας του νέου νομίσματος, οι μόνοι τρόποι προσαρμογής στο διεθνή ανταγωνισμό που έμειναν στις χώρες, μετά την παραίτηση από τη συναλλαγματική και νομισματική τους πολιτική, είναι οι εξής τρεις, ένας μακροπρόθεσμος: η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας και γενικά της διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας (αυτή που δεν σχετίζεται με τις τιμές) και δύο βραχυπρόθεσμοι: η μείωση των περιθωρίων κέρδους ή η μείωση του κόστους εργασίας (το μέρος δηλαδή της αξίας που πηγαίνει στους εργάτες). Επειδή όμως στο καπιταλισμό το ισχυρό μέρος είναι το κεφάλαιο, αυτό που επιλέγεται είναι συνήθως το τελευταίο, δηλαδή η μείωση του κόστους παραγωγής μέσα από τη συμπίεση των μισθών και την ελαστικοποίηση της αγοράς εργασίας. Και αυτό ακριβώς έγινε, όχι εν αγνοία των σχεδιαστών της ΟΝΕ αλλά εντελώς προσχεδιασμένα. Όπως πολύ ανάγλυφα περιγράφει ο Ηλίας Ιωακείμογλου:
«Θα μπορούσαμε να γράψουμε την ιστορία των οικονομικών ιδεών, που αναπτύχθηκαν κυρίως στην δεκαετία του 1990, αμέσως πριν την δημιουργία του ευρώ, με τον τίτλο «Το χρονικό ενός προαναγγελθέντος εγκλήματος», με την έννοια ότι όσα συμβαίνουν αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα δεν αποτελούν ιστορικό ατύχημα, αλλά φυσικό αποτέλεσμα μιας νομισματικής ένωσης που σχεδιάστηκε ακριβώς για να παράγει τέτοια αποτελέσματα. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
O δούρειος ίππος
Στην οικονομική βιβλιογραφία της δεκαετίας του 1990, οι περισσότεροι οικονομολόγοι αντιλαμβάνονταν το νέο ανταγωνιστικό περιβάλλον της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης της Ευρώπης ως Δούρειο Ίππο που θα επιτρέψει την απορρύθμιση των αγορών εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως έγραφε ένας γνωστός οικονομολόγος, “εκτός εάν κάποιο απίθανο θαύμα συμβεί στην πανευρωπαϊκή συλλογική διαπραγμάτευση, οι αγορές εργασίας θα γίνονται όλο και πιο ευέλικτες στο μέλλον” (Burda 2001). Ένας συνάδελφός του, ακόμη πιο γνωστός (Calmfors 1998) έφθανε στο συμπέρασμα ότι οι μεγαλύτερες μεταβολές στην απασχόληση που θα προκληθούν από το κοινό νόμισμα, δηλαδή η ευκολότερη άνοδος της ανεργίας, θα αποτελέσουν κίνητρο για την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας, και ότι η νομισματική ένωση θα επιδρά ως καταλύτης για την ελευθέρωση της αγοράς εργασίας καθώς η κοινή γνώμη θα μεταστρέφεται υπό το βάρος της νέας πραγματικότητας, οι δε συνδικαλιστικές οργανώσεις θα πείθονται ότι δεν-υπάρχει-εναλλακτική-λύση (there-is-no-alternative)».(Εποχή, 28/02/2010)
Με άλλα λόγια η εφαρμογή του νέου νομίσματος σχεδιάστηκε με τέτοιο τρόπο ώστε να διαμορφώσει τις κατάλληλες προϋποθέσεις για μία άνευ προηγουμένου επίθεση στις δυνάμεις της εργασίας που οδήγησε σε σημαντική αναδιανομή του πλούτου υπέρ του κεφαλαίου. Αυτή ήταν η βασική συγκολλητική ουσία που ένωσε τις αστικές τάξεις των κρατών της Ζώνης του Ευρώ, παρά τις διαφορές τους, στο κοινό νόμισμα. Ωστόσο το ευρώ, ενώ έφερε κοντά τις ευρωπαϊκές αστικές τάξεις και τα κράτη τους στον αγώνα τους ενάντια στου εργαζόμενους της Ευρώπης, δεν εξαφάνισε τον ανταγωνισμό μεταξύ τους, αντίθετα από πολλές απόψεις μπορούμε να πούμε πως τον όξυνε αφού αφαίρεσε ορισμένα από τα παραδοσιακά όπλα των πιο αδύναμων κρατών όπως τη δυνατότητα υποτίμησης του εθνικού τους νομίσματος. Έτσι οι χώρες του Νότου (εξαιρείται η Ιταλία η οποία συνιστά μία ιδιαίτερη περίπτωση), όπως η Ελλάδα με παραδοσιακά μικρότερη ανταγωνιστικότητα από τα κράτη του Κέντρου και του Βορρά βρέθηκαν να δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στο νέο σκηνικό, αντιμετωπίζοντας μία σειρά προβλήματα τα οποία υπονομεύουν τη συνοχή της Ζώνης του Ευρώ.
Οι ανισορροπίες του ευρώ
Με την είσοδο τους στο ευρώ οι χώρες του Νότου: Πορτογαλία, Ισπανία, Ελλάδα και τελευταία η Κύπρος εμφανίζουν υψηλά και χρόνια εμπορικά ελλείμματα ένδειξη της χαμηλής τους ανταγωνιστικότητας:
Διάγραμμα 1
Το έλλειμμα αυτό είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων. Ο ένας είναι η ανατίμηση του ευρώ. Από 0,95 δολάρια τη στιγμή της εισαγωγής του έφτασε στα 1,58 τον Ιούλιο του 2008 (για να πέσει περίπου στο 1,33 σήμερα). Αυτό κατέστησε τα προϊόντα της ζώνης του ευρώ πιο ακριβά σε σχέση με του εξωτερικού. Ταυτόχρονα οι χώρες του Νότου εμφάνιζαν συστηματικά υψηλότερη ανάπτυξη από του εμπορικούς τους εταίρους της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, ιδίως από τη Γερμανία και την Ιταλία (διάγραμμα 2) με αποτέλεσμα η ζήτηση των πρώτων για προϊόντα των δεύτερων να αυξάνει ταχύτερα από τη ζήτηση των δεύτερων για προϊόντα των πρώτων.
Διάγραμμα 2
Η υψηλότερη αυτή ανάπτυξη είχε ως αποτέλεσμα οι χώρες του Νότου να εμφανίζουν συστηματικά υψηλότερο πληθωρισμό από τις χώρες του Κέντρου και του Βορρά:
Διάγραμμα 3
Αυτό είχε ως συνέπεια οι χώρες της Νότιας Ευρώπης (και η Ιρλανδία) να υποστούν μία εσωτερική ανατίμηση των προϊόντων τους εντός της Ζώνης σε σχέση με τη Γερμανία και την Ιταλία και τις άλλες χώρες του Κέντρου. Πιο συγκεκριμένα στην Ελλάδα η διεύρυνση του εμπορικού της ελλείμματος σχετίζεται άμεσα με την ανατίμηση τόσο της δραχμής (από τη στιγμή που αποφάσισε να προσχωρήσει στο κοινό νόμισμα) όσο και του ευρώ:
Διάγραμμα 4
Τέλος, πρέπει να τονίσουμε πως είναι λάθος οι απόψεις που χρεώνουν τη χαμηλή ανταγωνιστικότητα του ελληνικού καπιταλισμού στην υπερβολική αύξηση των μισθών. Μπορεί οι μισθοί στην Ελλάδα να αυξάνονταν ταχύτερα από το μέσο όρο της Ζώνης του Ευρώ, ωστόσο ταχύτερα αυξάνονταν και η παραγωγικότητα της εργασίας με αποτέλεσμα η συμβολή της αύξησης των μισθών στην ανταγωνιστικότητα από το 1995 και ύστερα να είναι σχεδόν ουδέτερη. Αντίθετα η συμβολή του ποσοστού κέρδους των ελληνικών εξαγωγικών εταιριών είναι μονίμως αρνητική. Οι εταιρείες δηλαδή προκειμένου να αυξήσουν τα περιθώρια κέρδους τους αύξαναν συστηματικά τις τιμές των προϊόντων τους με αποτέλεσμα να μειώνεται η ανταγωνιστικότητα τους. Όπως δείχνει το παρακάτω διάγραμμα η κερδοφορία έχει διαρκώς αρνητική επίπτωση στην ανταγωνιστικότητα από το 1995 και ύστερα:
Διάγραμμα 5
(η ίδια τάση συνεχίζεται μέχρι και το 2009 σύμφωνα με την έκθεση του ΙΝΕ ΓΣΕΕ 2009).
Ανακεφαλαιώνοντας, η Ελλάδα (και οι υπόλοιπες χώρες του Νότου) εμφανίζουν πρόβλημα ανταγωνιστικότητας εξ’ αιτίας της ανατίμησης του ευρώ, της ταχύτερης ανάπτυξης των οικονομιών τους από αυτή των εμπορικών τους εταίρων που είχε ως αποτέλεσμα γοργότερη αύξηση της ζήτησης σε σχέση με αυτή των βόρειων εταίρων τους και υψηλότερο πληθωρισμό. Η ταχύτερη αυτή ανάπτυξη ήταν απαραίτητη προκειμένου να επιτύχουν τη σύγκλιση με τις πιο πλούσιες χώρες της Ζώνης. Αντίθετα οι χώρες του κέντρου και ιδίως η Γερμανία με την περιοριστική πολιτική που άσκησαν όλα τα προηγούμενα χρόνια, με καθήλωση μισθών και των δημόσιων δαπανών εμφανίζουν μικρότερη ανάπτυξη και χαμηλότερη αύξηση της παραγωγικότητας.
Διάγραμμα 6
Η ισχνή ανάπτυξη της Γερμανίας μετά το 2004 με την οποία κατάφερε να μειώσει την ανεργία οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στην αύξηση των εξαγωγών της προς τις χώρες του ευρώ (αποτελούν τα 2/3 των εξαγωγών της) η οποία στηρίχθηκε στη συμπίεση των μισθών των εργαζομένων της.
Πιο συγκεκριμένα από τότε που μπήκαν στο ευρώ οι χώρες του Νότου απήλαυσαν τη δραστική μείωση των ονομαστικών επιτοκίων δανεισμού του δημοσίου τους και σε συνδυασμό με την αναδιάρθρωση του τραπεζικού τους τομέα, αντίστοιχα και στον ιδιωτικό τομέα. Αυτό είχε ως συνέπεια μία κατακόρυφη αύξηση του δανεισμού (ιδιωτικού και δημόσιου) που οδήγησε σε έκρηξη της οικοδομικής δραστηριότητας και του προστατευμένου από τον ανταγωνισμό τομέα των υπηρεσιών. Η ανάπτυξη που ακολούθησε αυτή την έκρηξη δανεισμού (ιδιωτικού, κυρίως για την Ισπανία και την Πορτογαλία, δημόσιου, περισσότερο για την Ελλάδα) συσσώρευσε υψηλά εμπορικά ελλείμματα τα οποία χρηματοδοτούνταν από το εξωτερικό. Τα πλεονάσματα των χωρών του κέντρου ανακυκλώνονταν υπό τη μορφή δανείων στο Νότο. Για χρόνια επικρατούσε η άποψη πως σε μία ενιαία νομισματική ζώνη η χρηματοδότηση των εμπορικών ελλειμμάτων εντός της Ζώνης δεν αποτελεί πρόβλημα. Ωστόσο αποδεικνύεται πως κάτι τέτοιον δεν ισχύει. Αφενός μεν γιατί μακροχρόνια οδηγεί σε μία όλο και μεγαλύτερη φυγή πόρων από τις ελλειμματικές χώρες στο εξωτερικό με τη μορφή τόκων και χρεολυσίων, περιορίζοντας την εγχώρια ανάπτυξη. Αφ’ εταίρου διότι η έκθεση σε όλο και μεγαλύτερο εξωτερικό δανεισμό μπορεί να αυξήσει το ασφάλιστρο κινδύνου καθιστώντας όλο και πιο ακριβό ή και απαγορευτικό το δανεισμό λόγω της ανόδου των επιτοκίων. Κατ’ αυτό τον τρόπο οδηγήθηκε σε πρακτική χρεοκοπία η Ελλάδα τις τελευταίες ημέρες.
Το ενδιαφέρον με την παραπάνω κατάσταση είναι πως οι αγορές μέχρι πρόσφατα δεν είχαν στείλει κάποιο μήνυμα στις ελλειμματικές χώρες προκειμένου να διορθώσουν τις ανισορροπίες τους. Συνέχισαν να δανείζονται με ιδιαίτερα χαμηλά επιτόκια, δανεισμό με τον οποίο διατηρούσαν μία υψηλή ανάπτυξη η οποία όμως διεύρυνε το εμπορικό τους έλλειμμα. Αντίθετα τα κράτη του Κέντρου και ιδίως η Γερμανία αύξαναν τις εξαγωγές τους εκμεταλλευόμενες τη ζήτηση από το Νότο γνωρίζοντας με τη σειρά τους ανάπτυξη παρά τη συμπίεση της εσωτερικής τους ζήτησης. Εάν υπήρχαν τα εθνικά νομίσματα τα κράτη της Νότιας Ευρώπης, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα δεν θα μπορούσαν να συσσωρεύσουν τόσο υψηλά εμπορικά ελλείμματα για τόσο μεγάλο διάστημα, χωρίς να υποστούν συναλλαγματική κρίση (αδυναμία χρηματοδότησης του εμπορίου τους), εξέλιξη βέβαια που θα τις οδηγούσε κατευθείαν στην πόρτα του ΔΝΤ. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο Ιωακείμογλου:
«[…] η ΟΝΕ δεν λειτουργεί αρμονικά, όπως αρχικά είχε προβλεφθεί από τους οικονομολόγους της κυρίαρχης θεωρίας: η αρχιτεκτονική της ΟΝΕ οδηγεί σε σοβαρές αποκλίσεις στους κόλπους της ζώνης του ευρώ, οι αποκλίσεις αυτές δεν διορθώνονται εύκολα ελλείψει εθνικών νομισμάτων και απειλούν τη μακροχρόνια συνοχή της ζώνης του ευρώ.
Εάν έτσι έχουν τα πράγματα, πιθανές μεταρρυθμίσεις ώστε να υπάρξει πιστωτής τελευταίας καταφυγής, αξιόλογος κοινοτικός προϋπολογισμός, μεταφορά πόρων προς τις λιγότερο ανταγωνιστικές χώρες κ.λπ., θα αποτελούν λύσεις που προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις του προβλήματος και όχι το ίδιο το πρόβλημα, που είναι βαθύτερο: το κοινό νόμισμα δημιουργεί ένα σύστημα εγγενώς εκτός ισορροπίας, ένα σύστημα που απειλείται διαρκώς από την άνιση συσσώρευση κεφαλαίου, δηλαδή από την άνιση ιστορική εξέλιξη, των χωρών μελών του». (Αυγή 28/02/2010).
Στη διεθνή αγορά υπάρχει τροποποίηση της τάσης εξίσωσης του ποσοστού κέρδους που χαρακτηρίζει τον καπιταλισμό καθώς ο ανταγωνισμός διαμεσολαβείται από τα εθνικά νομίσματα. Η λειτουργία του εθνικού νομίσματος επιτρέπει την αναπαραγωγή διαφορετικών ποσοστών κέρδους στις διαφορετικές χώρες καθώς προστατεύει (μέσω της υποτίμησης) τα λιγότερο παραγωγικά κεφάλαια από τα πιο ισχυρά. Έτσι οι επιχειρήσεις μίας λιγότερο αναπτυγμένης χώρας προστατεύονται από τον ανταγωνισμό που υφίστανται από τις πιο ισχυρές. Με τον ίδιο τρόπο μπορούν να ισοσκελίζεται και το εμπόριο. Όταν μία χώρα εμφανίζει εμπορικό έλλειμμα μπορεί να υποτιμήσει το νόμισμά της και να καταστήσει τις εισαγωγές πιο ακριβές και τις εξαγωγές της πιο φθηνές, εξαφανίζοντας με αυτό τον τρόπο το έλλειμμα χωρίς να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της.
Στη Ζώνη του Ευρώ αυτή η δυνατότητα έχει εξαφανιστεί, με αποτέλεσμα οι πιο αδύναμες οικονομίες όπως της Ελλάδας να εκτεθούν πλήρως στον ανταγωνισμό των πιο ισχυρών χωρών του Κέντρου και του Βορρά. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι λιγότερο ανταγωνιστικές χώρες του Νότου, να εμφανίζουν ένα χρόνιο και όλο και διευρυνόμενο εμπορικό έλλειμμα, σε αντιδιαστολή με τις χώρες του Κέντρου που εμφανίζουν συστηματικά πλεονάσματα (διάγραμμα 7):
(Η Ιρλανδία αποτελεί εξαίρεση λόγων των υψηλών ξένων άμεσων επενδύσεων που δεχόταν τα προηγούμενα χρόνια).
Ταυτόχρονα αυτή η γυμνή έκθεση των πιο αδύναμων χωρών στον ανταγωνισμό είχε μία σειρά συνέπειες για τις οικονομίες τους:
Την επιτάχυνση των αναδιαρθρώσεων, την εισαγωγή νέων τεχνολογιών στην παραγωγή προκειμένου να κλείσει το τεχνολογικό χάσμα και αύξηση της συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης του κεφαλαίου στο εσωτερικό τους προκειμένου να δημιουργηθούν οικονομίες κλίμακας που θα μπορούν να σταθούν πιο αποτελεσματικά στον ανταγωνισμό.
Τη συστηματική προσπάθεια μείωσης του εργατικού κόστους με συμπίεση μισθών και απελευθέρωση της αγοράς εργασίας, την απασχόληση μαύρης εργασίας (κυρίως μεταναστών και νέων). Η επιτυχία όμως σε αυτό τον τομέα εξαρτάται από το επίπεδο της ταξικής πάλης σε κάθε χώρα. Η σχετική δύναμη του εργατικού κινήματος και της αριστεράς στην Ελλάδα δεν επέτρεψαν στην αστική τάξη και το κράτος να προχωρήσουν όσο γρήγορα θα ήθελαν, όπως πχ στη Γερμανία.
Την εξαγωγή κεφαλαίου και την μετεγκατάσταση επιχειρήσεων σε χώρες χαμηλότερου εργατικού κόστους και πιο αδύναμων νομισμάτων. Το σκληρό ευρώ διευκόλυνε ιδιαίτερα αυτή τη διαδικασία. Πιο συγκεκριμένα για τον ελληνικό καπιταλισμό ενισχύεται ιδιαίτερα η ιμπεριαλιστική-επεκτατική του τάση τα τελευταία χρόνια:
«Το ελληνικό κεφάλαιο πραγματοποιεί κατά τα τελευταία χρόνια σημαντικές άμεσες επενδύσεις στο εξωτερικό, κυρίως στις ΗΠΑ και τις χώρες της Βαλκανικής. Από τις αρχές του 21ου αιώνα η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε καθαρή κεφαλαιοεξαγωγική χώρα, και μάλιστα σε σημαντικά υψηλότερο ποσοστό από τον μέσο όρο της ΕΕ, καθώς οι εκροές άμεσων ξένων επενδύσεων ξεπέρασαν σημαντικά τις αντίστοιχες εισροές (λόγω και της μικρής αύξησης των εισροών άμεσων ξένων επενδύσεων).
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι ελληνικές άμεσες επενδύσεις στις βαλκανικές χώρες (Ρουμανία, Βουλγαρία, Αλβανία, Π. Γ. Δ. της Μακεδονίας, Ο. Δ. της Γιουγκοσλαβίας), όπου δραστηριοποιούνται περισσότερες από 3.500 επιχειρήσεις ελληνικών συμφερόντων, οι οποίες έχουν επενδύσει εκεί το μεγαλύτερο τμήμα από τα ελληνικά αποθέματα εκροών άμεσων ξένων επενδύσεων (συνολικά 7.027 εκατ. δολάρια, ή 5% του ελληνικού ΑΕΠ το 2002, σύμφωνα με στοιχεία της UNCTAD): Καθώς η Ελλάδα αναδεικνύεται σε μια από τις σημαντικότερες κεφαλαιοεξωγωγικές χώρες στην περιοχή, οι ελληνικές άμεσες επενδύσεις στα Βαλκάνια αποκτούν όχι μόνον οικονομική αλλά και γεωπολιτική βαρύτητα, εξασφαλίζοντας σημαντικές οικονομικές, πολιτικές και στρατηγικές “επιρροές”». (Αποτελεί ο «αντιιμπεριαλισμός» αριστερή ιδεολογία και πολιτική; Περιοδικό ΘΕΣΕΙΣ, Τεύχος 88, περίοδος: Ιούλιος – Σεπτέμβριος 2004 )
Σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ (2006), κατά την περίοδο 2003-2006 μετεγκαταστάθηκαν από την Κεντρική, Ανατολική και Δυτική Μακεδονία σε Βαλκανικές χώρες (είτε υπό ένταξη στην Ε.Ε είτε τρίτες χώρες) 3.000 επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα την απώλεια, κατά τη συγκεκριμένη περίοδο, στις προαναφερόμενες διοικητικές-γεωγραφικές περιφέρειες 60.000 θέσεων εργασίας.
Την τριτογενοποίηση της οικονομίας με ώθηση του τομέα των υπηρεσιών και της οικοδομής, κλάδοι που είναι πιο προστατευμένοι από τον διεθνή ανταγωνισμό (στην Ελλάδα ο τομέας των υπηρεσιών αντιστοιχεί στο 75,8 του ΑΕΠ και της γεωργίας στο 3,4%)
Αύξηση της ανεργίας καθώς ένα όλο και πιο μεγάλο μέρος της εγχώριας ζήτησης καλύπτεται από εισαγωγές και όχι από εσωτερική παραγωγή. Έτσι εξηγείται εν μέρει η συστηματικά υψηλότερη ανεργία των χωρών του Νότου από εκείνων του Κέντρου και του Βορρά.
Εδώ χρειάζεται να επισημάνουμε πως οι παραπάνω τάσεις εμφανίζονται και εντός μίας εθνικής οικονομίας. Ωστόσο εκεί δρουν παράλληλα και μία σειρά αντεπιδραστικές τάσεις που μετριάζουν η ακυρώνουν τις συνέπειές των πρώτων. Υπάρχει μεγάλη κινητικότητα του εργατικού δυναμικού προς τις πιο γοργά αναπτυσσόμενες περιοχές (εσωτερική μετανάστευση) καθώς και μεταφορά πόρων αλλά και κινήτρων στις επιχειρήσεις για επενδύσεις στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες. όλα αυτά εξασφαλίζονται από τον κεντρικό οικονομικό σχεδιασμό, την ενιαία φορολογική πολιτική και προϋπολογισμό που εξασφαλίζει το ενιαίο κράτος, στόχος του οποίου είναι η διατήρηση της κοινωνικής και πολιτικής συνοχής ενός γεωγραφικού χώρου (έθνος). Στη Ζώνη του Ευρώ όμως, απουσία όλων αυτών οι παραπάνω εγγενής ανισορροπίες έχουν συσσωρεύσει τεράστια ελλείμματα στις χώρες του Νότου τα οποία χρηματοδοτούνται με εξωτερικό δανεισμό. Η διεθνής συγκυρία το προηγούμενο διάστημα βοήθησε στο να συγκαλύπτονται για μεγάλα διαστήματα αυτές οι στρεβλώσεις. Πιο συγκεκριμένα η δυναμική ανάπτυξη του παγκόσμιου καπιταλισμού όλα τα προηγούμενα χρόνια οδήγησε σε σημαντική αύξηση των κερδών που αναζητούσαν αξιόλογες επενδυτικές ευκαιρίες και πτώση του κόστους του χρήματος διεθνώς. Τα κέρδη αυτά ανακυκλώνονταν, διαμέσου των τραπεζών στις χώρες του Νότου (και όχι μόνο) με τη μορφή δανεισμού, ιδιωτικού και δημόσιου. Η συμμετοχή των χωρών αυτών στην ΟΝΕ εκλείφθηκε από τις διεθνής αγορές ως ένδειξη υψηλής ασφάλειας και χαμηλού ρίσκου αφού προεξοφλούνταν η στήριξη από τις ισχυρές χώρες όπως η Γερμανία , με αποτέλεσμα τα επιτόκια να καταρρεύσουν. Πιο συγκεκριμένα το spread ανάμεσα στα επιτόκια των ελληνικών δεκαετών ομολόγων σε σχέση με των αντίστοιχων γερμανικών από 1800 μονάδες βάσης τον Μάη του 1993, πριν την επικύρωση της συνθήκης του Μάστριχτ, έπεσε σχεδόν στις μηδέν τον Μάιο του 2001.
Διάγραμμα 8
Επίλογος
Με βάση τα παραπάνω μπορούμε να κατανοήσουμε το αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται αυτή τη στιγμή ο ελληνικός καπιταλισμός αλλά και η ΟΝΕ. Τα προβλήματα του πρώτου δεν οφείλονται απλά και μόνο στο σπάταλο ελληνικό δημόσιο, πόσο μάλλον στους δήθεν υψηλά αμειβόμενους Έλληνες εργαζόμενους. Η διεθνής κρίση ανέδειξε διάπλατα τις θεμελιώδης αδυναμίες της αρχιτεκτονικής του ευρώ. Από τη μία η Γερμανία θέλει να καταστήσει παράδειγμα την ελληνική χρεοκοπία προς τις άλλες χώρες, πουλώντας ακριβά την οικονομική στήριξη προς την Ελλάδα, με τη μορφή ενός σαρωτικού πακέτου νεοφιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων. Από την άλλη με αυτό τον τρόπο ρισκάρει να προκαλέσει ένα ντόμινο καταρρεύσεων με άμεσους υποψήφιους την Πορτογαλία και την Ισπανία, κάτι που θα έθετε σε κίνδυνο την ίδια την ΟΝΕ.
Ακόμα και έτσι όμως η όποια βοήθεια δοθεί στην Ελλάδα δεν θα λύσει τα δομικά προβλήματα της Ζώνης του Ευρώ. Αντίθετα η απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης, με τη συμφωνία των υπόλοιπων Ευρωπαίων ηγετών και του ΔΝΤ, να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας διαμέσου της διαβόητης εσωτερικής υποτίμησης, δηλαδή της μείωσης των μισθών έως και 20% θα προκαλέσει μία πρωτοφανή ύφεση, με εκτόξευση της ανεργίας στο 20% και πάνω, για πολλά χρόνια. Σύμφωνα με μία έκθεση του ΔΝΤ για την αξιολόγηση της παρέμβασής του στην Αργεντινή ( THE IMF AND ARGENTINA, 1991–2001 Evaluation Report / http://www.imf.org) η προσπάθεια της χώρας με τη στήριξη του ταμείου, να διατηρήσει την πρόσδεση του νομίσματός της στο δολάριο (σε ισοτιμία 1 προς 1), τη στιγμή μάλιστα που το τελευταίο ανατιμώνταν, οδήγησε σε τριετή βαθιά ύφεση (1998 – 2001), η οποία κατέληξε στη χρεοκοπία με τα γνωστά σε όλους μας αποτελέσματα.
Σε κάθε περίπτωση η παρούσα κρίση του ελληνικού καπιταλισμού είναι πολύ βαθιά. Το ξεπέρασμα της απαιτεί τη μαζική απαξίωση, πτώχευση της εργασίας. Τα μέτρα που θα εφαρμόσει το επόμενο διάστημα η κυβέρνηση δεν επιβάλλονται έξωθεν, από το ΔΝΤ και τις Βρυξέλλες. Η ελληνική αστική τάξη και το κράτος είναι αναγκασμένη να πάρει αυτά τα μέτρα προκειμένου να στήσει τον καπιταλισμό και πάλι στα πόδια του. Το ΔΝΤ και η Κομισιόν προσφέρουν μία χείρα βοηθείας στο κράτος με τη μορφή δανείων και ιδεολογικής κάλυψης προκειμένου να διευκολυνθεί η εφαρμογή των μέτρων κατεδάφισης των εργατικών δικαιωμάτων. Ο ρόλος της αριστεράς δεν είναι να καταθέτει προτάσεις για την αποτελεσματικότερη λειτουργία της ευρωζώνης, ούτε να αναζητεί φθηνότερους δανειστές για το ελληνικό κράτος, αλλά να συνεισφέρει στην οργάνωση των δυνάμεων της εργασίας και της νεολαίας στην αντίσταση ενάντια στα νέα μέτρα. Προβάλλοντας ταυτόχρονα αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα πάλης που θα απαντάει στα εκβιαστικά αλλά πλαστά διλήμματα των αστών και της κυβέρνησης. Στο τρίτο και τελευταίο μέρος αυτού του κειμένου θα σταθούμε στην τοποθέτηση μερίδων της αριστεράς απέναντι στην ΕΕ και το ευρώ αναφορικά με την οικονομική κρίση και τις στρατηγικές ξεπεράσματος της.
Δημήτρης Τσ.
Πηγές
EUROZONE CRISIS: BEGGAR THYSELF AND THY NEIGHBOUR, C. Lapavitsas, A. Kaltenbrunner, D. Lindo, J. Michell, J.P. Painceira, E. Pires, J. Powell, A. Stenfors, N. Tele
Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση, ετήσια Έκθεση 2009 INE ΓΣΕΕ
Ανταγωνιστικότητα και Απασχόληση: η ανάγκη ενός νέου αναπτυξιακού υποδείγματος, Τετράδια του ΙΝΕ ΓΣΕΕ Τεύχος 26 Απρίλιος 2006.
Η ελληνική οικονομία κατά το 2007-2008, ΙΝΕ ΓΣΕΕ
Νομισματική πολιτική 2009 – 2010, έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδας Μάρτιος 2010
Adjustment Difficulties in the GIPSY, Club CEPS Working Document No. 326/March 2010. Daniel Gros.
Τετάρτη 5 Μαΐου 2010
Π.Κοσμάς: Παύση πληρωμών: η αιχμή της πολιτικής μας πρότασης
(Κόκκινο, τεύχος 47-8)
Η κατάσταση θυμίζει επιβολή καθεστώτος έκτακτης ανάγκης αν όχι δικτατορίας: με συνοπτικές διαδικασίες, καταργούνται δικαιώματα και κατακτήσεις ενός αιώνα και επιβάλλεται καθεστώς στυγνής εκμετάλλευσης της εργασίας που θυμίζει εργασιακή απολυταρχία του 19ου αιώνα. Κάποιοι έχουν ήδη αρχίσει να λένε φωναχτά αυτό που σκέφτονται πολλοί περισσότεροι: μήπως σ’ αυτή την εργασιακή απολυταρχία, αυτό το κοινωνικό-εργασιακό καθεστώς «έκτακτης ανάγκης» απαιτεί και το πολιτικό του αντίστοιχο, δηλαδή μια κατάσταση ανοιχτής πολιτικής απολυταρχίας με άρση της ισχύος άρθρων του Συντάγματος κ.λπ. (βλέπε σελ. 2 δηλώσεις Αλαφούζου και σχόλια Τέλλογλου). Η κατάσταση δεν είναι ποιητική αδεία «ιστορική»· αυτά που συμβαίνουν συνιστούν μια ιστορική διαδικασία λεηλασίας και οπισθοδρόμησης που συνήθως επιβάλλεται σε συνθήκες πραγματικά και όχι μεταφορικά πολεμικές.
Μόνο που ο πόλεμος καταστρέφει όχι μόνο τις κοινωνικές υποδομές αλλά και τις πραγματικές, υλικές υποδομές, δημιουργώντας -έστω με φωτιά και σίδερο και με χιλιάδες νεκρούς και ανείπωτες καταστροφές- τους όρους για έξοδο από την κρίση. Η τωρινή λεηλασία και οπισθοδρόμηση, καταστρέφοντας μόνο τις «κοινωνικές υποδομές», όχι μόνο δεν δημιουργεί τους όρους για έξοδο από την κρίση αλλά είναι βέβαιο ότι θα την παροξύνει. Επίσης, η ανοιχτή κοινωνική και οικονομική απολυταρχία έρχεται σε κατάφωρη αντίθεση με το επίπεδο των πολιτικών κατακτήσεων και ελευθεριών -έστω αυτών των κουτσουρεμένων.
Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, αναμένονταν ακόμη οι επίσημες ανακοινώσεις της κυβέρνησης στο πλαίσιο της συμφωνίας για την προσφυγή στο «μηχανισμό στήριξης» Ε.Ε. - ΔΝΤ. Ωστόσο, το περιεχόμενό τους έχει στην ουσία προεξοφληθεί: τρομερή αύξηση ΦΠΑ, κατάργηση 13ου και 14ου μισθού στο Δημόσιο, πιθανόν και 13ης και 14ης σύνταξης, διάλυση όλων των εργασιακών εγγυήσεων ώστε οι εργοδότες να πετύχουν μόνοι τους και χωρίς νομοθετική ρύθμιση κάτι ανάλογο στον ιδιωτικό τομέα, πλήρης κατεδάφιση του ασφαλιστικού «εδώ και τώρα» κ.λπ. κ.λπ.!
Είναι η στιγμή του γενικού ξεσηκωμού! Και είναι η στιγμή που η Αριστερά οφείλει να αποτελέσει την πολιτική πρωτοπορία για μια μεγάλη κοινωνική και πολιτική ανατροπή. Για να το πετύχει αυτό, υπάρχουν δύο προϋποθέσεις: Πρώτο, να συναισθανθεί ότι «όλο αυτό» δεν θα έχει μόνο κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες, αλλά θα κρίνει και το δικό της μέλλον: αν αυτά τα μέτρα περάσουν και εγκαθιδρυθεί ένα τέτοιο καθεστώς εργασιακής, κοινωνικής και οικονομικής απολυταρχίας, τότε η Αριστερά θα χάσει τον αέρα που αναπνέει και η ίδια· η απολυταρχία θα γίνει και πολιτική, οι πολιτικοί συσχετισμοί θα γίνουν πολύ στενάχωροι γι’ αυτήν. Δεύτερο, να εκπονήσει «χθες και όχι αύριο» μια συνεκτική πολιτική γραμμή παρέμβασης γι’ αυτή την περίοδο, τη σκληρή, με τις ιστορικές διακυβεύσεις και τις μεγάλες επιταχύνσεις, κι όχι αυτή στην οποία είχε συνηθίσει να δρα τις τελευταίες δεκαετίες και που την έχει σφραγίσει. Αν δεν το κάνει, θα βρεθεί εκτός συγκυρίας πριν καλά καλά το καταλάβει!
Ως ΚΟΚΚΙΝΟ, καταθέτουμε στις γραμμές που ακολουθούν τη δική μας συμβολή όσον αφορά αυτό το δεύτερο καθήκον. Με τη μορφή δέκα ερωτήσεων και απαντήσεων σε κρίσιμα ζητήματα που συζητιούνται απ’ όλους.
1.Είναι η κρίση …πραγματική ή κατασκευή για να μας αφαιρέσουν δικαιώματα;
Διατυπώνουμε το ερώτημα προκλητικά, όχι για να επιτεθούμε σ’ αυτούς που το θέτουν με τον άλφα ή βήτα τρόπο, αλλά γιατί είναι το πιο αδιανόητο απ’ όσα ακούγονται. Είναι εκπληκτικό, αλλά για ένα κομμάτι της ελληνικής Αριστεράς ο ελληνικός καπιταλισμός έχει -κατ’ εξαίρεση, γιατί φαίνεται είναι …μοναδικός και «ανάδελφος» σαν το έθνος- την ιδιότητα να εξαιρείται της παγκόσμιας καπιταλιστικής κρίσης, που κατά τα άλλα όλοι στην Αριστερά συμφωνούν ότι είναι δομική, η μεγαλύτερη μετά το ’29 κ.λπ. κ.λπ. Ότι η κρίση είναι …πραγματική κι όχι κατασκευή, έχει σημασία να ειπωθεί. Αν δεν ήταν πραγματική, θα υπήρχαν κάποιες ελπίδες ότι όλη αυτή η …«εκτροπή από την πραγματικότητα» θα ανακοπτόταν και ο κατήφορος θα σταματούσε. Επειδή όμως είναι πραγματική, βαθιά και προβλέπεται μακροχρόνια, και η Αριστερά πρέπει να ετοιμάζεται γ’ αυτό, κι όχι για έναν επικοινωνιακό πόλεμο που θα αποκαταστήσει …την αλήθεια. Επειδή η κρίση είναι πραγματική, έχει να χάσει απ’ αυτήν και η αστική τάξη και ο ελληνικός καπιταλισμός, γι’ αυτό πρέπει να περιμένουμε ότι θα γίνουν ανελέητοι προς τους «υπηκόους» τους! Για τον ίδιο ακριβώς λόγο, πρέπει να καταπολεμηθεί αποφασιστικά η πολιτική ψυχολογία «άρνησης» που διακατέχει τμήματά της τα οποία αρνούνται πεισματικά να αλλάξουν συνήθειες και να καταλάβουν ότι «οι καιροί άλλαξαν» για τα καλά και ότι η ραστώνη στην οποία είχαν συνηθίσει να επιβιώνουν και να δρουν έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Αν δεν υπήρχαν όλοι αυτοί οι λόγοι, η θεωρία περί «κατασκευής» της κρίσης θα ήταν απλώς το ανέκδοτο των ημερών…
2.Είναι η Ελλάδα χώρα υπό χρεοκοπία (μήπως υποτασσόμαστε στην ατζέντα του κεφαλαίου περί κρίσης χρέους;)
Αντιμετωπίζει πράγματι η ελληνική οικονομία, καλύτερα ο ελληνικός καπιταλισμός, κρίση χρέους; Το ερώτημα είναι παραπλήσιο με το προηγούμενο, αλλά το εξετάζουμε χωριστά γιατί έχει ειδικές πλευρές που πρέπει να αποσαφηνιστούν.
Ο ελληνικός καπιταλισμός περνάει τη δική του βαθιά και δομική κρίση. Όπως γενικά με την καπιταλιστική κρίση, έτσι και με την κρίση του ελληνικού καπιταλισμού, πρόκειται για κρίση των σχημάτων αναπαραγωγής του κεφαλαίου ή αλλιώς για κρίση του μοντέλου συσσώρευσης (μοντέλου ανάπτυξης, όπως βολικά το αποκαλούν οι κυβερνώντες και τα τσιράκια τους). Η κρίση χρέους είναι επίσης πραγματική και βαθιά και προφανώς αποτελεί πλευρά της συνολικότερης κρίσης. Σ’ αυτές τις διαπιστώσεις όμως πρέπει να προστεθεί μια τρίτη, απολύτως κρίσιμη: η κρίση χρέους είναι η κυρίαρχη πλευρά της κρίσης του ελληνικού καπιταλισμού, όχι μόνο απορρέει από την κρίση του μοντέλου συσσώρευσης αλλά είναι η συμπυκνωμένη αιχμή της συνολικής του κρίσης. Δεν είναι το ελληνικό κεφάλαιο και οι κρατούντες που επέλεξαν να δώσουν τη μάχη με την εργατική τάξη στο έδαφος της κρίσης χρέους γιατί τους βολεύει, είναι η αντικειμενικά εξελισσόμενη κρίση χρέους που υποχρεώνει τους πάντες να δώσουν τις δικές τους απαντήσεις σ’ αυτήν! Η κρίση χρέους είναι το συνδυασμένο συμπύκνωμα - αποτέλεσμα των υπόλοιπων πλευρών της κρίσης: του τεράστιου ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών (που δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί από εγχώριες πηγές και άρα πρέπει να χρηματοδοτηθεί από το εξωτερικό), της πολύ χαμηλής εθνικής αποταμίευσης (αποτέλεσμα των λόγω μακροχρόνιας λιτότητας χαμηλών εισοδημάτων και του δυσανάλογα υψηλού επιπέδου κατανάλωσης σε σχέση με τα επίπεδα εισοδήματος), των μεγάλων δημόσιων ελλειμμάτων (αποτέλεσμα όχι βέβαια των υψηλών κοινωνικών δαπανών, μισθών και συντάξεων, αλλά της λεηλασίας των αποθεματικών των ασφαλιστικών ταμείων, της τεράστιας φοροδιαφυγής και εισφοροαποφυγής, των ιδιωτικοποιήσεων, των τεράστιων εξοπλιστικών δαπανών, της μη φορολόγησης της εκκλησιαστικής περιουσίας κ.λπ.).
Δεν είναι λοιπόν η κρίση χρέους μια πλευρά της κρίσης που τεχνηέντως διογκώνεται γιατί έτσι βολεύει της σύστημα, αλλά η συμπυκνωμένη και καταστροφική αιχμή όλων των υπόλοιπων που καθορίζει τους ρυθμούς εξέλιξης και το βάθεμα της συνολικής κρίσης. Επομένως, η άποψη ότι η Αριστερά πρέπει να μην εγκλωβιστεί στην ατζέντα του κεφαλαίου και αντίθετα να ασχοληθεί κατά προτεραιότητα με τις άλλες, ουσιαστικές πλευρές της κρίσης είναι συνταγή απόδρασης από την πραγματικότητα. Προστίθεται στο διαδεδομένο κλίμα άρνησης για το οποίο μιλήσαμε παραπάνω.
Σε ποια στοιχεία στηρίζεται η άποψη ότι υπάρχει κρίση χρέους και μάλιστα τέτοιας έντασης ώστε η Ελλάδα να είναι «αντικειμενικά» χώρα υπό χρεοκοπία; Με χρέος πολύ πάνω από 120% του ΑΕΠ, με έλλειμμα 13,6% του ΑΕΠ το 2009 και με τεράστιο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, με τα επιτόκια δανεισμού του Δημοσίου να ανεβαίνουν διαρκώς και με το ¼ των συνολικών δημόσιων δαπανών κάθε έτους να σπαταλιέται σε τόκους (το ποσοστό διαρκώς ανεβαίνει μαζί με το χρέος, που θα φτάσει το 150% του ΑΕΠ σε δύο χρόνια), με την εθνική αποταμίευση πολύ χαμηλά και άρα το μεγαλύτερο ποσοστό του χρέους σε επενδυτές του εξωτερικού, η Ελλάδα είναι «αντικειμενικά» χώρα υπό χρεοκοπία. Γιατί τα εισαγωγικά; Γιατί υπάρχει και ένας δεύτερος παράγοντας που κρίνει και το «υπό χρεοκοπία» και την ίδια τη χρεοκοπία: ο τρόπος που στη δεδομένη ιστορική φάση «δουλεύει» το σύστημα όσον αφορά την αναχρηματοδότηση του χρέους. Με τα ελληνικά ομόλογα σε μεγάλο ποσοστό σε χέρια ξένων επενδυτών (όχι πως οι ελληνικές τράπεζες είναι καλύτερες, αλλά μ’ αυτές το κράτος μπορεί να διαπραγματευτεί), να διαπραγματεύονται στα διεθνή χρηματιστήρια ομολόγων, με τους οίκους αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας να καθορίζουν τα επιτόκια δανεισμού, με τεράστια κεφάλαια να επενδύονται (κερδοσκοπούν) σε παράγωγα προϊόντα στα ομόλογα, τα αντικειμενικά δεδομένα για το ελληνικό χρέος και έλλειμμα κ.λπ. είναι δεδομένα χώρας υπό χρεοκοπία. Ποια Ιαπωνία; Έχει πολύ μεγαλύτερο χρέος, αλλά έχει δικό της νόμισμα, είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία ου πλανήτη και το χρέος της χρηματοδοτείται κατά 96% από την εσωτερική αποταμίευση. Ποιες ΗΠΑ; Είναι η πιο ισχυρή χώρα του πλανήτη, έχει δικό της – παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, μπορεί να κόψει χρήμα και το χρέος της είναι κάτω από 100% του ΑΕΠ.
3.Πού βαδίζουμε; (Τι σημαίνει το νέο τριετές πρόγραμμα «εξυγίανσης»;)
Το νέο τριετές πρόγραμμα «εξυγίανσης» που συμφωνήθηκε με την «τρόικα» της επιτήρησης (ΔΝΤ, Κομισιόν και Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα) οδηγεί σε μια επιτηρούμενη χρεοκοπία σε slow motion: θα έχουμε τρομερή πτώση της κατανάλωσης, βαθιά και μακροχρόνια ύφεση, τεράστια ανεργία και φτώχεια, πλήρες ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας. Παρά τη ληστεία, τα δημόσια έσοδα δεν θα αυξηθούν, άρα το έλλειμμα δεν θα μειωθεί ουσιαστικά, άρα το δημόσιο χρέος θα συνεχίσει να αυξάνεται και θα ξεπεράσει το 150% του ΑΕΠ. Η καθίζηση των εισοδημάτων θα οδηγήσει σε κρίση ιδιωτικού χρέους (των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων), με αποτέλεσμα μεγάλα προβλήματα για τις τράπεζες, που θα χρειαστούν νέα «πακέτα στήριξης» ενώ ο κόσμος θα πεινάει. Μετά από δυο τρία χρόνια «θεραπεία-σοκ», η ελληνική οικονομία θα είναι βυθισμένη σε βαθύτερα αδιέξοδα και η κρίση χρέους θα έχει βαθύνει επίσης. Αφού συντελεστεί η λεηλασία, το πιθανότερο είναι ότι θα επέλθει και η χρεοκοπία (που στο όνομα της αποφυγής της γίνονται όσα γίνονται).
Για «να σωθεί το ευρώ από την Ελλάδα», η Γερμανία είπε το ναι και οργάνωσε με το ΔΝΤ την επιδότηση της πρωτοφανούς λεηλασίας μιας χώρας-μέλους της ΟΝΕ. Με βάση τις τελευταίες πληροφορίες για το σχέδιο, θα δώσουν συνολικά 120 δισ. ευρώ: 30 δισ. ευρώ για το 2010, 60 δισ. ευρώ για το 2011 και 30 δισ. ευρώ για το 2012. Το 2010 η Ελλάδα έχει δανειστεί ήδη 28 δισ. ευρώ. Συν τα 30, πάμε στα 58 δισ. ευρώ, 4-5 παραπάνω από τις δανειακές ανάγκες που προέβλεπε το ελληνικό Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Αυτό σημαίνει ότι παρά και τα νέα μέτρα, το έλλειμμα θα είναι 4-5 δισ. παραπάνω από αυτό που υπολόγιζαν πριν ακόμη και από τα μέτρα του Μαρτίου! Το 2011 το έλλειμμα υπολογιζόταν μέχρι τώρα σε περίπου 13 δισ. ευρώ. Συν 28 δισ. ευρώ περίπου τα χρεολύσια, μας κάνουν δανειακές ανάγκες 41 δισ. ευρώ. Γιατί μας δίνουν 60 δισ. ευρώ; Προφανώς όχι επειδή είναι γαλαντόμοι, αλλά γιατί υπολογίζουν ότι το έλλειμμα θα είναι πολύ μεγαλύτερο! Άρα προβλέπουν πολύ βαθιά ύφεση – μόνο έτσι το έλλειμμα θα αυξηθεί ύστερα από τόσες περικοπές και φοροεπιδρομή. Στην ουσία με το «σχέδιο σωτηρίας» η Ελλάδα επιδοτείται για να πληρώνει τους τόκους και τα χρεολύσια κάθε χρόνου (ώστε να αναχρηματοδοτείται ομαλά το χρέος της και να μην κινδυνεύει να κηρύξει χρεοστάσιο, άρα να μην κινδυνεύει εξαιτίας της το ευρώ), με στόχο μια τεράστια λεηλασία που θα φέρει βαθιά ύφεση και τεράστια κοινωνική οπισθοδρόμηση!
4.ΔΝΤ - Ε.Ε.: ποιος είναι ο …χειρότερος;
Το ερώτημα είναι άκυρο και παραπλανητικό. Ωστόσο στην Αριστερά δεν είναι λίγοι αυτοί που πέφτουν στη λούμπα να το απαντήσουν, με τρόπο που βολεύει διάφορες θεωρήσεις: άλλοι μεν βγάζουν χειρότερο το ΔΝΤ για να δικαιολογήσουν έναν κάποιο «αριστερό ευρωπαϊσμό» και άλλοι χειρότερη την Ε.Ε. (με ειδική μνεία στη Γερμανία) για να δικαιολογήσουν είτε την πολιτική πρόταση ότι η βασική αιχμή του κινήματος πρέπει να είναι το Σύμφωνο Σταθερότητας είτε την πολιτική κατεύθυνση για έξοδο από την ΟΝΕ.
Αυτού του τύπου η συζήτηση μόνο σύγχυση προκαλεί. ΔΝΤ, Ε.Ε., Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) κ.λπ. είναι κρίκοι και μηχανισμοί της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης, με εξίσου νεοφιλελεύθερη νοοτροπία και πολιτική. Στο πλαίσιο αυτό, έχουν ασφαλώς και κάποιες διαφορές, που όμως είναι ανάξιες λόγου. Το ζήτημα είναι ποιος είναι ο ρόλος καθενός και ποια συμφέροντα εξυπηρετεί. Αυτό ναι, έχει νόημα να το διευκρινίσουμε.
Όσον αφορά το ΔΝΤ, αναλύουμε στο ακριβώς επόμενο άρθρο εκτενώς την «ταυτότητά» του: ότι είναι η οιονεί «κυβέρνηση των αγορών» και η «χούντα» της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Είναι ο ειδικευμένος μηχανισμός της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης για τη διαχείριση κρίσεων χρέους. Η Ε.Ε. -καλύτερη ή χειρότερη, ας πιστεύει καθένας ό,τι θέλει επ’ αυτού- δεν έχει τέτοιο μηχανισμό.
Το Σύμφωνο Σταθερότητας είναι ένας αποτυχημένος μηχανισμός (το κριτήριο για το έλλειμμα, να είναι κάτω από 3% του ΑΕΠ, το παραβιάζουν αυτή τη στιγμή σχεδόν όλες οι χώρες της Ε.Ε., η δε Ελλάδα το παραβίαζε αδιαλείπτως από …πριν μπει στην ΟΝΕ!) παραβιάζουν σχεδόν όλες οι χώρες επιτήρησης της δημοσιονομικής πολιτικής, με σχεδόν αποκλειστική έμφαση στο δημόσιο έλλειμμα. Γι’ αυτό γίνεται λόγος για συγκρότηση Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου. Επιπλέον, η Ε.Ε. και οι προβλέψεις των ευρωπαϊκών συνθηκών είναι πάντα δυνητικά ένα πεδίο διαπραγμάτευσης, δεν προβλέπουν καν επαρκείς για το κεφάλαιο τιμωρητικούς μηχανισμού (ούτε πώς διώχνεις και χώρα από την ΟΝΕ), ενώ μπορεί κανείς δυνητικά πάντα να «παίξει» με το γενικότερο ρίσκο του ευρώ. Με το ΔΝΤ δεν υπάρχει διαπραγμάτευση, «η συζήτηση σταματάει». Αυτό το στοιχείο το χρειάζονται οι Ευρωπαίοι εταίροι της Ελλάδας, γι’ αυτό και έβγαλαν οι ίδιοι το ΔΝΤ μπροστά. Όσο για τα συμφέροντα του ίδιου του ΔΝΤ, η ανάμιξή του ως διαχειριστή της κρίσης χρέους της Ελλάδας είναι η πρόβα τζενεράλε για την είσοδό του σε πρότζεκτ που θα ακολουθήσουν στο πλαίσιο της κλιμακούμενης κρίσης χρέους στον αναπτυγμένο παγκόσμιο Βορρά - μέχρι τώρα ασχολήθηκε με αναπτυσσόμενες χώρες ή του Τρίτου Κόσμου.
Τέλος, η Γερμανία, θεματοφύλακας του ευρώ και βασική ωφελημένη απ’ αυτό, «υπεραντιδρά» και θέλει ένα σκληρό πρόγραμμα «εξυγίανσης» της Ελλάδας γιατί εξαιτίας της κινδυνεύει το δημιούργημά της, το ευρώ, και τα συμφέροντά της, στο όνομα των οποίων έχει καθηλώσει σε μακροχρόνια λιτότητα το γερμανικό λαό.
Αν έχουν νόημα όλα αυτά, είναι μόνο για να καταλάβουμε ότι συνθήματα όπως «Έξω το ‘‘σφαγείο’’ του ΔΝΤ» ή «Κατάργηση του Συμφώνου Σταθερότητας και της Συνθήκης της Λισσαβόνας» είναι εξίσου σωστά από τη σκοπιά, της Αριστεράς και μάλιστα συμπληρωματικά. Όποιος διαλέγει τη μία πλευρά, κάνει λάθος!
5.Είναι το σύνθημα-αίτημα για παύση πληρωμών «ακραίο»;
Η κυβέρνηση, σε συμφωνία με την «τρόικα» των επιτηρητών, έχει ήδη επιβάλλει στάση πληρωμών και διαγράφει πάνω από το 30% των «χρεών» του κεφαλαίου προς την εργασία: κόψιμο μισθών και συντάξεων, διάλυση του κοινωνικού κράτους, νέοι φόροι και άρα ακρίβεια κ..λπ. Αυτή η στάση πληρωμών δεν αφορά τις επιδοτήσεις στο κεφάλαιο (ετοιμάζεται νέος αναπτυξιακός νόμος με κίνητρα και επιδοτήσεις προς τις επιχειρήσεις, ενώ η φοροδιαφυγή και εισφοροδιαφυγή βασιλεύει και οι φορολογικοί συντελεστές των κερδών μειώνονται), δεν αφορά τις δαπάνες για εξοπλισμούς (κλείστηκαν ήδη νέες συμφωνίες για προμήθειες με Γάλλους, γερμανούς, Ρώσους και Αμερικανούς, όλους αυτούς που μας ζητάνε μείωση των δημόσιων δαπανών…), δεν αφορά την έμμεση επιδότηση της Εκκλησίας με το αφορολόγητο της περιουσίας της. Το χειρότερο είναι ότι παρά αυτή τη λεηλασία, η επίσημη χρεοκοπία είναι πιο πιθανή σήμερα απ’ ό,τι χθες, απλώς αναβάλλεται για αργότερα. Ύστερα λοιπόν από την επιτηρούμενη λεηλασία, πιθανότατα θα ακολουθήσει και η τυφλή λεηλασία της χρεοκοπίας. Η παύση πληρωμών και η χρεοκοπία είναι ήδη εδώ. Το ζήτημα είναι ποιοι θα την επιβάλλουν, ποιοι θα τη διαχειριστούν και άρα ποιοι θα την πληρώσουν!
Η Αριστερά, αντί να φοβάται ότι αν μιλήσει για παύση πληρωμών ια της χρεώσουν άποψη για χρεοκοπία, θα πρέπει να μιλήσει για τη δική τους στάση πληρωμών, για το γεγονός ότι αυτοί οδήγησαν την Ελλάδα σε χρεοκοπία, να αποκαλύψει ότι ο «μηχανισμός στήριξης» δεν είναι παρά η επίσημη αναγνώριση της χρεοκοπίας και η υπαγωγή σε διαδικασίες «εκκαθάρισης της πτώχευσης», να αποκαλύψει και να καταγγείλει ότι στο όνομα της αποφυγής της χρεοκοπίας γίνεται μια διαχείρισή της με στάση πληρωμών προς τους εργαζόμενους. Ύστερα είναι λάθος ότι η δική μας παύση πληρωμών πρέπει να είναι καθολική και άρα να προτείνουμε παύση πληρωμών και για συνταξιοδοτικά ταμεία άλλων χωρών ή τα ελληνικά ασφαλιστικά ταμεία που έχουν αγοράσει ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου. Όπως η δική τους στάση πληρωμών είναι επιλεκτική και μονομερής, έτσι και η στάση πληρωμών που προτείνει η Αριστερά θα είναι επιλεκτική και μονομερής. Σταματάμε να πληρώνουμε χρεολύσια και τόκους στις τράπεζες (ελληνικές και ξένες) που κατέχουν το 45% του ελληνικού δημόσιου χρέους, στα hedge funds που κατέχουν το 5%, στους διαχειριστές ενεργητικού και κεφαλαίου που κατέχουν περίπου το 20%. Το σύνθημά μας πρέπει να είναι «Δεν χρωστάμε τίποτα στις τράπεζές σας, στα hedge fund σας, στους κερδοσκόπους σας»!
Πρέπει επίσης να ξεπεράσουμε και ένα άλλο σύνδρομο: ότι οι προτάσεις μας πρέπει να είναι «ρεαλιστικές» με τους όρους του νεοφιλελεύθερου πλαισίου. Το «Δεν χρωστάμε σε κανέναν - παύση πληρωμών τώρα!» είναι η αιχμή της πολιτικής πρότασης της; Αριστεράς, που είναι μια πολιτική πρόταση αγώνα και εκ βάθρων ανατροπής των σημερινών δεδομένων κι όχι μια «ρεαλιστική, θετική αντιπρόταση» για έξοδο του συστήματός τους από την κρίση.
Αν δεν το κάνει, πώς θα απαντήσει στα πιεστικά –επειδή είναι πραγματικά- ερωτήματα του τύπου «Πού θα βρεθούν 10 δισ. ευρώ για να πληρώσουμε τα χρεολύσια το Μάιο;». «Αν δεν μπούμε στο μηχανισμό και δεδομένου ότι στις αγορές δεν μπορούμε να βγούμε με τα επιτόκια όπως έχουν διαμορφωθεί, πού θα βρούμε λεφτά;» κ.λπ. Είναι προφανές ότι αν δεν απαντάς πειστικά σ’ αυτό, τότε δεν μπορείς να πεις πειστικά όχι στην προσφυγή στο «μηχανισμό στήριξης» και στην «τρόικα»: δεν μπορείς να λες ότι θα πάρουμε τα 120 δισ. ευρώ που μας δίνουν, αλλά όχι και τους όρους που μας θέτουν για να τα πάρουμε! Επειδή η Αριστερά δεν έχει πειστική αντιπρόταση σ’ αυτό, κινδυνεύει να βγει εκτός συγκυρίας. Η αστική τάξη και η κυβέρνησή της προτείνουν λύση «εθνικής σωτηρίας» με παύση πληρωμών στους εργαζόμενους, και η Αριστερά αντιπροτείνει «Δεν μας νοιάζει πού θα βρείτε λεφτά, αρκεί να μην πειράξετε τα δικαιώματα των εργαζομένων»…
Θα αντιτείνει κάποιος: Μα η Αριστερά -και ο ΣΥΡΙΖΑ συγκεκριμένα- έχει προτάσεις: Λαϊκό ομόλογο, ευρωομόλογο, χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή κεντρική Τράπεζα με 1% (όσο το βασικό επιτόκιο του ευρώ, με το οποίο χρηματοδοτούνται οι εμπορικές τράπεζες) κ.λπ. Ας τα δούμε ένα ένα:
Το «λαϊκό ομόλογο» σημαίνει ένα μεγάλο μέρος των καταθέσεων να φύγει από τις τράπεζες για ν απάει στα κρατικά ομόλογα. Αυτό θα σήμαινε ότι οι τράπεζες θα καταρρεύσουν, θα χρειαστούν νέα κρατική στήριξη κ.λπ. Μόνο υπό τον όρο οι τράπεζες θα ήταν κρατικές (άρα εθνικοποίηση των τραπεζών…) θα μπορούσε να γίνει μια τέτοια διαχείριση της ισχνής ούτως ή άλλως εθνικής αποταμίευσης. Αλλά ακόμη κι έτσι, ένα μικρό μέρος του προβλήματος θα μπορούσε να λυθεί.
Το ευρωομόλογο και η χρηματοδότηση από την ΕΚΤ με επιτόκιο 1% είναι περισσότερο προτάσεις ζύμωσης, για να αποκαλυφθεί ο παραλογισμός της νεοφιλελεύθερης δομής της Ε.Ε.: προϋποθέτουν αλλαγή των ευρωπαϊκών συνθηκών, δηλαδή μια μεσοπρόθεσμη διαδικασία ανατροπών στην Ε.Ε. - οπότε ξανά «πού θα βρεθούν τα 10 δισ. ευρώ το Μάιο;».
6.Τράπεζες: δημόσιος πυλώνας ή εθνικοποίηση χωρίς αποζημίωση των μεγαλομετόχων;
Ο ρόλος των τραπεζών στη κρίση αλλά και σε κάθε προσπάθεια αντιμετώπισής της από της κοπιά των συμφερόντων των εργαζομένων είναι καθοριστικός. Με τις τράπεζες στα χέρια του κεφαλαίου, των κερδοσκόπων και των golden boys, όλες πι προτάσεις της Αριστεράς δεν έχουν νόημα, είναι συμπληρώματα των κυβερνητικών προτάσεων. Γι’ αυτό, το αίτημα για «εθνικοποίηση των τραπεζών χωρίς αποζημίωση των μεγαλομετόχων» για τη δημιουργία μιας κρατικής τράπεζας υπό κοινωνικό και εργατικό έλεγχο, μη κερδοσκοπικής, πρέπει να είναι επίσης κεντρικό στην πολιτική πρόταση της Αριστεράς. Γιατί να διστάσουμε σ’ αυτό; Σε μια εποχή που η κυβέρνηση και το κεφάλαιο επιβάλλουν τα αδιανόητα, η Αριστερά φοβάται ότι μπορεί να κατηγορηθεί για «ακραίες» προτάσεις;! Ακούγεται και ο αντίλογος ότι αυτό δεν είναι ρεαλιστικό. Ιδιαίτερα στις σημερινές συνθήκες είναι εξίσου «ρεαλιστικό» με το αίτημα να μη μειωθούν και αντίθετα να αυξηθούν οι μισθοί και οι συντάξεις και σίγουρα λιγότερο «ζόρικο» από την πρόταση για έξοδο από την ΟΝΕ! Εξάλλου, έχουμε πολλά επιχειρήματα και πολύ κόσμο έτοιμο να τα δεχθεί θετικά: οι τράπεζες ευθύνονται για την κρίση, δεν μπορούν να εγγυηθούν τις καταθέσεις μας (μία φορά ο Αλογοσκούφης και μία προχθές ο Παπακωνσταντίνου εγγυήθηκαν τις καταθέσεις από τη μεριά του κράτους), στηρίχτηκαν από το κράτος με τα 28 δισ. ευρώ και πιθανότατα σύντομα και με νέο «πακέτο», προκαλούν με τα μπόνους των golden boys αλλά και με τα κέρδη τους, αποτελούν μάστιγα για τους δανειολήπτες, κλέβουν τα σπίτια του κόσμου με πλειστηριασμούς και κατασχέσεις κ.λπ.
7.Ποια διέξοδος από την κρίση;
Πέρα από τα άμεσα, υπάρχει και ένα κορυφαίο ερώτημα που η Αριστερά δεν μπορεί να υπεκφύγει: Σε μια κρίση που την περιγράφουμε σαν δομική, τη μεγαλύτερη μετά το ’29 κ.λπ. και που στην Ελλάδα παίρνει τη μορφή μιας καταστροφικής κρίσης χρέους, ποια είναι η διέξοδος; Είναι δυνατόν η Αριστερά απέναντι σ’ αυτή την κρίση να μην προτείνει σαν διέξοδο το σοσιαλισμό; Αν όχι τώρα, πότε; Μέχρι το ξέσπασμα της κρίσης, η Αριστερά αντιπολιτευόταν και αντιμαχόταν τις κυβερνητικές πολιτικές. Στο τούνελ αυτής της κρίσης όμως οφείλει να μετασχηματιστεί σε Αριστερά που συγκρούεται με το σύστημα και παλεύει για τη σοσιαλιστική διέξοδο. Ας έχει κάθε οργάνωση, τάση, ρεύμα τη δική της στρατηγική για το σοσιαλισμό, αλλά δεν είναι δυνατόν η Αριστερά να ζει ακόμη το πένθος του ’89 και να φοβάται να πει ευθαρσώς «Το σύστημά σας χρεοκόπησε και θα το αλλάξουμε»! Ο σοσιαλισμός δεν μπορεί να κρύβεται σε κάποιες ακροτελεύτιες παραγράφους των κειμένων της, αλλά πρέπει να ζει στις τοποθετήσεις των ηγετών της στη Βουλή και τα ΜΜΕ, γενικά στις δημόσιες τοποθετήσεις της, στη ζύμωσή της, στις μάχες της. Τι είπατε; Δεν είναι «ρεαλιστικό»; Τότε θα υποχρεωθούμε να ζήσουμε το ρεαλισμό του συστήματος: μια μακρόχρονη κρίση, μια τεράστια κοινωνική οπισθοδρόμηση, μια νέα ιστορική περιθωριοποίηση της Αριστεράς, την ανάδυση νέων πολιτικών πρωταγωνιστών όπως μια μαζική ακροδεξιά ή ακόμη και ένα μαζικό φασιστικό ρεύμα.
Τι είπατε; Υπάρχει και τρίτη απάντηση στην κρίση; ο εξανθρωπισμός του καπιταλισμού με κεϊνσιανά μέσα, με ένα πρόγραμμα» παραγωγικής ανασυγκρότησης της οικονομίας» κ.λπ.; Στο βάθος μιας τέτοιας κρίσης ένα τέτοιο σχέδιο είναι ακόμη πιο ουτοπικό και από το σχέδιο του σοσιαλισμού! Να κυβερνήσει η Αριστερά το σύστημα σε κρίση με ένα σχέδιο αριστερού «κεϊνσιανισμού», πιστεύοντας ότι αυτό θα βγάλει το σύστημα από την κρίση; Ο κεϊνσιανισμός είναι η μεγαλύτερη από τις ιστορικές παρεξηγήσεις στο χώρο της μεταπολεμικής Αριστεράς. Η οποία υπέκυψε στην αστική φήμη ότι το σύστημα βγήκε από την κρίση του ’29 χάρις στον κεϊνσιανισμό του Ρούζβελτ. Φυσικά, η πολιτική «τύπου Ρούσβελτ» αποδείχτηκε καλύτερη για το σύστημα απ’ ό,τι η πολιτική «τύπου Χούβερ», αλλά δεν οδήγησε σε έξοδο από την κρίση. Σε έξοδο από την κρίση οδήγησαν τα «ανορθόδοξα» μέσα του Δεύτερου Παγκόσμιου πολέμου!
Για όλους τους παραπάνω λόγους, χρειαζόμαστε μια Αριστερά ικανή να συγκρουστεί με το σύστημα, αντικαπιταλιστική και σοσιαλιστική, που θα διαμορφώσει το συντομότερο ένα πρόγραμμα κοινωνικού μετασχηματισμού για έξοδο από το σύστημα σε κρίση και όχι ένα πρόγραμμα κεϊνσιανού εξανθρωπισμού σαν απάντηση στην κρίση του συστήματος. Μια Αριστερά μαρξιστική, που δεν θα κρύβει ντροπαλά το μαρξισμό και το σοσιαλισμό πίσω από τον κεϊνσιανισμό. Μια Αριστερά με αιχμή του πολιτικού της προγράμματος το «Δεν χρωστάμε σε κανέναν! – Παύση πληρωμών τώρα!», με επίσης κεντρικό σύνθημα το «Εθνικοποίηση των τραπεζών χωρίς αποζημίωση των μεγαλομετόχων». Που δεν θα παρουσιάζεται στον κόσμο σαν φορέας ευφάνταστων προτάσεων για έξοδο από την κρίση του συστήματος. Που θα πει την αλήθεια στον κόσμο: ότι η κρίση είναι πραγματική, βαθιά και αδιέξοδη και ότι δεν υπάρχουν λύσεις χωρίς αγώνα και θυσίες. Το ζήτημα είναι αν θα αγωνιστούμε και θα κάνουμε θυσίες για να μην πληρώσουμε εμείς την κρίση του συστήματος και να ανοίξουμε το δρόμο για την υπέρβασή του. Έχουμε πια χίλιους λόγους και χίλια επιχειρήματα για να το διακηρύξουμε και πολύ περισσότερο να το κάνουμε!
Επόμενο >
Εκδοσεις
"Ο εχθρός είναι εντός των τειχών"
Φλεβάρης 2010
(κατεβαίνει σε μορφή pdf)
Η κατάσταση θυμίζει επιβολή καθεστώτος έκτακτης ανάγκης αν όχι δικτατορίας: με συνοπτικές διαδικασίες, καταργούνται δικαιώματα και κατακτήσεις ενός αιώνα και επιβάλλεται καθεστώς στυγνής εκμετάλλευσης της εργασίας που θυμίζει εργασιακή απολυταρχία του 19ου αιώνα. Κάποιοι έχουν ήδη αρχίσει να λένε φωναχτά αυτό που σκέφτονται πολλοί περισσότεροι: μήπως σ’ αυτή την εργασιακή απολυταρχία, αυτό το κοινωνικό-εργασιακό καθεστώς «έκτακτης ανάγκης» απαιτεί και το πολιτικό του αντίστοιχο, δηλαδή μια κατάσταση ανοιχτής πολιτικής απολυταρχίας με άρση της ισχύος άρθρων του Συντάγματος κ.λπ. (βλέπε σελ. 2 δηλώσεις Αλαφούζου και σχόλια Τέλλογλου). Η κατάσταση δεν είναι ποιητική αδεία «ιστορική»· αυτά που συμβαίνουν συνιστούν μια ιστορική διαδικασία λεηλασίας και οπισθοδρόμησης που συνήθως επιβάλλεται σε συνθήκες πραγματικά και όχι μεταφορικά πολεμικές.
Μόνο που ο πόλεμος καταστρέφει όχι μόνο τις κοινωνικές υποδομές αλλά και τις πραγματικές, υλικές υποδομές, δημιουργώντας -έστω με φωτιά και σίδερο και με χιλιάδες νεκρούς και ανείπωτες καταστροφές- τους όρους για έξοδο από την κρίση. Η τωρινή λεηλασία και οπισθοδρόμηση, καταστρέφοντας μόνο τις «κοινωνικές υποδομές», όχι μόνο δεν δημιουργεί τους όρους για έξοδο από την κρίση αλλά είναι βέβαιο ότι θα την παροξύνει. Επίσης, η ανοιχτή κοινωνική και οικονομική απολυταρχία έρχεται σε κατάφωρη αντίθεση με το επίπεδο των πολιτικών κατακτήσεων και ελευθεριών -έστω αυτών των κουτσουρεμένων.
Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, αναμένονταν ακόμη οι επίσημες ανακοινώσεις της κυβέρνησης στο πλαίσιο της συμφωνίας για την προσφυγή στο «μηχανισμό στήριξης» Ε.Ε. - ΔΝΤ. Ωστόσο, το περιεχόμενό τους έχει στην ουσία προεξοφληθεί: τρομερή αύξηση ΦΠΑ, κατάργηση 13ου και 14ου μισθού στο Δημόσιο, πιθανόν και 13ης και 14ης σύνταξης, διάλυση όλων των εργασιακών εγγυήσεων ώστε οι εργοδότες να πετύχουν μόνοι τους και χωρίς νομοθετική ρύθμιση κάτι ανάλογο στον ιδιωτικό τομέα, πλήρης κατεδάφιση του ασφαλιστικού «εδώ και τώρα» κ.λπ. κ.λπ.!
Είναι η στιγμή του γενικού ξεσηκωμού! Και είναι η στιγμή που η Αριστερά οφείλει να αποτελέσει την πολιτική πρωτοπορία για μια μεγάλη κοινωνική και πολιτική ανατροπή. Για να το πετύχει αυτό, υπάρχουν δύο προϋποθέσεις: Πρώτο, να συναισθανθεί ότι «όλο αυτό» δεν θα έχει μόνο κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες, αλλά θα κρίνει και το δικό της μέλλον: αν αυτά τα μέτρα περάσουν και εγκαθιδρυθεί ένα τέτοιο καθεστώς εργασιακής, κοινωνικής και οικονομικής απολυταρχίας, τότε η Αριστερά θα χάσει τον αέρα που αναπνέει και η ίδια· η απολυταρχία θα γίνει και πολιτική, οι πολιτικοί συσχετισμοί θα γίνουν πολύ στενάχωροι γι’ αυτήν. Δεύτερο, να εκπονήσει «χθες και όχι αύριο» μια συνεκτική πολιτική γραμμή παρέμβασης γι’ αυτή την περίοδο, τη σκληρή, με τις ιστορικές διακυβεύσεις και τις μεγάλες επιταχύνσεις, κι όχι αυτή στην οποία είχε συνηθίσει να δρα τις τελευταίες δεκαετίες και που την έχει σφραγίσει. Αν δεν το κάνει, θα βρεθεί εκτός συγκυρίας πριν καλά καλά το καταλάβει!
Ως ΚΟΚΚΙΝΟ, καταθέτουμε στις γραμμές που ακολουθούν τη δική μας συμβολή όσον αφορά αυτό το δεύτερο καθήκον. Με τη μορφή δέκα ερωτήσεων και απαντήσεων σε κρίσιμα ζητήματα που συζητιούνται απ’ όλους.
1.Είναι η κρίση …πραγματική ή κατασκευή για να μας αφαιρέσουν δικαιώματα;
Διατυπώνουμε το ερώτημα προκλητικά, όχι για να επιτεθούμε σ’ αυτούς που το θέτουν με τον άλφα ή βήτα τρόπο, αλλά γιατί είναι το πιο αδιανόητο απ’ όσα ακούγονται. Είναι εκπληκτικό, αλλά για ένα κομμάτι της ελληνικής Αριστεράς ο ελληνικός καπιταλισμός έχει -κατ’ εξαίρεση, γιατί φαίνεται είναι …μοναδικός και «ανάδελφος» σαν το έθνος- την ιδιότητα να εξαιρείται της παγκόσμιας καπιταλιστικής κρίσης, που κατά τα άλλα όλοι στην Αριστερά συμφωνούν ότι είναι δομική, η μεγαλύτερη μετά το ’29 κ.λπ. κ.λπ. Ότι η κρίση είναι …πραγματική κι όχι κατασκευή, έχει σημασία να ειπωθεί. Αν δεν ήταν πραγματική, θα υπήρχαν κάποιες ελπίδες ότι όλη αυτή η …«εκτροπή από την πραγματικότητα» θα ανακοπτόταν και ο κατήφορος θα σταματούσε. Επειδή όμως είναι πραγματική, βαθιά και προβλέπεται μακροχρόνια, και η Αριστερά πρέπει να ετοιμάζεται γ’ αυτό, κι όχι για έναν επικοινωνιακό πόλεμο που θα αποκαταστήσει …την αλήθεια. Επειδή η κρίση είναι πραγματική, έχει να χάσει απ’ αυτήν και η αστική τάξη και ο ελληνικός καπιταλισμός, γι’ αυτό πρέπει να περιμένουμε ότι θα γίνουν ανελέητοι προς τους «υπηκόους» τους! Για τον ίδιο ακριβώς λόγο, πρέπει να καταπολεμηθεί αποφασιστικά η πολιτική ψυχολογία «άρνησης» που διακατέχει τμήματά της τα οποία αρνούνται πεισματικά να αλλάξουν συνήθειες και να καταλάβουν ότι «οι καιροί άλλαξαν» για τα καλά και ότι η ραστώνη στην οποία είχαν συνηθίσει να επιβιώνουν και να δρουν έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Αν δεν υπήρχαν όλοι αυτοί οι λόγοι, η θεωρία περί «κατασκευής» της κρίσης θα ήταν απλώς το ανέκδοτο των ημερών…
2.Είναι η Ελλάδα χώρα υπό χρεοκοπία (μήπως υποτασσόμαστε στην ατζέντα του κεφαλαίου περί κρίσης χρέους;)
Αντιμετωπίζει πράγματι η ελληνική οικονομία, καλύτερα ο ελληνικός καπιταλισμός, κρίση χρέους; Το ερώτημα είναι παραπλήσιο με το προηγούμενο, αλλά το εξετάζουμε χωριστά γιατί έχει ειδικές πλευρές που πρέπει να αποσαφηνιστούν.
Ο ελληνικός καπιταλισμός περνάει τη δική του βαθιά και δομική κρίση. Όπως γενικά με την καπιταλιστική κρίση, έτσι και με την κρίση του ελληνικού καπιταλισμού, πρόκειται για κρίση των σχημάτων αναπαραγωγής του κεφαλαίου ή αλλιώς για κρίση του μοντέλου συσσώρευσης (μοντέλου ανάπτυξης, όπως βολικά το αποκαλούν οι κυβερνώντες και τα τσιράκια τους). Η κρίση χρέους είναι επίσης πραγματική και βαθιά και προφανώς αποτελεί πλευρά της συνολικότερης κρίσης. Σ’ αυτές τις διαπιστώσεις όμως πρέπει να προστεθεί μια τρίτη, απολύτως κρίσιμη: η κρίση χρέους είναι η κυρίαρχη πλευρά της κρίσης του ελληνικού καπιταλισμού, όχι μόνο απορρέει από την κρίση του μοντέλου συσσώρευσης αλλά είναι η συμπυκνωμένη αιχμή της συνολικής του κρίσης. Δεν είναι το ελληνικό κεφάλαιο και οι κρατούντες που επέλεξαν να δώσουν τη μάχη με την εργατική τάξη στο έδαφος της κρίσης χρέους γιατί τους βολεύει, είναι η αντικειμενικά εξελισσόμενη κρίση χρέους που υποχρεώνει τους πάντες να δώσουν τις δικές τους απαντήσεις σ’ αυτήν! Η κρίση χρέους είναι το συνδυασμένο συμπύκνωμα - αποτέλεσμα των υπόλοιπων πλευρών της κρίσης: του τεράστιου ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών (που δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί από εγχώριες πηγές και άρα πρέπει να χρηματοδοτηθεί από το εξωτερικό), της πολύ χαμηλής εθνικής αποταμίευσης (αποτέλεσμα των λόγω μακροχρόνιας λιτότητας χαμηλών εισοδημάτων και του δυσανάλογα υψηλού επιπέδου κατανάλωσης σε σχέση με τα επίπεδα εισοδήματος), των μεγάλων δημόσιων ελλειμμάτων (αποτέλεσμα όχι βέβαια των υψηλών κοινωνικών δαπανών, μισθών και συντάξεων, αλλά της λεηλασίας των αποθεματικών των ασφαλιστικών ταμείων, της τεράστιας φοροδιαφυγής και εισφοροαποφυγής, των ιδιωτικοποιήσεων, των τεράστιων εξοπλιστικών δαπανών, της μη φορολόγησης της εκκλησιαστικής περιουσίας κ.λπ.).
Δεν είναι λοιπόν η κρίση χρέους μια πλευρά της κρίσης που τεχνηέντως διογκώνεται γιατί έτσι βολεύει της σύστημα, αλλά η συμπυκνωμένη και καταστροφική αιχμή όλων των υπόλοιπων που καθορίζει τους ρυθμούς εξέλιξης και το βάθεμα της συνολικής κρίσης. Επομένως, η άποψη ότι η Αριστερά πρέπει να μην εγκλωβιστεί στην ατζέντα του κεφαλαίου και αντίθετα να ασχοληθεί κατά προτεραιότητα με τις άλλες, ουσιαστικές πλευρές της κρίσης είναι συνταγή απόδρασης από την πραγματικότητα. Προστίθεται στο διαδεδομένο κλίμα άρνησης για το οποίο μιλήσαμε παραπάνω.
Σε ποια στοιχεία στηρίζεται η άποψη ότι υπάρχει κρίση χρέους και μάλιστα τέτοιας έντασης ώστε η Ελλάδα να είναι «αντικειμενικά» χώρα υπό χρεοκοπία; Με χρέος πολύ πάνω από 120% του ΑΕΠ, με έλλειμμα 13,6% του ΑΕΠ το 2009 και με τεράστιο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, με τα επιτόκια δανεισμού του Δημοσίου να ανεβαίνουν διαρκώς και με το ¼ των συνολικών δημόσιων δαπανών κάθε έτους να σπαταλιέται σε τόκους (το ποσοστό διαρκώς ανεβαίνει μαζί με το χρέος, που θα φτάσει το 150% του ΑΕΠ σε δύο χρόνια), με την εθνική αποταμίευση πολύ χαμηλά και άρα το μεγαλύτερο ποσοστό του χρέους σε επενδυτές του εξωτερικού, η Ελλάδα είναι «αντικειμενικά» χώρα υπό χρεοκοπία. Γιατί τα εισαγωγικά; Γιατί υπάρχει και ένας δεύτερος παράγοντας που κρίνει και το «υπό χρεοκοπία» και την ίδια τη χρεοκοπία: ο τρόπος που στη δεδομένη ιστορική φάση «δουλεύει» το σύστημα όσον αφορά την αναχρηματοδότηση του χρέους. Με τα ελληνικά ομόλογα σε μεγάλο ποσοστό σε χέρια ξένων επενδυτών (όχι πως οι ελληνικές τράπεζες είναι καλύτερες, αλλά μ’ αυτές το κράτος μπορεί να διαπραγματευτεί), να διαπραγματεύονται στα διεθνή χρηματιστήρια ομολόγων, με τους οίκους αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας να καθορίζουν τα επιτόκια δανεισμού, με τεράστια κεφάλαια να επενδύονται (κερδοσκοπούν) σε παράγωγα προϊόντα στα ομόλογα, τα αντικειμενικά δεδομένα για το ελληνικό χρέος και έλλειμμα κ.λπ. είναι δεδομένα χώρας υπό χρεοκοπία. Ποια Ιαπωνία; Έχει πολύ μεγαλύτερο χρέος, αλλά έχει δικό της νόμισμα, είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία ου πλανήτη και το χρέος της χρηματοδοτείται κατά 96% από την εσωτερική αποταμίευση. Ποιες ΗΠΑ; Είναι η πιο ισχυρή χώρα του πλανήτη, έχει δικό της – παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, μπορεί να κόψει χρήμα και το χρέος της είναι κάτω από 100% του ΑΕΠ.
3.Πού βαδίζουμε; (Τι σημαίνει το νέο τριετές πρόγραμμα «εξυγίανσης»;)
Το νέο τριετές πρόγραμμα «εξυγίανσης» που συμφωνήθηκε με την «τρόικα» της επιτήρησης (ΔΝΤ, Κομισιόν και Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα) οδηγεί σε μια επιτηρούμενη χρεοκοπία σε slow motion: θα έχουμε τρομερή πτώση της κατανάλωσης, βαθιά και μακροχρόνια ύφεση, τεράστια ανεργία και φτώχεια, πλήρες ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας. Παρά τη ληστεία, τα δημόσια έσοδα δεν θα αυξηθούν, άρα το έλλειμμα δεν θα μειωθεί ουσιαστικά, άρα το δημόσιο χρέος θα συνεχίσει να αυξάνεται και θα ξεπεράσει το 150% του ΑΕΠ. Η καθίζηση των εισοδημάτων θα οδηγήσει σε κρίση ιδιωτικού χρέους (των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων), με αποτέλεσμα μεγάλα προβλήματα για τις τράπεζες, που θα χρειαστούν νέα «πακέτα στήριξης» ενώ ο κόσμος θα πεινάει. Μετά από δυο τρία χρόνια «θεραπεία-σοκ», η ελληνική οικονομία θα είναι βυθισμένη σε βαθύτερα αδιέξοδα και η κρίση χρέους θα έχει βαθύνει επίσης. Αφού συντελεστεί η λεηλασία, το πιθανότερο είναι ότι θα επέλθει και η χρεοκοπία (που στο όνομα της αποφυγής της γίνονται όσα γίνονται).
Για «να σωθεί το ευρώ από την Ελλάδα», η Γερμανία είπε το ναι και οργάνωσε με το ΔΝΤ την επιδότηση της πρωτοφανούς λεηλασίας μιας χώρας-μέλους της ΟΝΕ. Με βάση τις τελευταίες πληροφορίες για το σχέδιο, θα δώσουν συνολικά 120 δισ. ευρώ: 30 δισ. ευρώ για το 2010, 60 δισ. ευρώ για το 2011 και 30 δισ. ευρώ για το 2012. Το 2010 η Ελλάδα έχει δανειστεί ήδη 28 δισ. ευρώ. Συν τα 30, πάμε στα 58 δισ. ευρώ, 4-5 παραπάνω από τις δανειακές ανάγκες που προέβλεπε το ελληνικό Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Αυτό σημαίνει ότι παρά και τα νέα μέτρα, το έλλειμμα θα είναι 4-5 δισ. παραπάνω από αυτό που υπολόγιζαν πριν ακόμη και από τα μέτρα του Μαρτίου! Το 2011 το έλλειμμα υπολογιζόταν μέχρι τώρα σε περίπου 13 δισ. ευρώ. Συν 28 δισ. ευρώ περίπου τα χρεολύσια, μας κάνουν δανειακές ανάγκες 41 δισ. ευρώ. Γιατί μας δίνουν 60 δισ. ευρώ; Προφανώς όχι επειδή είναι γαλαντόμοι, αλλά γιατί υπολογίζουν ότι το έλλειμμα θα είναι πολύ μεγαλύτερο! Άρα προβλέπουν πολύ βαθιά ύφεση – μόνο έτσι το έλλειμμα θα αυξηθεί ύστερα από τόσες περικοπές και φοροεπιδρομή. Στην ουσία με το «σχέδιο σωτηρίας» η Ελλάδα επιδοτείται για να πληρώνει τους τόκους και τα χρεολύσια κάθε χρόνου (ώστε να αναχρηματοδοτείται ομαλά το χρέος της και να μην κινδυνεύει να κηρύξει χρεοστάσιο, άρα να μην κινδυνεύει εξαιτίας της το ευρώ), με στόχο μια τεράστια λεηλασία που θα φέρει βαθιά ύφεση και τεράστια κοινωνική οπισθοδρόμηση!
4.ΔΝΤ - Ε.Ε.: ποιος είναι ο …χειρότερος;
Το ερώτημα είναι άκυρο και παραπλανητικό. Ωστόσο στην Αριστερά δεν είναι λίγοι αυτοί που πέφτουν στη λούμπα να το απαντήσουν, με τρόπο που βολεύει διάφορες θεωρήσεις: άλλοι μεν βγάζουν χειρότερο το ΔΝΤ για να δικαιολογήσουν έναν κάποιο «αριστερό ευρωπαϊσμό» και άλλοι χειρότερη την Ε.Ε. (με ειδική μνεία στη Γερμανία) για να δικαιολογήσουν είτε την πολιτική πρόταση ότι η βασική αιχμή του κινήματος πρέπει να είναι το Σύμφωνο Σταθερότητας είτε την πολιτική κατεύθυνση για έξοδο από την ΟΝΕ.
Αυτού του τύπου η συζήτηση μόνο σύγχυση προκαλεί. ΔΝΤ, Ε.Ε., Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) κ.λπ. είναι κρίκοι και μηχανισμοί της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης, με εξίσου νεοφιλελεύθερη νοοτροπία και πολιτική. Στο πλαίσιο αυτό, έχουν ασφαλώς και κάποιες διαφορές, που όμως είναι ανάξιες λόγου. Το ζήτημα είναι ποιος είναι ο ρόλος καθενός και ποια συμφέροντα εξυπηρετεί. Αυτό ναι, έχει νόημα να το διευκρινίσουμε.
Όσον αφορά το ΔΝΤ, αναλύουμε στο ακριβώς επόμενο άρθρο εκτενώς την «ταυτότητά» του: ότι είναι η οιονεί «κυβέρνηση των αγορών» και η «χούντα» της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Είναι ο ειδικευμένος μηχανισμός της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης για τη διαχείριση κρίσεων χρέους. Η Ε.Ε. -καλύτερη ή χειρότερη, ας πιστεύει καθένας ό,τι θέλει επ’ αυτού- δεν έχει τέτοιο μηχανισμό.
Το Σύμφωνο Σταθερότητας είναι ένας αποτυχημένος μηχανισμός (το κριτήριο για το έλλειμμα, να είναι κάτω από 3% του ΑΕΠ, το παραβιάζουν αυτή τη στιγμή σχεδόν όλες οι χώρες της Ε.Ε., η δε Ελλάδα το παραβίαζε αδιαλείπτως από …πριν μπει στην ΟΝΕ!) παραβιάζουν σχεδόν όλες οι χώρες επιτήρησης της δημοσιονομικής πολιτικής, με σχεδόν αποκλειστική έμφαση στο δημόσιο έλλειμμα. Γι’ αυτό γίνεται λόγος για συγκρότηση Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου. Επιπλέον, η Ε.Ε. και οι προβλέψεις των ευρωπαϊκών συνθηκών είναι πάντα δυνητικά ένα πεδίο διαπραγμάτευσης, δεν προβλέπουν καν επαρκείς για το κεφάλαιο τιμωρητικούς μηχανισμού (ούτε πώς διώχνεις και χώρα από την ΟΝΕ), ενώ μπορεί κανείς δυνητικά πάντα να «παίξει» με το γενικότερο ρίσκο του ευρώ. Με το ΔΝΤ δεν υπάρχει διαπραγμάτευση, «η συζήτηση σταματάει». Αυτό το στοιχείο το χρειάζονται οι Ευρωπαίοι εταίροι της Ελλάδας, γι’ αυτό και έβγαλαν οι ίδιοι το ΔΝΤ μπροστά. Όσο για τα συμφέροντα του ίδιου του ΔΝΤ, η ανάμιξή του ως διαχειριστή της κρίσης χρέους της Ελλάδας είναι η πρόβα τζενεράλε για την είσοδό του σε πρότζεκτ που θα ακολουθήσουν στο πλαίσιο της κλιμακούμενης κρίσης χρέους στον αναπτυγμένο παγκόσμιο Βορρά - μέχρι τώρα ασχολήθηκε με αναπτυσσόμενες χώρες ή του Τρίτου Κόσμου.
Τέλος, η Γερμανία, θεματοφύλακας του ευρώ και βασική ωφελημένη απ’ αυτό, «υπεραντιδρά» και θέλει ένα σκληρό πρόγραμμα «εξυγίανσης» της Ελλάδας γιατί εξαιτίας της κινδυνεύει το δημιούργημά της, το ευρώ, και τα συμφέροντά της, στο όνομα των οποίων έχει καθηλώσει σε μακροχρόνια λιτότητα το γερμανικό λαό.
Αν έχουν νόημα όλα αυτά, είναι μόνο για να καταλάβουμε ότι συνθήματα όπως «Έξω το ‘‘σφαγείο’’ του ΔΝΤ» ή «Κατάργηση του Συμφώνου Σταθερότητας και της Συνθήκης της Λισσαβόνας» είναι εξίσου σωστά από τη σκοπιά, της Αριστεράς και μάλιστα συμπληρωματικά. Όποιος διαλέγει τη μία πλευρά, κάνει λάθος!
5.Είναι το σύνθημα-αίτημα για παύση πληρωμών «ακραίο»;
Η κυβέρνηση, σε συμφωνία με την «τρόικα» των επιτηρητών, έχει ήδη επιβάλλει στάση πληρωμών και διαγράφει πάνω από το 30% των «χρεών» του κεφαλαίου προς την εργασία: κόψιμο μισθών και συντάξεων, διάλυση του κοινωνικού κράτους, νέοι φόροι και άρα ακρίβεια κ..λπ. Αυτή η στάση πληρωμών δεν αφορά τις επιδοτήσεις στο κεφάλαιο (ετοιμάζεται νέος αναπτυξιακός νόμος με κίνητρα και επιδοτήσεις προς τις επιχειρήσεις, ενώ η φοροδιαφυγή και εισφοροδιαφυγή βασιλεύει και οι φορολογικοί συντελεστές των κερδών μειώνονται), δεν αφορά τις δαπάνες για εξοπλισμούς (κλείστηκαν ήδη νέες συμφωνίες για προμήθειες με Γάλλους, γερμανούς, Ρώσους και Αμερικανούς, όλους αυτούς που μας ζητάνε μείωση των δημόσιων δαπανών…), δεν αφορά την έμμεση επιδότηση της Εκκλησίας με το αφορολόγητο της περιουσίας της. Το χειρότερο είναι ότι παρά αυτή τη λεηλασία, η επίσημη χρεοκοπία είναι πιο πιθανή σήμερα απ’ ό,τι χθες, απλώς αναβάλλεται για αργότερα. Ύστερα λοιπόν από την επιτηρούμενη λεηλασία, πιθανότατα θα ακολουθήσει και η τυφλή λεηλασία της χρεοκοπίας. Η παύση πληρωμών και η χρεοκοπία είναι ήδη εδώ. Το ζήτημα είναι ποιοι θα την επιβάλλουν, ποιοι θα τη διαχειριστούν και άρα ποιοι θα την πληρώσουν!
Η Αριστερά, αντί να φοβάται ότι αν μιλήσει για παύση πληρωμών ια της χρεώσουν άποψη για χρεοκοπία, θα πρέπει να μιλήσει για τη δική τους στάση πληρωμών, για το γεγονός ότι αυτοί οδήγησαν την Ελλάδα σε χρεοκοπία, να αποκαλύψει ότι ο «μηχανισμός στήριξης» δεν είναι παρά η επίσημη αναγνώριση της χρεοκοπίας και η υπαγωγή σε διαδικασίες «εκκαθάρισης της πτώχευσης», να αποκαλύψει και να καταγγείλει ότι στο όνομα της αποφυγής της χρεοκοπίας γίνεται μια διαχείρισή της με στάση πληρωμών προς τους εργαζόμενους. Ύστερα είναι λάθος ότι η δική μας παύση πληρωμών πρέπει να είναι καθολική και άρα να προτείνουμε παύση πληρωμών και για συνταξιοδοτικά ταμεία άλλων χωρών ή τα ελληνικά ασφαλιστικά ταμεία που έχουν αγοράσει ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου. Όπως η δική τους στάση πληρωμών είναι επιλεκτική και μονομερής, έτσι και η στάση πληρωμών που προτείνει η Αριστερά θα είναι επιλεκτική και μονομερής. Σταματάμε να πληρώνουμε χρεολύσια και τόκους στις τράπεζες (ελληνικές και ξένες) που κατέχουν το 45% του ελληνικού δημόσιου χρέους, στα hedge funds που κατέχουν το 5%, στους διαχειριστές ενεργητικού και κεφαλαίου που κατέχουν περίπου το 20%. Το σύνθημά μας πρέπει να είναι «Δεν χρωστάμε τίποτα στις τράπεζές σας, στα hedge fund σας, στους κερδοσκόπους σας»!
Πρέπει επίσης να ξεπεράσουμε και ένα άλλο σύνδρομο: ότι οι προτάσεις μας πρέπει να είναι «ρεαλιστικές» με τους όρους του νεοφιλελεύθερου πλαισίου. Το «Δεν χρωστάμε σε κανέναν - παύση πληρωμών τώρα!» είναι η αιχμή της πολιτικής πρότασης της; Αριστεράς, που είναι μια πολιτική πρόταση αγώνα και εκ βάθρων ανατροπής των σημερινών δεδομένων κι όχι μια «ρεαλιστική, θετική αντιπρόταση» για έξοδο του συστήματός τους από την κρίση.
Αν δεν το κάνει, πώς θα απαντήσει στα πιεστικά –επειδή είναι πραγματικά- ερωτήματα του τύπου «Πού θα βρεθούν 10 δισ. ευρώ για να πληρώσουμε τα χρεολύσια το Μάιο;». «Αν δεν μπούμε στο μηχανισμό και δεδομένου ότι στις αγορές δεν μπορούμε να βγούμε με τα επιτόκια όπως έχουν διαμορφωθεί, πού θα βρούμε λεφτά;» κ.λπ. Είναι προφανές ότι αν δεν απαντάς πειστικά σ’ αυτό, τότε δεν μπορείς να πεις πειστικά όχι στην προσφυγή στο «μηχανισμό στήριξης» και στην «τρόικα»: δεν μπορείς να λες ότι θα πάρουμε τα 120 δισ. ευρώ που μας δίνουν, αλλά όχι και τους όρους που μας θέτουν για να τα πάρουμε! Επειδή η Αριστερά δεν έχει πειστική αντιπρόταση σ’ αυτό, κινδυνεύει να βγει εκτός συγκυρίας. Η αστική τάξη και η κυβέρνησή της προτείνουν λύση «εθνικής σωτηρίας» με παύση πληρωμών στους εργαζόμενους, και η Αριστερά αντιπροτείνει «Δεν μας νοιάζει πού θα βρείτε λεφτά, αρκεί να μην πειράξετε τα δικαιώματα των εργαζομένων»…
Θα αντιτείνει κάποιος: Μα η Αριστερά -και ο ΣΥΡΙΖΑ συγκεκριμένα- έχει προτάσεις: Λαϊκό ομόλογο, ευρωομόλογο, χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή κεντρική Τράπεζα με 1% (όσο το βασικό επιτόκιο του ευρώ, με το οποίο χρηματοδοτούνται οι εμπορικές τράπεζες) κ.λπ. Ας τα δούμε ένα ένα:
Το «λαϊκό ομόλογο» σημαίνει ένα μεγάλο μέρος των καταθέσεων να φύγει από τις τράπεζες για ν απάει στα κρατικά ομόλογα. Αυτό θα σήμαινε ότι οι τράπεζες θα καταρρεύσουν, θα χρειαστούν νέα κρατική στήριξη κ.λπ. Μόνο υπό τον όρο οι τράπεζες θα ήταν κρατικές (άρα εθνικοποίηση των τραπεζών…) θα μπορούσε να γίνει μια τέτοια διαχείριση της ισχνής ούτως ή άλλως εθνικής αποταμίευσης. Αλλά ακόμη κι έτσι, ένα μικρό μέρος του προβλήματος θα μπορούσε να λυθεί.
Το ευρωομόλογο και η χρηματοδότηση από την ΕΚΤ με επιτόκιο 1% είναι περισσότερο προτάσεις ζύμωσης, για να αποκαλυφθεί ο παραλογισμός της νεοφιλελεύθερης δομής της Ε.Ε.: προϋποθέτουν αλλαγή των ευρωπαϊκών συνθηκών, δηλαδή μια μεσοπρόθεσμη διαδικασία ανατροπών στην Ε.Ε. - οπότε ξανά «πού θα βρεθούν τα 10 δισ. ευρώ το Μάιο;».
6.Τράπεζες: δημόσιος πυλώνας ή εθνικοποίηση χωρίς αποζημίωση των μεγαλομετόχων;
Ο ρόλος των τραπεζών στη κρίση αλλά και σε κάθε προσπάθεια αντιμετώπισής της από της κοπιά των συμφερόντων των εργαζομένων είναι καθοριστικός. Με τις τράπεζες στα χέρια του κεφαλαίου, των κερδοσκόπων και των golden boys, όλες πι προτάσεις της Αριστεράς δεν έχουν νόημα, είναι συμπληρώματα των κυβερνητικών προτάσεων. Γι’ αυτό, το αίτημα για «εθνικοποίηση των τραπεζών χωρίς αποζημίωση των μεγαλομετόχων» για τη δημιουργία μιας κρατικής τράπεζας υπό κοινωνικό και εργατικό έλεγχο, μη κερδοσκοπικής, πρέπει να είναι επίσης κεντρικό στην πολιτική πρόταση της Αριστεράς. Γιατί να διστάσουμε σ’ αυτό; Σε μια εποχή που η κυβέρνηση και το κεφάλαιο επιβάλλουν τα αδιανόητα, η Αριστερά φοβάται ότι μπορεί να κατηγορηθεί για «ακραίες» προτάσεις;! Ακούγεται και ο αντίλογος ότι αυτό δεν είναι ρεαλιστικό. Ιδιαίτερα στις σημερινές συνθήκες είναι εξίσου «ρεαλιστικό» με το αίτημα να μη μειωθούν και αντίθετα να αυξηθούν οι μισθοί και οι συντάξεις και σίγουρα λιγότερο «ζόρικο» από την πρόταση για έξοδο από την ΟΝΕ! Εξάλλου, έχουμε πολλά επιχειρήματα και πολύ κόσμο έτοιμο να τα δεχθεί θετικά: οι τράπεζες ευθύνονται για την κρίση, δεν μπορούν να εγγυηθούν τις καταθέσεις μας (μία φορά ο Αλογοσκούφης και μία προχθές ο Παπακωνσταντίνου εγγυήθηκαν τις καταθέσεις από τη μεριά του κράτους), στηρίχτηκαν από το κράτος με τα 28 δισ. ευρώ και πιθανότατα σύντομα και με νέο «πακέτο», προκαλούν με τα μπόνους των golden boys αλλά και με τα κέρδη τους, αποτελούν μάστιγα για τους δανειολήπτες, κλέβουν τα σπίτια του κόσμου με πλειστηριασμούς και κατασχέσεις κ.λπ.
7.Ποια διέξοδος από την κρίση;
Πέρα από τα άμεσα, υπάρχει και ένα κορυφαίο ερώτημα που η Αριστερά δεν μπορεί να υπεκφύγει: Σε μια κρίση που την περιγράφουμε σαν δομική, τη μεγαλύτερη μετά το ’29 κ.λπ. και που στην Ελλάδα παίρνει τη μορφή μιας καταστροφικής κρίσης χρέους, ποια είναι η διέξοδος; Είναι δυνατόν η Αριστερά απέναντι σ’ αυτή την κρίση να μην προτείνει σαν διέξοδο το σοσιαλισμό; Αν όχι τώρα, πότε; Μέχρι το ξέσπασμα της κρίσης, η Αριστερά αντιπολιτευόταν και αντιμαχόταν τις κυβερνητικές πολιτικές. Στο τούνελ αυτής της κρίσης όμως οφείλει να μετασχηματιστεί σε Αριστερά που συγκρούεται με το σύστημα και παλεύει για τη σοσιαλιστική διέξοδο. Ας έχει κάθε οργάνωση, τάση, ρεύμα τη δική της στρατηγική για το σοσιαλισμό, αλλά δεν είναι δυνατόν η Αριστερά να ζει ακόμη το πένθος του ’89 και να φοβάται να πει ευθαρσώς «Το σύστημά σας χρεοκόπησε και θα το αλλάξουμε»! Ο σοσιαλισμός δεν μπορεί να κρύβεται σε κάποιες ακροτελεύτιες παραγράφους των κειμένων της, αλλά πρέπει να ζει στις τοποθετήσεις των ηγετών της στη Βουλή και τα ΜΜΕ, γενικά στις δημόσιες τοποθετήσεις της, στη ζύμωσή της, στις μάχες της. Τι είπατε; Δεν είναι «ρεαλιστικό»; Τότε θα υποχρεωθούμε να ζήσουμε το ρεαλισμό του συστήματος: μια μακρόχρονη κρίση, μια τεράστια κοινωνική οπισθοδρόμηση, μια νέα ιστορική περιθωριοποίηση της Αριστεράς, την ανάδυση νέων πολιτικών πρωταγωνιστών όπως μια μαζική ακροδεξιά ή ακόμη και ένα μαζικό φασιστικό ρεύμα.
Τι είπατε; Υπάρχει και τρίτη απάντηση στην κρίση; ο εξανθρωπισμός του καπιταλισμού με κεϊνσιανά μέσα, με ένα πρόγραμμα» παραγωγικής ανασυγκρότησης της οικονομίας» κ.λπ.; Στο βάθος μιας τέτοιας κρίσης ένα τέτοιο σχέδιο είναι ακόμη πιο ουτοπικό και από το σχέδιο του σοσιαλισμού! Να κυβερνήσει η Αριστερά το σύστημα σε κρίση με ένα σχέδιο αριστερού «κεϊνσιανισμού», πιστεύοντας ότι αυτό θα βγάλει το σύστημα από την κρίση; Ο κεϊνσιανισμός είναι η μεγαλύτερη από τις ιστορικές παρεξηγήσεις στο χώρο της μεταπολεμικής Αριστεράς. Η οποία υπέκυψε στην αστική φήμη ότι το σύστημα βγήκε από την κρίση του ’29 χάρις στον κεϊνσιανισμό του Ρούζβελτ. Φυσικά, η πολιτική «τύπου Ρούσβελτ» αποδείχτηκε καλύτερη για το σύστημα απ’ ό,τι η πολιτική «τύπου Χούβερ», αλλά δεν οδήγησε σε έξοδο από την κρίση. Σε έξοδο από την κρίση οδήγησαν τα «ανορθόδοξα» μέσα του Δεύτερου Παγκόσμιου πολέμου!
Για όλους τους παραπάνω λόγους, χρειαζόμαστε μια Αριστερά ικανή να συγκρουστεί με το σύστημα, αντικαπιταλιστική και σοσιαλιστική, που θα διαμορφώσει το συντομότερο ένα πρόγραμμα κοινωνικού μετασχηματισμού για έξοδο από το σύστημα σε κρίση και όχι ένα πρόγραμμα κεϊνσιανού εξανθρωπισμού σαν απάντηση στην κρίση του συστήματος. Μια Αριστερά μαρξιστική, που δεν θα κρύβει ντροπαλά το μαρξισμό και το σοσιαλισμό πίσω από τον κεϊνσιανισμό. Μια Αριστερά με αιχμή του πολιτικού της προγράμματος το «Δεν χρωστάμε σε κανέναν! – Παύση πληρωμών τώρα!», με επίσης κεντρικό σύνθημα το «Εθνικοποίηση των τραπεζών χωρίς αποζημίωση των μεγαλομετόχων». Που δεν θα παρουσιάζεται στον κόσμο σαν φορέας ευφάνταστων προτάσεων για έξοδο από την κρίση του συστήματος. Που θα πει την αλήθεια στον κόσμο: ότι η κρίση είναι πραγματική, βαθιά και αδιέξοδη και ότι δεν υπάρχουν λύσεις χωρίς αγώνα και θυσίες. Το ζήτημα είναι αν θα αγωνιστούμε και θα κάνουμε θυσίες για να μην πληρώσουμε εμείς την κρίση του συστήματος και να ανοίξουμε το δρόμο για την υπέρβασή του. Έχουμε πια χίλιους λόγους και χίλια επιχειρήματα για να το διακηρύξουμε και πολύ περισσότερο να το κάνουμε!
Επόμενο >
Εκδοσεις
"Ο εχθρός είναι εντός των τειχών"
Φλεβάρης 2010
(κατεβαίνει σε μορφή pdf)
ΔΝΤ: "κυβέρνηση των αγορών" - "χούντα" της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης
(Κόκκινο, τεύχος 47-8)
Στις 30 Ιουνίου του 1944, εκπρόσωποι 44 κρατών συναντήθηκαν στο Μπρέτον Γουντς των ΗΠΑ, σε μια σύνοδο που διοργανώθηκε από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Φ. Ρούσβελτ. Σκοπός της ήταν να χαραχθούν οι κανόνες της μεταπολεμικής οικονομικής παγκόσμιας τάξης. Καρπός της ήταν τα λεγόμενα "ιδρύματα του Μπρέτον Γουντς", δηλαδή το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα. Η πολιτική του "καταγραφή" σαφέστερη: να κατοχυρώσει την ηγεμονία των ΗΠΑ στο μεταπολεμικό δυτικό κόσμο, σε βάρος της παραπαίουσας Βρετανικής Αυτοκρατορίας. "Θέλετε να καταργήσετε τη Βρ. Αυτοκρατορία. Παρ' όλα αυτά, ξέρουμε ότι είστε η μόνη μας ελπίδα, και ξέρουμε ότι το ξέρετε. Χωρίς τις ΗΠΑ, η Βρ. Αυτοκρατορία θα χαθεί..." (Ουίνστον Τσόρτσιλλ).
Η δομή του ΔΝΤ
Σήμερα, στο ΔΝΤ συμμετέχουν 186 χώρες, με τελευταία εισελθούσα το Κόσοβο. Η διοικητική του δομή μοιάζει πολύ με εκείνη μιας επιχείρησης: κάθε χώρα που συμμετέχει, καταβάλλει ένα χρηματικό ποσό, από το οποίο κατ' ελάχιστον 25% σε "σκληρό" νόμισμα και το υπόλοιπο 75% στο δικό της νόμισμα, ενώ δέχεται και χρυσό, κάτι που έχει καταστήσει το ΔΝΤ τον τρίτο μργαλύτερο κάτοχο αποθεμάτων χρυσού στον κόσμο. Με βάση λοιπόν το συνολικό ποσό που καταθέτει μια χώρα στο Ταμείο, έχει δικαίωμα ψήφου και επί των αποφάσεων. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι μια χώρα μπορεί να καταθέσει μονομερώς "όσο θέλει" και έτσι να αποκτήσει σημαντικά διακαιώματα ψήφου! Οποιαδήποτε κατάθεση -και άρα αναδιαπραγμάτευση του δικαιώματος ψήφου- είναι αντικείμενο σκληρών παζαριών, με ορισμένα εξόφθαλμα αποτελέσματα, όπως το εκπληκτικό "ρίξιμο" της Κίνας, παρά το ότι είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως!
ΠΙΝΑΚΑΣ
Ποσοστώσεις χωρών-μελών και δικαιώματα επί των ψηφοφοριών
Χώρα—μέλος του ΔΝΤ
Εκατομμύρια σε SDRs
Ποσοστό επί του συνόλου (%)
Ψήφοι: ποσοστό επί του συνόλου (%)
ΗΠΑ
37.149.3
17,09
16,74
Ιαπωνία
13.312.8
6,12
6,01
Γερμανία
13.008.2
5,98
5,87
Ηνωμένο Βασίλειο
10.738.5
4,94
4,85
Γαλλία
10.738.5
4,94
4,85
Κίνα
8.090.1
3,72
3,66
Ιταλία
7.055.5
3,24
3,19
Σαουδική Αραβία
6.985.5
3.21
3,16
Καναδάς
6.369.2
2,93
2,88
Ρωσία
5.945.4
2,73
2,69
Ολλανδία
5.162.4
2,37
2,34
Βέλγιο
4.605.2
2,12
2,08
Ινδία
4.158.2
1,91
1,88
Ελβετία
3.458.5
1,59
1,57
Αυστραλία
3.236.4
1,49
1.47
Μεξικό
3.152.8
1,45
1,43
Ισπανία
3.048.9
1,40
1,38
Βραζιλία
3.036.1
1,40
1,38
Νότιος Κορέα
2.927.3
1,35
1,33
Βενεζουέλα
2.659.1
1,22
1,21
Υπόλοιπες 166 χώρες
62.593,8
28,79
30,05
Το ΔΝΤ χρησιμοποιεί για τους λογαριασμούς του ένα δικό του "νόμισμα", το SDR (Special Reserves Rights), που αποτελεί μεσοσταθμικό μέγεθος με σταθμίσεις και καθορίζεται από τα ποσά που έχει στο ταμείο του στα νομίσματα που έχουν κατατεθεί.
Το ανώτερο όργανο του ΔΝΤ είναι το Σώμα των Κυβερνητών (Board of Governors), που αποτελείται από 24 άτομα, συνήθως πρώην υπουργούς Οικονομικών ή διοικητές τραπεζών. Ο επικεφαλής είναι πάντα Ευρωπαίος, ενώ ο "δεύτερος" Αμερικανός - για αντιστάθξμισμα, στην Παγκόσμια Τράπεζα ισχύει το αντίστροφο. Οι 8 χώρες με τα περισσότερα κεφάλαια έχουν μόνιμο αντιπρόσωπο, ενώ οι υπόλοιπες έδρες στο ανώτατο σώμα μοιράζονται στις υπόλοιπες χώρες, οι οποίες χωρίζονται σε γκρουπ τα οποία εκπροσωπούνται (π.χ. ο εκπρόσωπος του Βελγίου εκπροσωπεί ένα γκρουπ 10 χωρών).
Όσον αφορά την Ελλάδα, το ποσό που έχει καταθέσει ανέρχεται περίπου στο 1 δισ. ευρώ, που της δίνει δικαιώματα στις ψηφοφορίας της τάξης του 0,38%. Αντιπρόσωπός της είναι ο υπουργός οικονομικών Γ. Παπακωσταντίνου, με αναπληρωματικό τον διοικητή της ΤτΕ Γ. Προβόπουλο.
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι κάθε σημαντική απόφαση για μεταρρύθμιση του Ταμείο, απαιτεί αυξημένη πλειοψηφία 85%. Με άλλα λόγια, αν μια χώρα συγκεντρώσει 15% των ψήφων, έχει το δικαίωμα του βέτο. Η μοναδική τέτοια χώρα είναι οι ΗΠΑ, με 16,77% των ψήφων. Αυτό αντανακλά τους συσχετισμούς αμέσως μετά τη λήξη του Β' Π.Π., με την οικονομία των ΗΠΑ να κυριαρχεί στον παγκόσμιο χάρτη και την ευρωπαική και ιαπωνική οικονομία σε ερείπια. Μάλιστα, το απαραίτητο ποσοστό για βέτο ήταν πάντα τέτοιο ώστε οι ΗΠΑ να μπορούν να ελέγχουν τις αποφάσεις: αρχικά το βέτο ήταν 60% και το ποσοστό των ΗΠΑ 65%, τη δεκαετία του '70 το ποσοστό για βέτο ήταν 20% και το ποσοστό των ΗΠΑ 25% κ.λπ. Πέρα από το βέτο όμως, είναι φανερό ότι γενικότερα οι συσχετισμοί μόνο στρεβλά αποτυπώνουν τους σημερινούς οικονομικούς συσχετισμούς δύναμης σε παγκόσμιο επίπεδο, παρόλο που από τηνη αρχική του συγκρότηση μέχρι σήμερα το "μετοχολόγιό" του έχει γίνει σε μεγάλο βαθμό "πολυπαραγοντικό".
Ποιος είναι ο ρόλος ΔΝΤ;
Ο διακηρυγμένος σκοπός του ΔΝΤ είναι να "(...) παρέχει βοήθεια στην ανοικοδόμηση και ανάπτυξη, μεθοδεύοντας την επένδυση κεφαλάιων για επενδυτικούς σκοπούς", και να "προωθήσει την μακροπρόθεσμη και ισορροπημένη ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου, ενθαρρύνοντας διεθνείς επενδύσεις". Ωστόσο, ο σύγχρονος ρόλος του καθορίστηκε από μια κρτίση των αρχών της δεκαετίας του '80.
Το 1982, το Μεξικό βρέθηκε σε αδυναμία να αποπληρώσει τα εξωτερικά του δάνεια. Κήρυξε πτώχευση και προχώρησε σε στάση πληρωμών. Επρόκειτο για την πρώτη εκδήλωση της κρίσης του χρέους του "Τρίτου Κόσμου". Θορυβημένος ο διεθνής αστικός κόσμος, τα κράτη και οι ευρωπαικές και αμερικανικές τράπεζες -που έχασαν τα λεφτά πτα οποία δάνεισαν στο Μεξικό- ανέθεσαν στο ΔΝΤ και την Π.Τ. το ρόλο του σκληρού επιτηρητή των χρεωμένων χωρών. Από τότε το ΔΝΤ έχει επέμβει σε πάνω από 100 χώρες, με αποτελέσματα καταστροφικά για τις οικονομίες τους, τόσο ώστε από κάποιες πλευρές έχει υπολογιστεί ότι η τραπεζικές καταρρεύσεις που προκάλεσε το ΔΝΤ έριξαν το ΑΕΠ των χωρών αυτών στην καλύτερη περίπτωση κατά 4%!
Το κύριο εργαλείο πολιτικής από πλευράς ΔΝΤ είναι τα Δομικά Αναδιαρθρωτικά Προγράμματα (Structural Adjustment Programmes – SAPs).
Τα προγράματα αυτά, σε όποιες χώρες και αν εφαρμόστηκαν, είχαν ολέθριες συνέπειες για τους πληθυσμούς και τις οικονομίες τους. Κεντράρουν στα στατιστικά, στα νούμερα, και αδιαφορούν για τον ανθρώπινο, για τον κοινωνικό παράγοντα. Βάζουν σε απόλυτη προτεραιότητα τα συμφέροντα των πιστωτών της χώρας, και αυτό πάντα σημαίνει τεράστια κοινωνική και οικονομιλή οπισθοδρόμηση! Όσο οι χρεωμένοι συνεχίζουν τις αποπληρωμές των δανείων, αποστολή εξετελέσθη...
Τα Αναδιαρθρωτικά Προγράμματα εστιάζουν στην "εξωστρέφεια" των οικονομιών, δηλαδή τον προσανατολισμό στις εξαγωγές, δηλαδή στα εξαγωγικά έσοδα μιας χώρας, μιας και υψηλά ποσοστά αυτών των εσόδων θα μπούνε στα ταμεία του ΔΝΤ και των λοιπών πιστωτών. Η χώρα υποχρεούται να αναπροσανατολίσει τις μακροοικονομικές πολιτικές της, προς το συμφέρον των πιστωτών της. Οι κυβερνήσεις που δέχονται την "επίσκεψη" του ΔΝΤ, υποχρεούνται να εφαρμόσουν τις συνταγές του, υπό τη μορφή οικονομικών Συμφώνων Σταθερότητας και Ανάπτυξης, χωρίς καμία μα καμία παρέκλιση.
Το ΔΝΤ δεν διαπραγματεύεται: είναι η χούντα των αγορών, που "αποφασίζει και διατάσσει". Ή μαζί με τα δάνεια΄μτου πάιρνεις κιαι τις πολιτικές του ή το ...διώχνεις - πεδίο διαπραγμάτευσης δεν υπάρχει!
Τα αναδιαρθρωτικά προγράμματα είναι ένα κουστούμι για όλα τα μεγέθη, λίγο-πολύ τα ίδια για κάθε χώρα. Είναι εντυπωσιακό ότι η νεοφιλελεύθερη συνταγή δεν γνωρίζει αποκλίσεις - μπροστά της όλες οι χώρες είναι το ίδιο, ασχέτως ιδιαιτρεροτήτων!
Πού οδηγούν τα μέτρα του ΔΝΤ
Από όπου έχει περάσει το ΔΝΤ έχει αφήσει πίσω του κοινωνικά συντρίμμια και κατεστραμμένες οικονομίες.
Σε πολλές περιπτώσεις η παρέμβαση του ΔΝΤ έχει οδηγήσει σε κοινωνικές συγκρούσεις και εξεγέρσεις.
Το 1986 στη Ζάμπια, η τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν κατά 120%, οδηγώντας σε εξεγέρσεις πεινασμένων.
Το 1989 στη Βενεζουέλα, τα αναδιαρθρωτικά προγράμματα προκάλεσαν τρομακτική αύξηση στις τιμές των βασικών αγαθών και του πετρελαίου (συνεπώς και των μεταφορών). Σε τρεις ημέρες εξέγερσης, πάνω από 300 άνθρωποι έχασαν την ζωή τους σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία (4.000 σύμφωνα με κάποια ανεπίσημα).
Το 1991 στο Περού, η εφαρμογή των μέτρων του ΔΝΤ οδήγησε σε αύξηση της; τιμής του πετρελαίου κατά 32 φορές και του ψωμιού 12 φορές σε μια νύχτα(!), ενώ ο κατώτατος μισθός έπεσε 90% σε 10 χρόνια.
Στην Ιορδανία, το 1989 12 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε ταραχές που ξέσπασαν μόλις ανακοινώθηκε η αύξηση της τιμής των καυσίμων που επέβαλε το ΔΝΤ. Το 1996, εξεγέρσεις ξέσπασαν όταν η τιμή του ψωμιού ανέβηκε 12 φορές, συνέπεια της περικοπής των επιδοτήσεων στο σιτάρι, κατά τις εντολές του ΔΝΤ. Αυτό δεν απέτρεψε το ίδιο μέτρο να επεκταθεί και σε άλλα βασικά αγαθά, όπως το γάλα, το ρύζι και τη ζάχαρη.
Το Μάη του 1998, επιδοτήσεις σε βασικά αγαθά κόπηκαν στην Ινδονησία, προκαλώντας μεγάλες ταραχές. Το 2000, η συμφωνία με το ΔΝΤ έφερε αύξηση στην τιμή των καυσίμων κατά 30% και του ηλεκτρικού κατά 20%, και δραστικές περικοπές στις δαπάνες για παιδεία και υγεία.
Στην Υεμένη το 1998, η αύξηση της τιμής της βενζίνης κατά 40% οδήγησε σε εξεγέρσεις πεινασμένων.
Το 2001 στην Αργεντινή, ξέσπασε τεράστια εξέγερση, με μπροστάρησσες τις νοικοκοινές που κοπάναγαν τα άδεια τηγάνια τους. Η φτώχεια για κάποιους μήνες έφτασε σε ποσοστά πάνω από το 55%!
Στην Ουγγαρία, η παρέμβαση του ΔΝΤ έφερε τον ελάχιστο μισθό στα 300 ευρώ, ενώ στις τελευταίες εκλογές η κοινωνική δυσαρέσκεια έφερε το ναζιστικό κόμμα στο 19%.
Στη Λετονία, η παρέμβαση του ΔΝΤ έφερε πτώση της οικονομικής δραστηριότητας κατά 18% σε ένα χρόνο, ενώ η ανεργία από 6,7% το 2007 πήγε το 2009 στο 22%.
Είναι ξεκάθαρο ότι όπου πήγε το ΔΝΤ ούτε η κοινωνία άντεξε το βάρος των μέτρων που επέβαλε αλλά ούτε και οι διακηρυγμένοι οικονομικοί του στόχοι επιτεύχθησαν. Αντίθετα, άφησε πίσω του κοινωνικά συντρίμμια και μαραζωμένες οικονομίες.
Είναι η πολιτική του ΔΝΤ μονόδρομος σε περιπτώσεις κρίσης χρέους;
Ελάχιστες είναι οι περιπτώσεις που μια χώρα-μέλος του ΔΝΤ αγνοεί τις συστάσεις του. Τέτοια ήταν η περίπτωση της Μαλαισίας. Το 1997, η κρίση του χρέους χτύπησε τις χώρες της νοτιοανατολικής Ασίας, τις λεγόμενες ασιατικούς "τίγρεις" (Ινδονησία, Ταϊλάνδη, Μαλαισία, Φιλιππίνες). Οι κυβερνήσεις των χωρών αυτών, καθεστώτα σε πολλές περιπτώσεις σκληρών δικτατοριών, για πολλά χρόνια ήταν οι καλύτεροι μαθητές και τα χαϊδεμένα παιδιά των υπερ-νεοφιλελεύθερων "think tanks". Η πολιτική αυτή οδήγησε σε ευνοϊκή θέση στην παγκόσμια οικονομία μέχρι τα μέσα της τελευταίας δεκαετίας του περασμένου αιώνα. Η κρίση παρ' όλα αυτά χτύπησε την πόρτα τους το 1997. Το ΔΝΤ έσπευσε να προσφέρει χείρα βοηθείας, την οποία η Μαλαισία αρνήθηκε. Σε αντίθεση με τους "ιερούς" κανόνες του ΔΝΤ, προχώρησε σε γενναίες δημόσιες επενδύσεις και δαπάνες, αγνοώντας τα ελλείματα του προϋπολογισμού που ανέβαιναν για τα επόμενα χρόνια. Κράτησε χαμηλά τα επιτόκια, κάτι που ελάφρωσε τα βάρη των δανειοληπτών, επέβαλε σκληρό έλεγχο στις ροές κεφαλαίου, εμποδίζοντας σημαντικά κεφάλαια να φύγουν στο εξωτερικό, σε γενικές γραμμές δεν υπάκουσε στην ορθοδοξία των υπερ-νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Το ΔΝΤ φυσικά προέβλεψε την καταστροφή, η οποία όμως ποτέ δεν ήρθε. Σε αντίθεση με τις όμορες χώρες, η Μαλαισία "την έβγαλε καθαρή", και η κρίση πέρασε από πάνω της με πολύ λιγότερες συνέπειες.
Η πρώτη φάση των αναδιαρθρωτικών προγραμμάτων
Όσα ακολουθούν για τα διαρθρωτικά προγράμματα που επιβάλλει το ΔΝΤ, αφορούν χώρες του Τρίτου Κόσμου ή τις λεγόμενες "αναπτυσσόμενες" χώρες, καθώς μέχρι να έρθει η σειρά της Ελλάδας, το ΔΝΤ δεν είχε επέμβει ξανά σε χώρα-μέλος της ευρωζώνης. Ωστόσο, η συνταγή είναι ευανάγνωστη και για μας τους Έλληνες, απλούστατα γιατί είναι παντού ίδια. Απλώς, στην περίπτωση της Ελλάδας πολλά πράγματα έχουν ήδη γίνει στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νεοφιλελεύθερης ολοκλήρωσης, ενώ στη θέση της υποτίμησης του νομίσματος έχουμε την περιβόητη "εσωτερική υποτίμηση" (μισθών, συντάξεων κ.λπ.).
Πρώτο βήμα είναι η υποτίμηση. Συνήθως μάλιστα υπάρχουν αρκετές "προειδοποιήσεις" προς τα πλουσιότερα στρώματα, ώστε να προλάβουν να ανταλλάξουν τα νομίσματά τους με πιο "σκληρά", κάτι που ενισχύει τις οικονομικές πιέσεις στο νόμισμα. Με το που θα γίνει η υποτίμηση, επαναπατρίζουν τα κεφάλαιά τους, και έτσι κερδίζουν όσο και το ποσοστό της υποτίμησης - οργανωμένη και εκ προμελέτης ληστεία! Οι μισθοί υποτιμιούνται και τα κέρδη υπερτιμιούνται, οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχώτεροι. (Στην περίπτωση της Ελλάδας, για να μην υποτιμηθεί το κοπινό νόμισμα, το ευρώ, υποτιμιούνται οι μισθοί και οι συντάξεις, αλλά και οι δημόσιες επιχζειρήσεις για να ξεπουληθούν φτηνά...)
Η πολιτική των υποτιμήσεων πάει συνήθως πακέτο με άνοδο των επιτοκίων, κάτι που επηρεάζει τις τιμές. Μικρές ή και όχι τόσο μικρές επιχειρήσεις αδυνατούν να πληρώσουν τα δάνειά τους και χρεοκοπούν, ενώ οι χαμηλότερες και μεσαίες τάξεις βλέπουν την πιστοληπτική τους ικανότητα να καταβαραθρώνεται, η κατανάλωση πέφτει, και φυσικά δουλειές χάνονται. Όπως τα περισσότερα από αυτού του είδους μέτρα, αυτή η κατάσταση ανατροφοδοτείται...
Το δεύτερο βήμα είναι οι προυπολογισμοί λιτότητας. Κατόπιν εξονυχιστικών ελέγχων του ελλέιματος και των δημόσιων δαπανών, το ΔΝΤ απαιτεί απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων και δραστικές περικοπές των κοινωνικών δαπανών. Για τους τεχνοκράτες του Ταμείου, το έλλειμα είναι ένας "κινούμενος στόχος": πρώτα ζητάνε να πέσει π.χ. στο 5%, κατόπιν στο 3,5% κ.λπ., ισχυριζόμενοι ότι οι πολιτικές που ακολουθήθηκαν ήταν πληθωριστικές. Το έλλειμα είναι η νεοφιλελεύθερη σισσύφειος χίμαιρρα.
Κατόπιν έρχεται η απελευθέρωση τιμών. Στόχος αυτού του μέτρου είναι να εξαλειφθούν οποιεσδήποτε επιδοτήσεις προϊόντων ή και έλεγχοι τιμών. Πέρα από την τρομερή ακρίβεια που εμφανίζεται σε συνδυασμό και με τα άλλα μέτρα, τα μέτρα αυτά ήταν στην καρδιά της καταστροφής της αγροτικής παραγωγής σειράς χωρών του Τρίτου Κόσμου, μιας και καθιστούσαν τα ντόπια προιόντα μη ανταγωνιστικά σε σχέση με εκείνα του Πρώτου Κόσμου, που επιδοτούνται γενναία! Έτσι, ενα κοτόπουλο για παράδειγμα γαλλικής εκτροφής είναι φτηνότερο σε μια αφρικανική χώρα από ένα ντόπιο, με συνέπεια και την καταστροφή της ντόπιας παραγωγής.
Υπό την επίβλεψη του ΔΝΤ, το κράτος ρυθμίζει την τιμή των καυσίμων. Η αύξηση του κόστους των καυσίμων και κατ' επέκταση των δημόσιων υπηρεσιών ταρακουνούν ολόκληρη την εγχώρια βιομηχανική και αγροτική παραγωγή.
Η δεύτερη φάση των αναδιαρθρωτικών προγραμμάτων
Όσο και αν κάνουν το αίμα μας να βράζει, τα παραπάνω δεν αποτελούν παρά το ορεκτικό. Το κυρίως πιάτο που σερβίρει το ΔΝΤ στοχεύει σε δομική αναπροσαρμογή της οικονομικής πολιτικής της χώρας, στοχεύουν στο να τη βάλουν σε έναν δρόμο από τον οποίο δεν θα μπορεί ποτέ να ξεστρατίσει.
Το πακέτο αυτό αποτελείται ουσιαστικά από 9 παρεμβάσεις:
1. Απελευθέρωση εμπορίου.
2. Φιλελευθεροποίηση τραπεζικού συστήματος: Κρατικές τράπεζες ιδιωτικοποιούνται και ο έλεγχος των επιτοκίων μετακυλύεται από την Κεντρική Τράπεζα στις αγορές. Επιπλέον ,η Κεντρική Τράπεζα ανεξαρτητοποιείται από την κυβέρνηση, ώστε να χαθεί οποιοσδήποτε έλεγχος του κράτους πάνω στη νομισματική πολιτική και τα επιτόκια. Παύουν οι οποιοιδήποτε έλεγχοι στη ροή κεφαλαίων, υπό το πρόσχημα της προσέλκυσης επενδυτών.
3. Ιδιωτικοποιήσεις δημοσίων επιχειρήσεων, εισαγωγή ιδιωτικών κριτηρίων και σε "ευαίσθητους" τομείς όπως η υγεία και η παιδεία (επιβολή νοσηλίων, διδάκτρων κ.λπ.)
4. Φορολογικές μεταρρυθμίσεις: Ο ΦΠΑ αυξάνεται, ενώ η φορολογική κλίμακα μεταρρυθμίζεται σε αντι-προοδευτική κατεύθυνση (η φορολογία των μεγάλων εισοδημάτων προσεγγίζει αυτή των μικρών).
5. Ιδιωτικοποιήσεις γης, υπό το πρόσχημα ανεύρεσης πόρων. Αποτέλεσμα: συγκέντρωση καλλιεργήσιμης γης στα χέρια λίγων μεγαλοτσιφλικάδων.
6. Μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας: Το Ταμείο ζητάει να χαλαρώσουν όλες οι ρυθμίσεις της αγοράς εργασίας (π.χ. ελευθερία στις απολύσεις, να ανοίξουν τα "κλειστά" επαγγέλματα), ισχυριζόμενο ότι αυτές οι "ακαμψίες" οδηγούν σε ανεργία. Την κραυγαλέα αντίφαση ανάμεσα στους ισχυρισμούς αυτούς και την πραγματικότητα την παραδέχεται και η Παγκόσμια Αναφορά στην Ανάπτυξη του 1995 της Παγκόσμιας Τράπεζας: "(...) η εργασιακή ευελιξία συχνά σημαίνει την εφαρμογή μέτρων που καταστρέφουν θέσεις εργασίας". Παρ' όλα αυτά επιμένουν, και μάλιστα η Π.Τ. εναντιώνεται σκληρά σε κάθε μέτρο που προβλέπει πρόνοια για τους άνεργους – όπως κάθε συνεπής νεοφιλελεύθερος, πιστεύει ότι για την ανεργία φταίει ο άνεργος που είναι τεμπέλης!
7. Συνδικάτα: Σύμφωνα με την Π.Τ. τα συνδικάτα είναι όργανα των λίγων προνομιούχων, και ως εκ τούτου αντιτίθενται στα συμφέροντα των μαζών των εργαζομένων, μιας και οξύνουν την ανισότητα των μισθών μεταξύ των συνδικαλισμένων και των ασυνδικάλιστων! Επιπλέον, είναι επικίνδυνα γιατί έχουν τη δυνατότητα να ασκήσουν πολιτική πίεση ενάντια στα μέτρα.
8. Μεταρρύθμιση (δηλαδή κατεδάφιση) συνταξιοδοτικών και ασφαλιστικών συστημάτων: Προωθούνται ιδιωτικά συστήματα ασφάλισης και περικόπτονται δραστικά οι δημόσιες δαπάνες για συντάξεις. Στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης ενθαρρύνουν αντιμεταρρυθμίσεις που ανεβάζουν το ηλικιακό όριο συνταξιοδότησης, τη μείωση των συντάξεων, και δημιουργούν ένα συμπληρωματικό ιδιωτικό πυλώνα. Η Π.Τ. χαιρέτισε με ενθουσιασμό τέτοιες αλλαγές στη Γαλλία, την Αυστρία, την Τσεχία και τη Βραζιλία το 2002-03, ενώ σε πολλές χώρες του Τρίτου Κόσμου τις έχουν επιβάλλει εδώ και 25-30 χρόνια, με καταστροφικά αποτελέσματα, με κορυφαίο παράδειγμα την Αργεντινή, όπου η υποτίμηση του 2002 και η αναγκαστική στάση πληρωμών κυριολεκτικά εξαφάνισε τα αποθέματα των συνταξιοδοτικών προγραμμάτων.
9. Μείωση του κράτους: Η κατεύθυνση αυτή σημαίνει απλά απόλυση δημοσίων υπαλλήλων και κλείσιμο κατάργηση δημόσιων οργανισμών.
10. Όσον αφορά τη φτώχεια, ο στόχος δεν είναι πλέον η εξάλειψή της, αλλά η "διαχείρισή" της για να γίνει "υποφερτή"! Προκειμένου να φτιαχτεί ένας μηχανισμός απορρόφησης κοινωνικών αντιδράσεων, εμφανίζεται σειρά προγραμμάτων για "ανακούφιση της φτώχειας". Αλλά ακόμα και εκεί, δεν γίνονται με κρατική παρέμβαση και χρηματοδότηση, αλλά ενθαρρύνονται να κάνουν αυτή τη δουλειά οργανώσεις πολιτών και ΜΚΟ. Και το ίδιο γίνεται και σε άλλους τομείς που περικόπτεται -ή και κόβεται- η δημόσια χρηματοδότηση, π.χ. οργανώσεις πολιτών επισκευάζουν κατεσταμένες σχολικές αίθουσες, ή κάνουν εράνους για να αγοράσουν εξοπλισμό για το τοπικό νοσοκομείο. Το ΔΝΤ λοιπόν προτείνει φιλανθρωπία. Είχαμε συνηθήσει οι φιλάνθρωποι να είναι και οι θύτες, τώρα βλέπουμε όμως πως το ΔΝΤ ανακάλυψε τη φιλανθρωπία όπου οι φιλάνθρωποι είναι τα θύματα!
Θυμίζουν τίποτε όλα αυτά;
Μπορεί να δει λοιπόν κανείς εύκολα ότι η ίδια η αρχιτεκτονική των Προγραμμάτων του ΔΝΤ έχει εξαιρετική ομοιότητα με το γενικό πλαίσιο πάνω στο οποίο χτίστηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση αρχικά με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ και τώρα με τη Συνθήκη της Λισσαβόνας που τη "διαδέχθηκε". Όπως και στον Τρίτο Κόσμο, η υπερχρέωση είναι το υπόβαθρο πάνω στο οποίο επιβάλλονται πολιτικές λιτότητας, ώστε να μετατοπιστεί και άλλο η πλάστιγγα της ισορροπίας προς την πλευρά του κεφαλαίου και σε βάρος των εργαζομένων.
Τον τελευταίο ενάμιση μήνα, κάποια τα έχουμε ήδη ζήσει. Κάποια έχουν γίνει νόμοι του κράτους. Κάποια έχουν ακουστεί από τα πιο επίσημα κυβερνητικά χείλη και έχουν γραφτεί από τις πιο ακριβές δημοσιογραφικές πένες. Και η αλήθεια είναι ότι το ΔΝΤ στην περίπτωσή μας είναι "ευγενικότατο" (προς το παρόν). Άφησε την κυβέρνηση να ανακοινώσει πρώτα τα μέτρα, και κατόπιν να εμφανιστεί σαν αγνός και άδολος δανειστής, που έρχεται απλά να βοηθήσει, και το μόνο που ζητάει είναι η κυβέρνηση να “κάνει την δουλειά της”. Να οφείλεται άραγε αυτή η αρχικιή επιτηδευμένη "ευγένεια" στο ότι είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του που καλείται να εμπλακεί σε μια χώρα του “Πρώτου Κόσμου”; Ότι μέσω Ελλάδας εισέρχεται από την "κερκόπορτα" της ΟΝΕ σε νέα πεδία δόξας, δηλαδή στη διαχείριση κρίσεων χρέους στον αναπτυγμένο κόσμο, οι οποίρες πλέον μπαίνουν στην ημερήσια διάταξη; Ίσως, αλλά το βέβαιο είναι ένα: ότι αν και είναι η πρώτη του φορά με χώρα του παγκόσμιου Βορρά, δεν θα είναι η τελευταία. Αυτό που ξεκίνησε σαν διακρατικός οργανισμός, εξελίσσεται ουσιαστικά προς την κατεύθυνση μιας κυβέρνησης των αγορών, που δεν θα διστάσει να φάει και πιο μεγάλα ψάρια όσο η όρεξη των αγορών και των κερδοσκόπων θα χορταίνει όλο και πιο δύσκολα.
Οι κρίσεις υπερπαραγωγής/υποκατανάλωσης του καπιταλισμού, όπως στον πυρήνα της είναι και αυτή που σήμερα ζούμε, ξεπερνιούνται μόνο με καταστροφή των μέσων παραγωγής, έλεγε ο Μάρξ. Και αν την τελευταία μεγάλη του κρίση το σύστημα την ξεπέρασε διαμέσω ενός Παγκοσμίου Πολέμου, το ΔΝΤ έχει διοργανώσει μέρχι στιγμής αρκετούς περιφερειακούς “εσωτερικούς πολέμους”, που καταστρέφουν οικονομίες και μέσα παραγωγής, αυξάνοντας τις υφέσεις. Μένει να δούμε τι θα κάνει παρακάτω...
Πάντως, παρά την αρχική επιτηδευμένη ευγένεια, το ΔΝΤ δηλώνει ότι δεν δέχεται "κόκκινες γραμμές" (τις οποίες εξάλλου αποκήρυξε και η κυβέρνηση) και μαζί με την κυβέρνηση ετοιμάζονται να μας επιβάλουν κατάργηση δημόσιων φορέων και κλεισίματα ΔΕΚΟ, απολύσεις δεκάδων χιλιάδων δημοσίων υπαλλήλων, κατεδάφιση του Ασφαλιστικού, απελευθέρωση απολύσεων, ατομικές συμβάσεις εργασίας, κατάργηση 13ου - 14ου μισθού.
< Προηγούμενο Επόμενο >
Εκδοσεις
"Ο εχθρός είναι εντός των τειχών"
Φλεβάρης 2010
(κατεβαίνει σε μορφή pdf)
Στις 30 Ιουνίου του 1944, εκπρόσωποι 44 κρατών συναντήθηκαν στο Μπρέτον Γουντς των ΗΠΑ, σε μια σύνοδο που διοργανώθηκε από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Φ. Ρούσβελτ. Σκοπός της ήταν να χαραχθούν οι κανόνες της μεταπολεμικής οικονομικής παγκόσμιας τάξης. Καρπός της ήταν τα λεγόμενα "ιδρύματα του Μπρέτον Γουντς", δηλαδή το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα. Η πολιτική του "καταγραφή" σαφέστερη: να κατοχυρώσει την ηγεμονία των ΗΠΑ στο μεταπολεμικό δυτικό κόσμο, σε βάρος της παραπαίουσας Βρετανικής Αυτοκρατορίας. "Θέλετε να καταργήσετε τη Βρ. Αυτοκρατορία. Παρ' όλα αυτά, ξέρουμε ότι είστε η μόνη μας ελπίδα, και ξέρουμε ότι το ξέρετε. Χωρίς τις ΗΠΑ, η Βρ. Αυτοκρατορία θα χαθεί..." (Ουίνστον Τσόρτσιλλ).
Η δομή του ΔΝΤ
Σήμερα, στο ΔΝΤ συμμετέχουν 186 χώρες, με τελευταία εισελθούσα το Κόσοβο. Η διοικητική του δομή μοιάζει πολύ με εκείνη μιας επιχείρησης: κάθε χώρα που συμμετέχει, καταβάλλει ένα χρηματικό ποσό, από το οποίο κατ' ελάχιστον 25% σε "σκληρό" νόμισμα και το υπόλοιπο 75% στο δικό της νόμισμα, ενώ δέχεται και χρυσό, κάτι που έχει καταστήσει το ΔΝΤ τον τρίτο μργαλύτερο κάτοχο αποθεμάτων χρυσού στον κόσμο. Με βάση λοιπόν το συνολικό ποσό που καταθέτει μια χώρα στο Ταμείο, έχει δικαίωμα ψήφου και επί των αποφάσεων. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι μια χώρα μπορεί να καταθέσει μονομερώς "όσο θέλει" και έτσι να αποκτήσει σημαντικά διακαιώματα ψήφου! Οποιαδήποτε κατάθεση -και άρα αναδιαπραγμάτευση του δικαιώματος ψήφου- είναι αντικείμενο σκληρών παζαριών, με ορισμένα εξόφθαλμα αποτελέσματα, όπως το εκπληκτικό "ρίξιμο" της Κίνας, παρά το ότι είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως!
ΠΙΝΑΚΑΣ
Ποσοστώσεις χωρών-μελών και δικαιώματα επί των ψηφοφοριών
Χώρα—μέλος του ΔΝΤ
Εκατομμύρια σε SDRs
Ποσοστό επί του συνόλου (%)
Ψήφοι: ποσοστό επί του συνόλου (%)
ΗΠΑ
37.149.3
17,09
16,74
Ιαπωνία
13.312.8
6,12
6,01
Γερμανία
13.008.2
5,98
5,87
Ηνωμένο Βασίλειο
10.738.5
4,94
4,85
Γαλλία
10.738.5
4,94
4,85
Κίνα
8.090.1
3,72
3,66
Ιταλία
7.055.5
3,24
3,19
Σαουδική Αραβία
6.985.5
3.21
3,16
Καναδάς
6.369.2
2,93
2,88
Ρωσία
5.945.4
2,73
2,69
Ολλανδία
5.162.4
2,37
2,34
Βέλγιο
4.605.2
2,12
2,08
Ινδία
4.158.2
1,91
1,88
Ελβετία
3.458.5
1,59
1,57
Αυστραλία
3.236.4
1,49
1.47
Μεξικό
3.152.8
1,45
1,43
Ισπανία
3.048.9
1,40
1,38
Βραζιλία
3.036.1
1,40
1,38
Νότιος Κορέα
2.927.3
1,35
1,33
Βενεζουέλα
2.659.1
1,22
1,21
Υπόλοιπες 166 χώρες
62.593,8
28,79
30,05
Το ΔΝΤ χρησιμοποιεί για τους λογαριασμούς του ένα δικό του "νόμισμα", το SDR (Special Reserves Rights), που αποτελεί μεσοσταθμικό μέγεθος με σταθμίσεις και καθορίζεται από τα ποσά που έχει στο ταμείο του στα νομίσματα που έχουν κατατεθεί.
Το ανώτερο όργανο του ΔΝΤ είναι το Σώμα των Κυβερνητών (Board of Governors), που αποτελείται από 24 άτομα, συνήθως πρώην υπουργούς Οικονομικών ή διοικητές τραπεζών. Ο επικεφαλής είναι πάντα Ευρωπαίος, ενώ ο "δεύτερος" Αμερικανός - για αντιστάθξμισμα, στην Παγκόσμια Τράπεζα ισχύει το αντίστροφο. Οι 8 χώρες με τα περισσότερα κεφάλαια έχουν μόνιμο αντιπρόσωπο, ενώ οι υπόλοιπες έδρες στο ανώτατο σώμα μοιράζονται στις υπόλοιπες χώρες, οι οποίες χωρίζονται σε γκρουπ τα οποία εκπροσωπούνται (π.χ. ο εκπρόσωπος του Βελγίου εκπροσωπεί ένα γκρουπ 10 χωρών).
Όσον αφορά την Ελλάδα, το ποσό που έχει καταθέσει ανέρχεται περίπου στο 1 δισ. ευρώ, που της δίνει δικαιώματα στις ψηφοφορίας της τάξης του 0,38%. Αντιπρόσωπός της είναι ο υπουργός οικονομικών Γ. Παπακωσταντίνου, με αναπληρωματικό τον διοικητή της ΤτΕ Γ. Προβόπουλο.
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι κάθε σημαντική απόφαση για μεταρρύθμιση του Ταμείο, απαιτεί αυξημένη πλειοψηφία 85%. Με άλλα λόγια, αν μια χώρα συγκεντρώσει 15% των ψήφων, έχει το δικαίωμα του βέτο. Η μοναδική τέτοια χώρα είναι οι ΗΠΑ, με 16,77% των ψήφων. Αυτό αντανακλά τους συσχετισμούς αμέσως μετά τη λήξη του Β' Π.Π., με την οικονομία των ΗΠΑ να κυριαρχεί στον παγκόσμιο χάρτη και την ευρωπαική και ιαπωνική οικονομία σε ερείπια. Μάλιστα, το απαραίτητο ποσοστό για βέτο ήταν πάντα τέτοιο ώστε οι ΗΠΑ να μπορούν να ελέγχουν τις αποφάσεις: αρχικά το βέτο ήταν 60% και το ποσοστό των ΗΠΑ 65%, τη δεκαετία του '70 το ποσοστό για βέτο ήταν 20% και το ποσοστό των ΗΠΑ 25% κ.λπ. Πέρα από το βέτο όμως, είναι φανερό ότι γενικότερα οι συσχετισμοί μόνο στρεβλά αποτυπώνουν τους σημερινούς οικονομικούς συσχετισμούς δύναμης σε παγκόσμιο επίπεδο, παρόλο που από τηνη αρχική του συγκρότηση μέχρι σήμερα το "μετοχολόγιό" του έχει γίνει σε μεγάλο βαθμό "πολυπαραγοντικό".
Ποιος είναι ο ρόλος ΔΝΤ;
Ο διακηρυγμένος σκοπός του ΔΝΤ είναι να "(...) παρέχει βοήθεια στην ανοικοδόμηση και ανάπτυξη, μεθοδεύοντας την επένδυση κεφαλάιων για επενδυτικούς σκοπούς", και να "προωθήσει την μακροπρόθεσμη και ισορροπημένη ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου, ενθαρρύνοντας διεθνείς επενδύσεις". Ωστόσο, ο σύγχρονος ρόλος του καθορίστηκε από μια κρτίση των αρχών της δεκαετίας του '80.
Το 1982, το Μεξικό βρέθηκε σε αδυναμία να αποπληρώσει τα εξωτερικά του δάνεια. Κήρυξε πτώχευση και προχώρησε σε στάση πληρωμών. Επρόκειτο για την πρώτη εκδήλωση της κρίσης του χρέους του "Τρίτου Κόσμου". Θορυβημένος ο διεθνής αστικός κόσμος, τα κράτη και οι ευρωπαικές και αμερικανικές τράπεζες -που έχασαν τα λεφτά πτα οποία δάνεισαν στο Μεξικό- ανέθεσαν στο ΔΝΤ και την Π.Τ. το ρόλο του σκληρού επιτηρητή των χρεωμένων χωρών. Από τότε το ΔΝΤ έχει επέμβει σε πάνω από 100 χώρες, με αποτελέσματα καταστροφικά για τις οικονομίες τους, τόσο ώστε από κάποιες πλευρές έχει υπολογιστεί ότι η τραπεζικές καταρρεύσεις που προκάλεσε το ΔΝΤ έριξαν το ΑΕΠ των χωρών αυτών στην καλύτερη περίπτωση κατά 4%!
Το κύριο εργαλείο πολιτικής από πλευράς ΔΝΤ είναι τα Δομικά Αναδιαρθρωτικά Προγράμματα (Structural Adjustment Programmes – SAPs).
Τα προγράματα αυτά, σε όποιες χώρες και αν εφαρμόστηκαν, είχαν ολέθριες συνέπειες για τους πληθυσμούς και τις οικονομίες τους. Κεντράρουν στα στατιστικά, στα νούμερα, και αδιαφορούν για τον ανθρώπινο, για τον κοινωνικό παράγοντα. Βάζουν σε απόλυτη προτεραιότητα τα συμφέροντα των πιστωτών της χώρας, και αυτό πάντα σημαίνει τεράστια κοινωνική και οικονομιλή οπισθοδρόμηση! Όσο οι χρεωμένοι συνεχίζουν τις αποπληρωμές των δανείων, αποστολή εξετελέσθη...
Τα Αναδιαρθρωτικά Προγράμματα εστιάζουν στην "εξωστρέφεια" των οικονομιών, δηλαδή τον προσανατολισμό στις εξαγωγές, δηλαδή στα εξαγωγικά έσοδα μιας χώρας, μιας και υψηλά ποσοστά αυτών των εσόδων θα μπούνε στα ταμεία του ΔΝΤ και των λοιπών πιστωτών. Η χώρα υποχρεούται να αναπροσανατολίσει τις μακροοικονομικές πολιτικές της, προς το συμφέρον των πιστωτών της. Οι κυβερνήσεις που δέχονται την "επίσκεψη" του ΔΝΤ, υποχρεούνται να εφαρμόσουν τις συνταγές του, υπό τη μορφή οικονομικών Συμφώνων Σταθερότητας και Ανάπτυξης, χωρίς καμία μα καμία παρέκλιση.
Το ΔΝΤ δεν διαπραγματεύεται: είναι η χούντα των αγορών, που "αποφασίζει και διατάσσει". Ή μαζί με τα δάνεια΄μτου πάιρνεις κιαι τις πολιτικές του ή το ...διώχνεις - πεδίο διαπραγμάτευσης δεν υπάρχει!
Τα αναδιαρθρωτικά προγράμματα είναι ένα κουστούμι για όλα τα μεγέθη, λίγο-πολύ τα ίδια για κάθε χώρα. Είναι εντυπωσιακό ότι η νεοφιλελεύθερη συνταγή δεν γνωρίζει αποκλίσεις - μπροστά της όλες οι χώρες είναι το ίδιο, ασχέτως ιδιαιτρεροτήτων!
Πού οδηγούν τα μέτρα του ΔΝΤ
Από όπου έχει περάσει το ΔΝΤ έχει αφήσει πίσω του κοινωνικά συντρίμμια και κατεστραμμένες οικονομίες.
Σε πολλές περιπτώσεις η παρέμβαση του ΔΝΤ έχει οδηγήσει σε κοινωνικές συγκρούσεις και εξεγέρσεις.
Το 1986 στη Ζάμπια, η τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν κατά 120%, οδηγώντας σε εξεγέρσεις πεινασμένων.
Το 1989 στη Βενεζουέλα, τα αναδιαρθρωτικά προγράμματα προκάλεσαν τρομακτική αύξηση στις τιμές των βασικών αγαθών και του πετρελαίου (συνεπώς και των μεταφορών). Σε τρεις ημέρες εξέγερσης, πάνω από 300 άνθρωποι έχασαν την ζωή τους σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία (4.000 σύμφωνα με κάποια ανεπίσημα).
Το 1991 στο Περού, η εφαρμογή των μέτρων του ΔΝΤ οδήγησε σε αύξηση της; τιμής του πετρελαίου κατά 32 φορές και του ψωμιού 12 φορές σε μια νύχτα(!), ενώ ο κατώτατος μισθός έπεσε 90% σε 10 χρόνια.
Στην Ιορδανία, το 1989 12 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε ταραχές που ξέσπασαν μόλις ανακοινώθηκε η αύξηση της τιμής των καυσίμων που επέβαλε το ΔΝΤ. Το 1996, εξεγέρσεις ξέσπασαν όταν η τιμή του ψωμιού ανέβηκε 12 φορές, συνέπεια της περικοπής των επιδοτήσεων στο σιτάρι, κατά τις εντολές του ΔΝΤ. Αυτό δεν απέτρεψε το ίδιο μέτρο να επεκταθεί και σε άλλα βασικά αγαθά, όπως το γάλα, το ρύζι και τη ζάχαρη.
Το Μάη του 1998, επιδοτήσεις σε βασικά αγαθά κόπηκαν στην Ινδονησία, προκαλώντας μεγάλες ταραχές. Το 2000, η συμφωνία με το ΔΝΤ έφερε αύξηση στην τιμή των καυσίμων κατά 30% και του ηλεκτρικού κατά 20%, και δραστικές περικοπές στις δαπάνες για παιδεία και υγεία.
Στην Υεμένη το 1998, η αύξηση της τιμής της βενζίνης κατά 40% οδήγησε σε εξεγέρσεις πεινασμένων.
Το 2001 στην Αργεντινή, ξέσπασε τεράστια εξέγερση, με μπροστάρησσες τις νοικοκοινές που κοπάναγαν τα άδεια τηγάνια τους. Η φτώχεια για κάποιους μήνες έφτασε σε ποσοστά πάνω από το 55%!
Στην Ουγγαρία, η παρέμβαση του ΔΝΤ έφερε τον ελάχιστο μισθό στα 300 ευρώ, ενώ στις τελευταίες εκλογές η κοινωνική δυσαρέσκεια έφερε το ναζιστικό κόμμα στο 19%.
Στη Λετονία, η παρέμβαση του ΔΝΤ έφερε πτώση της οικονομικής δραστηριότητας κατά 18% σε ένα χρόνο, ενώ η ανεργία από 6,7% το 2007 πήγε το 2009 στο 22%.
Είναι ξεκάθαρο ότι όπου πήγε το ΔΝΤ ούτε η κοινωνία άντεξε το βάρος των μέτρων που επέβαλε αλλά ούτε και οι διακηρυγμένοι οικονομικοί του στόχοι επιτεύχθησαν. Αντίθετα, άφησε πίσω του κοινωνικά συντρίμμια και μαραζωμένες οικονομίες.
Είναι η πολιτική του ΔΝΤ μονόδρομος σε περιπτώσεις κρίσης χρέους;
Ελάχιστες είναι οι περιπτώσεις που μια χώρα-μέλος του ΔΝΤ αγνοεί τις συστάσεις του. Τέτοια ήταν η περίπτωση της Μαλαισίας. Το 1997, η κρίση του χρέους χτύπησε τις χώρες της νοτιοανατολικής Ασίας, τις λεγόμενες ασιατικούς "τίγρεις" (Ινδονησία, Ταϊλάνδη, Μαλαισία, Φιλιππίνες). Οι κυβερνήσεις των χωρών αυτών, καθεστώτα σε πολλές περιπτώσεις σκληρών δικτατοριών, για πολλά χρόνια ήταν οι καλύτεροι μαθητές και τα χαϊδεμένα παιδιά των υπερ-νεοφιλελεύθερων "think tanks". Η πολιτική αυτή οδήγησε σε ευνοϊκή θέση στην παγκόσμια οικονομία μέχρι τα μέσα της τελευταίας δεκαετίας του περασμένου αιώνα. Η κρίση παρ' όλα αυτά χτύπησε την πόρτα τους το 1997. Το ΔΝΤ έσπευσε να προσφέρει χείρα βοηθείας, την οποία η Μαλαισία αρνήθηκε. Σε αντίθεση με τους "ιερούς" κανόνες του ΔΝΤ, προχώρησε σε γενναίες δημόσιες επενδύσεις και δαπάνες, αγνοώντας τα ελλείματα του προϋπολογισμού που ανέβαιναν για τα επόμενα χρόνια. Κράτησε χαμηλά τα επιτόκια, κάτι που ελάφρωσε τα βάρη των δανειοληπτών, επέβαλε σκληρό έλεγχο στις ροές κεφαλαίου, εμποδίζοντας σημαντικά κεφάλαια να φύγουν στο εξωτερικό, σε γενικές γραμμές δεν υπάκουσε στην ορθοδοξία των υπερ-νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Το ΔΝΤ φυσικά προέβλεψε την καταστροφή, η οποία όμως ποτέ δεν ήρθε. Σε αντίθεση με τις όμορες χώρες, η Μαλαισία "την έβγαλε καθαρή", και η κρίση πέρασε από πάνω της με πολύ λιγότερες συνέπειες.
Η πρώτη φάση των αναδιαρθρωτικών προγραμμάτων
Όσα ακολουθούν για τα διαρθρωτικά προγράμματα που επιβάλλει το ΔΝΤ, αφορούν χώρες του Τρίτου Κόσμου ή τις λεγόμενες "αναπτυσσόμενες" χώρες, καθώς μέχρι να έρθει η σειρά της Ελλάδας, το ΔΝΤ δεν είχε επέμβει ξανά σε χώρα-μέλος της ευρωζώνης. Ωστόσο, η συνταγή είναι ευανάγνωστη και για μας τους Έλληνες, απλούστατα γιατί είναι παντού ίδια. Απλώς, στην περίπτωση της Ελλάδας πολλά πράγματα έχουν ήδη γίνει στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νεοφιλελεύθερης ολοκλήρωσης, ενώ στη θέση της υποτίμησης του νομίσματος έχουμε την περιβόητη "εσωτερική υποτίμηση" (μισθών, συντάξεων κ.λπ.).
Πρώτο βήμα είναι η υποτίμηση. Συνήθως μάλιστα υπάρχουν αρκετές "προειδοποιήσεις" προς τα πλουσιότερα στρώματα, ώστε να προλάβουν να ανταλλάξουν τα νομίσματά τους με πιο "σκληρά", κάτι που ενισχύει τις οικονομικές πιέσεις στο νόμισμα. Με το που θα γίνει η υποτίμηση, επαναπατρίζουν τα κεφάλαιά τους, και έτσι κερδίζουν όσο και το ποσοστό της υποτίμησης - οργανωμένη και εκ προμελέτης ληστεία! Οι μισθοί υποτιμιούνται και τα κέρδη υπερτιμιούνται, οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχώτεροι. (Στην περίπτωση της Ελλάδας, για να μην υποτιμηθεί το κοπινό νόμισμα, το ευρώ, υποτιμιούνται οι μισθοί και οι συντάξεις, αλλά και οι δημόσιες επιχζειρήσεις για να ξεπουληθούν φτηνά...)
Η πολιτική των υποτιμήσεων πάει συνήθως πακέτο με άνοδο των επιτοκίων, κάτι που επηρεάζει τις τιμές. Μικρές ή και όχι τόσο μικρές επιχειρήσεις αδυνατούν να πληρώσουν τα δάνειά τους και χρεοκοπούν, ενώ οι χαμηλότερες και μεσαίες τάξεις βλέπουν την πιστοληπτική τους ικανότητα να καταβαραθρώνεται, η κατανάλωση πέφτει, και φυσικά δουλειές χάνονται. Όπως τα περισσότερα από αυτού του είδους μέτρα, αυτή η κατάσταση ανατροφοδοτείται...
Το δεύτερο βήμα είναι οι προυπολογισμοί λιτότητας. Κατόπιν εξονυχιστικών ελέγχων του ελλέιματος και των δημόσιων δαπανών, το ΔΝΤ απαιτεί απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων και δραστικές περικοπές των κοινωνικών δαπανών. Για τους τεχνοκράτες του Ταμείου, το έλλειμα είναι ένας "κινούμενος στόχος": πρώτα ζητάνε να πέσει π.χ. στο 5%, κατόπιν στο 3,5% κ.λπ., ισχυριζόμενοι ότι οι πολιτικές που ακολουθήθηκαν ήταν πληθωριστικές. Το έλλειμα είναι η νεοφιλελεύθερη σισσύφειος χίμαιρρα.
Κατόπιν έρχεται η απελευθέρωση τιμών. Στόχος αυτού του μέτρου είναι να εξαλειφθούν οποιεσδήποτε επιδοτήσεις προϊόντων ή και έλεγχοι τιμών. Πέρα από την τρομερή ακρίβεια που εμφανίζεται σε συνδυασμό και με τα άλλα μέτρα, τα μέτρα αυτά ήταν στην καρδιά της καταστροφής της αγροτικής παραγωγής σειράς χωρών του Τρίτου Κόσμου, μιας και καθιστούσαν τα ντόπια προιόντα μη ανταγωνιστικά σε σχέση με εκείνα του Πρώτου Κόσμου, που επιδοτούνται γενναία! Έτσι, ενα κοτόπουλο για παράδειγμα γαλλικής εκτροφής είναι φτηνότερο σε μια αφρικανική χώρα από ένα ντόπιο, με συνέπεια και την καταστροφή της ντόπιας παραγωγής.
Υπό την επίβλεψη του ΔΝΤ, το κράτος ρυθμίζει την τιμή των καυσίμων. Η αύξηση του κόστους των καυσίμων και κατ' επέκταση των δημόσιων υπηρεσιών ταρακουνούν ολόκληρη την εγχώρια βιομηχανική και αγροτική παραγωγή.
Η δεύτερη φάση των αναδιαρθρωτικών προγραμμάτων
Όσο και αν κάνουν το αίμα μας να βράζει, τα παραπάνω δεν αποτελούν παρά το ορεκτικό. Το κυρίως πιάτο που σερβίρει το ΔΝΤ στοχεύει σε δομική αναπροσαρμογή της οικονομικής πολιτικής της χώρας, στοχεύουν στο να τη βάλουν σε έναν δρόμο από τον οποίο δεν θα μπορεί ποτέ να ξεστρατίσει.
Το πακέτο αυτό αποτελείται ουσιαστικά από 9 παρεμβάσεις:
1. Απελευθέρωση εμπορίου.
2. Φιλελευθεροποίηση τραπεζικού συστήματος: Κρατικές τράπεζες ιδιωτικοποιούνται και ο έλεγχος των επιτοκίων μετακυλύεται από την Κεντρική Τράπεζα στις αγορές. Επιπλέον ,η Κεντρική Τράπεζα ανεξαρτητοποιείται από την κυβέρνηση, ώστε να χαθεί οποιοσδήποτε έλεγχος του κράτους πάνω στη νομισματική πολιτική και τα επιτόκια. Παύουν οι οποιοιδήποτε έλεγχοι στη ροή κεφαλαίων, υπό το πρόσχημα της προσέλκυσης επενδυτών.
3. Ιδιωτικοποιήσεις δημοσίων επιχειρήσεων, εισαγωγή ιδιωτικών κριτηρίων και σε "ευαίσθητους" τομείς όπως η υγεία και η παιδεία (επιβολή νοσηλίων, διδάκτρων κ.λπ.)
4. Φορολογικές μεταρρυθμίσεις: Ο ΦΠΑ αυξάνεται, ενώ η φορολογική κλίμακα μεταρρυθμίζεται σε αντι-προοδευτική κατεύθυνση (η φορολογία των μεγάλων εισοδημάτων προσεγγίζει αυτή των μικρών).
5. Ιδιωτικοποιήσεις γης, υπό το πρόσχημα ανεύρεσης πόρων. Αποτέλεσμα: συγκέντρωση καλλιεργήσιμης γης στα χέρια λίγων μεγαλοτσιφλικάδων.
6. Μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας: Το Ταμείο ζητάει να χαλαρώσουν όλες οι ρυθμίσεις της αγοράς εργασίας (π.χ. ελευθερία στις απολύσεις, να ανοίξουν τα "κλειστά" επαγγέλματα), ισχυριζόμενο ότι αυτές οι "ακαμψίες" οδηγούν σε ανεργία. Την κραυγαλέα αντίφαση ανάμεσα στους ισχυρισμούς αυτούς και την πραγματικότητα την παραδέχεται και η Παγκόσμια Αναφορά στην Ανάπτυξη του 1995 της Παγκόσμιας Τράπεζας: "(...) η εργασιακή ευελιξία συχνά σημαίνει την εφαρμογή μέτρων που καταστρέφουν θέσεις εργασίας". Παρ' όλα αυτά επιμένουν, και μάλιστα η Π.Τ. εναντιώνεται σκληρά σε κάθε μέτρο που προβλέπει πρόνοια για τους άνεργους – όπως κάθε συνεπής νεοφιλελεύθερος, πιστεύει ότι για την ανεργία φταίει ο άνεργος που είναι τεμπέλης!
7. Συνδικάτα: Σύμφωνα με την Π.Τ. τα συνδικάτα είναι όργανα των λίγων προνομιούχων, και ως εκ τούτου αντιτίθενται στα συμφέροντα των μαζών των εργαζομένων, μιας και οξύνουν την ανισότητα των μισθών μεταξύ των συνδικαλισμένων και των ασυνδικάλιστων! Επιπλέον, είναι επικίνδυνα γιατί έχουν τη δυνατότητα να ασκήσουν πολιτική πίεση ενάντια στα μέτρα.
8. Μεταρρύθμιση (δηλαδή κατεδάφιση) συνταξιοδοτικών και ασφαλιστικών συστημάτων: Προωθούνται ιδιωτικά συστήματα ασφάλισης και περικόπτονται δραστικά οι δημόσιες δαπάνες για συντάξεις. Στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης ενθαρρύνουν αντιμεταρρυθμίσεις που ανεβάζουν το ηλικιακό όριο συνταξιοδότησης, τη μείωση των συντάξεων, και δημιουργούν ένα συμπληρωματικό ιδιωτικό πυλώνα. Η Π.Τ. χαιρέτισε με ενθουσιασμό τέτοιες αλλαγές στη Γαλλία, την Αυστρία, την Τσεχία και τη Βραζιλία το 2002-03, ενώ σε πολλές χώρες του Τρίτου Κόσμου τις έχουν επιβάλλει εδώ και 25-30 χρόνια, με καταστροφικά αποτελέσματα, με κορυφαίο παράδειγμα την Αργεντινή, όπου η υποτίμηση του 2002 και η αναγκαστική στάση πληρωμών κυριολεκτικά εξαφάνισε τα αποθέματα των συνταξιοδοτικών προγραμμάτων.
9. Μείωση του κράτους: Η κατεύθυνση αυτή σημαίνει απλά απόλυση δημοσίων υπαλλήλων και κλείσιμο κατάργηση δημόσιων οργανισμών.
10. Όσον αφορά τη φτώχεια, ο στόχος δεν είναι πλέον η εξάλειψή της, αλλά η "διαχείρισή" της για να γίνει "υποφερτή"! Προκειμένου να φτιαχτεί ένας μηχανισμός απορρόφησης κοινωνικών αντιδράσεων, εμφανίζεται σειρά προγραμμάτων για "ανακούφιση της φτώχειας". Αλλά ακόμα και εκεί, δεν γίνονται με κρατική παρέμβαση και χρηματοδότηση, αλλά ενθαρρύνονται να κάνουν αυτή τη δουλειά οργανώσεις πολιτών και ΜΚΟ. Και το ίδιο γίνεται και σε άλλους τομείς που περικόπτεται -ή και κόβεται- η δημόσια χρηματοδότηση, π.χ. οργανώσεις πολιτών επισκευάζουν κατεσταμένες σχολικές αίθουσες, ή κάνουν εράνους για να αγοράσουν εξοπλισμό για το τοπικό νοσοκομείο. Το ΔΝΤ λοιπόν προτείνει φιλανθρωπία. Είχαμε συνηθήσει οι φιλάνθρωποι να είναι και οι θύτες, τώρα βλέπουμε όμως πως το ΔΝΤ ανακάλυψε τη φιλανθρωπία όπου οι φιλάνθρωποι είναι τα θύματα!
Θυμίζουν τίποτε όλα αυτά;
Μπορεί να δει λοιπόν κανείς εύκολα ότι η ίδια η αρχιτεκτονική των Προγραμμάτων του ΔΝΤ έχει εξαιρετική ομοιότητα με το γενικό πλαίσιο πάνω στο οποίο χτίστηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση αρχικά με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ και τώρα με τη Συνθήκη της Λισσαβόνας που τη "διαδέχθηκε". Όπως και στον Τρίτο Κόσμο, η υπερχρέωση είναι το υπόβαθρο πάνω στο οποίο επιβάλλονται πολιτικές λιτότητας, ώστε να μετατοπιστεί και άλλο η πλάστιγγα της ισορροπίας προς την πλευρά του κεφαλαίου και σε βάρος των εργαζομένων.
Τον τελευταίο ενάμιση μήνα, κάποια τα έχουμε ήδη ζήσει. Κάποια έχουν γίνει νόμοι του κράτους. Κάποια έχουν ακουστεί από τα πιο επίσημα κυβερνητικά χείλη και έχουν γραφτεί από τις πιο ακριβές δημοσιογραφικές πένες. Και η αλήθεια είναι ότι το ΔΝΤ στην περίπτωσή μας είναι "ευγενικότατο" (προς το παρόν). Άφησε την κυβέρνηση να ανακοινώσει πρώτα τα μέτρα, και κατόπιν να εμφανιστεί σαν αγνός και άδολος δανειστής, που έρχεται απλά να βοηθήσει, και το μόνο που ζητάει είναι η κυβέρνηση να “κάνει την δουλειά της”. Να οφείλεται άραγε αυτή η αρχικιή επιτηδευμένη "ευγένεια" στο ότι είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του που καλείται να εμπλακεί σε μια χώρα του “Πρώτου Κόσμου”; Ότι μέσω Ελλάδας εισέρχεται από την "κερκόπορτα" της ΟΝΕ σε νέα πεδία δόξας, δηλαδή στη διαχείριση κρίσεων χρέους στον αναπτυγμένο κόσμο, οι οποίρες πλέον μπαίνουν στην ημερήσια διάταξη; Ίσως, αλλά το βέβαιο είναι ένα: ότι αν και είναι η πρώτη του φορά με χώρα του παγκόσμιου Βορρά, δεν θα είναι η τελευταία. Αυτό που ξεκίνησε σαν διακρατικός οργανισμός, εξελίσσεται ουσιαστικά προς την κατεύθυνση μιας κυβέρνησης των αγορών, που δεν θα διστάσει να φάει και πιο μεγάλα ψάρια όσο η όρεξη των αγορών και των κερδοσκόπων θα χορταίνει όλο και πιο δύσκολα.
Οι κρίσεις υπερπαραγωγής/υποκατανάλωσης του καπιταλισμού, όπως στον πυρήνα της είναι και αυτή που σήμερα ζούμε, ξεπερνιούνται μόνο με καταστροφή των μέσων παραγωγής, έλεγε ο Μάρξ. Και αν την τελευταία μεγάλη του κρίση το σύστημα την ξεπέρασε διαμέσω ενός Παγκοσμίου Πολέμου, το ΔΝΤ έχει διοργανώσει μέρχι στιγμής αρκετούς περιφερειακούς “εσωτερικούς πολέμους”, που καταστρέφουν οικονομίες και μέσα παραγωγής, αυξάνοντας τις υφέσεις. Μένει να δούμε τι θα κάνει παρακάτω...
Πάντως, παρά την αρχική επιτηδευμένη ευγένεια, το ΔΝΤ δηλώνει ότι δεν δέχεται "κόκκινες γραμμές" (τις οποίες εξάλλου αποκήρυξε και η κυβέρνηση) και μαζί με την κυβέρνηση ετοιμάζονται να μας επιβάλουν κατάργηση δημόσιων φορέων και κλεισίματα ΔΕΚΟ, απολύσεις δεκάδων χιλιάδων δημοσίων υπαλλήλων, κατεδάφιση του Ασφαλιστικού, απελευθέρωση απολύσεων, ατομικές συμβάσεις εργασίας, κατάργηση 13ου - 14ου μισθού.
< Προηγούμενο Επόμενο >
Εκδοσεις
"Ο εχθρός είναι εντός των τειχών"
Φλεβάρης 2010
(κατεβαίνει σε μορφή pdf)
Αποκαλυπτική έκθεση στελέχους του ΟΟΣΑ με ...οδηγίες χρήσεως του ΔΝΤ
Σε μια έκθεση προορισμένη για κυβερνητικά στελέχη, ο Christian Morrisson, αξιωματούχος του Οργανισμού για την Οικονομική Συνεργασία και Ανάπτυξη (ΟΟΣΑ), επιχειρεί να φτιάξει έναν μπούσουλα για κυβερνήσεις σε κρίση, που θέλουν να περάσουν σκληρά μέτρα. Το κείμενο είναι ικανό να ανεβάσει το αίμα στο κεφάλι. Διαβάστε πώς προτείνει οι κυβερνώντες να παρουσιάσουν στην κοινή γνώμη ενδεχόμενη εμπλοκή του ΔΝΤ, και κάντε συγκρίσεις με τις δηλώσεις των υπουργών του ΠΑΣΟΚ:
"...Από την μια, η αντιπολίτευση θα ρίξει όλα τα βάρη των μέτρων στην κυβέρνηση, ενώ από την άλλη, αν η κυβέρνηση περιμένει να ξεσπάσει η κρίση πριν πάρει τα μέτρα, θα έχει ελάχιστο χώρο για να ελιχθεί σε μια ενδεχόμενη πολιτική κρίση. [...] Τελικά, μια ενδεχόμενη προσφυγή στο ΔΝΤ μπορεί να κάνει καλό σε μια κυβέρνηση, μιας και θα μπορέσει να απαντήσει στους επικριτές της ότι η συμφωνία με το ΔΝΤ της επιβλήθηκε, δεν το ήθελε". (Ο Γιωργάκης, θυμίζοντας τον παππού του -"και λαοκρατίαν θέλομεν"...- δήλωσε στο Καστελόρτριζο ότι τον εκφράζει το σύνθημα "έξω το σφαγείο του ΔΝΤ")
Κάθε σχολιασμός είναι περιττός, αλλά δεν μπορούμε να μείνουμε ασυγκίνητοι από τον κυνισμό των νεοφιλελεύθερων τεχνοκρατών, που ωμά παραδέχονται ότι το ΔΝΤ είναι απειλή για τους λαούς!
Αναφέρονται (χωρίς σχολιασμό) χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το κείμενο:
Απεργίες δασκάλων
Οι απεργίες των καθηγητών-δασκάλων δεν προκαλούν από μόνες τους ιδιαίτερο πρόβλημα για μια κυβέρνηση, αλλά είναι εμμέσως επικίνδυνες, όπως έχουμε πολλές φορές δει, μιας και αφήνουν ελεύθερους τους μαθητές να διαδηλώνουν.
Στρατηγική για περικοπές μισθών
Μπόνους μπορούν να περικοπούν σε συγκεκριμμένους τομείς, χρησιμοποιώντας μια πολιτική διακρίσεων, έτσι ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να ενωθούν οι δημόσιοι υπάλληλοι σε ένα κοινό μέτωπο. Προφανώς δεν συμβουλεύουμε να κοπούν τα μπόνους των δυνάμεων ασφαλείας σε δύσκολες πολιτικές καταστάσεις, όπου η κυβέρνηση μπορεί να τους χρεαστεί.
Τίποτα δεν είναι επικίνδυνο από το να λαμβάνονται καθολικά οικονομικά μέτρα για να λυθεί ένα μακροοικονομικό πρόβλημα. Για παράδειγμα, αν η κυβέρνηση θέλει να μειώσει τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων, πρέπει να τους κόψει σε έναν τομέα, να τους παγώσει σε άλλον, και ακόμα και τους αυξήσει σε έναν πολιτικά ευαίσθητο τομέα.
Τα πιο εφαρμόσιμα μέτρα
Μπορούμε να προτείνουμε σειρά μέτρων που μπορούν να παρθούν χωρίς ιδιαίτερη πολιτική δυσκολία. Για να μειωθεί το δημοσιονομικό έλλειμα, υπάρχουν πολύ ουσιαστικές περικοπές στις δημόσιες επενδύσεις ή συμμάζεμα των λειτουργικών εξόδων που δεν εμπεριέχουν πολιτικό ρίσκο. Όταν κόβουμε τα λειτουργικά έξοδα, δεν το κάνουμε μειώνοντας την ποσότητα της παρεχόμενης υπηρεσίας, ακόμα και αν αυτό γίνει σε βάρος της ποιότητας. Για παράδειγμα, μπορούμε να κόψουμε τα λειτουργικά έξοδα σε σχολεία ή πανεπιστήμια, αλλά θα ήταν επικίνδυνο να μειωθεί ο αριθμός των μαθητών/φοιτητών. Οι οικογένειες θα αντιδράσουν βίαια αν τα παιδιά τους δεν μπορούν να σπουδάσουν, αλλά θα δεχτούν με ήπιες αντιδράσεις μια σταδιακή μείωση της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης, ενώ τα σχολεία μπορούν προοδευτικά και για συγκεκριμένους σκοπούς να ζητήσουν -και να πάρουν- συνεισφορές από τις οικογένειες, ή να παύσουν κάποια συγκεκριμμένη δραστηριότητα. Αυτό δεν πρέπει να γίνει παντού ταυτόχρονα, πρέπει να γίνει αρχικά σε ένα σχολείο αλλά όχι κατευθείαν σε όλα τα σχολεία μιας γειτονιάς, ώστε να αποφευχθεί μια γενικευμένη δυσαρέσκεια.
Μέτρα προς αποφυγήν
Πολλοί κάτοικοι φτωχών περιφερειών νιώθουν απελπισμένοι και αποκλεισμένοι σε σύγκριση με τον υπόλοιπο αστικό πληθυσμό. Βανδαλισμοί και λεηλασίες σε πιο εύπορες περιοχές είναι λοιπόν μια διέξοδος γι' αυτούς. Αν ένα σταθεροποιητικό μέτρο -παύση επιδοτήσεων, για παράδειγμα- προκαλέσει ραγδαία άνοδο στις τιμές των βασικών αγαθών, αυτοί οι πληθυσμοί θα αντιδράσουν βίαια πάνω στην απελπισία τους. Τέτοια μέτρα χαμηλώνουν βίαια το ήδη χαμηλό επίπεδο της ζωής τους, και όταν φτάσουν σε αυτό το σημείο, οι φτωχοί δεν έχουν τίποτε άλλο να χάσουν (απίστευτος κυνισμός!)
Το πρώτο μέτρο που πρέπει να επισημανθεί είναι η αποφυγή μέτρων "χαλάρωσης" (φαντάζομαι ότι είναι οικονομική έννοια, παροχή κ.λπ.) σε περιόδους ευημερίας, μιας και δημιουργεί "κεκτημένα δικαιώματα", που μετά είναι δύσκολο να αμφισβητηθούν.
Άν δεν μπορεί να αποφευχθεί άυξηση τιμών, πρέπει να ληφθούν κάποιες προφυλάξεις. Είναι αναγκαίο να αυξηθούν πρώτα οι τιμές στα "ενδιάμεσα" αγαθά, και όχι στα προϊόντα βασικής ανάγκης στα οποία στηρίζονται τα φτωχά νοικοκοιριά. Αν σκοπεύουμε να αυξήσουμε κατόπιν και τις τιμές των βασικών αγαθών, πρέπει να δώσουμε για ένα χρονικό διάστημα πριν μετριοπαθείς αυξήσεις μισθών (λιγότερο από 20%)!!!
Στιβαρή διακυβέρνηση
Αν μαι κυβέρνηση πρόκειται να χρειαστεί επαρκή χώρο για πολιτικές μανούβρες για την προσαρμογή, πρέπει να υποστηριχθεί από ένα ή δύο μεγάλα κόμματα κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, και όχι από έναν συνασπισμό μικρών κομμάτων, που σημαίνει ότι ένα ευθέως πλειοψηφικό σύστημα για κοινοβουλευτικές εκλογές προτιμάται από απλή αναλογική αντιπροσώπευση (ή τουλάχιστον έναν συνδυασμό των δύο). Υπάρχουν και άλλες μέθοδοι ενδυνάμωσης της εκτελεστικής εξουσίας, όπως η πιθανότητα προσωρινών εκτάκτων/ειδικών εξουσιών ή εκ των υστέρων έλεγχο από τη δικαστική εξουσία (σ.σ. των αποφάσεων της κυβέρνησης), ώστε να αποφευχθεί ένα εκ των προτέρων μπλοκάρισμα του προγράμματος από το δικαστικό σώμα. Ένα δημοψήφισμα μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματικό όπλο για μια κυβέρνηση, υπό την προυπόθεση ότι μόνο η κεβέρνηση μπορεί να το καλέσει (σημείωση: μετά το γαλλικό "Όχι" μάλλον αναθεώρησαν αυτή τη θέση...)
Σε περιόδους πραγματικών αναμετρήσεων, το ειδικό πολιτικό βάρος ενός επικεφαλής του κράτους μπορεί να αναδειχτεί σε καθοριστικό παράγοντα για την επιτυχία της αναδιάρθρωσης. Οι κυβερνήσεις πάντα έχουν μια πραγματική δυνατότητα να αντισταθούν, βέβαια, χάρη στο στρατό και την αστυνομία. Σε κάποιες περιπτώσεις π.χ. στο Εκουαδόρ, η κυβέρνηση δεν έδρασε όταν ξέσπασαν απεργίες. Όταν οι αναταραχές μπορεί να απειλούν το καθεστώς, παρ' όλα αυτά, η ειδική παρουσία του αρχηγού του κράτους είναι εξαιρετικά ισχυρός παράγοντας. Έτσι έγινε στο Μαρόκο, την Ακτή Ελεφαντοστού και τη Βενεζουέλα, όπου ο πρόεδρος είχε αυτή την εξουσία επειδή το κόμμα έλεγχε την προεδρία, το Κοινοβούλιο και το μεγαλύτερο συνδικάτο.
Περί συνδικάτων
Αν οι εργαζόμενοι σε εταιρίες του δημοσίου τομέα είναι οργανωμένοι σε δυνατά συνδικάτα, μπορεί να αναδειχτούν πολύ αποτελεσματική αντιπολίτευση ενάντια στις κυβερνητικές απποφάσεις (χιλιάδες απολύσεις ή ιδιωτικοποιήσεις).
Κάθε πολιτική που αποδυναμώνει αυτόν το "συντεχνιασμό" είναι επιθυμητή: Από οικονομικής σκοπιάς, αυτό θα εξαφάνιζε οποιαδήποτε εμπόδια για ανάπτυξη, ενώ από πολιτική σκοπιά η κυβέρνηση θα αποκτούσε ελευθερία κινήσεων σε περίοδο προσαρμογής. Μπορεί να πει κανείς ότι τέτοια πολιτική θα ξεσηκώσει αντιδράσεις, αλλά είναι σαφώς προτιμότερο να δοθεί αυτή η μάχη όταν η οικονομική κατάσταση είναι ικανοποιητική, από το να δοθεί σε περίοδο κρίσης και αδυναμίας. Τέτοιες πολιτικές μπορούν να λάβουν πολλές μορφές: Εγγυήσεις μίνιμουμ υπηρεσιών, εκπαίδευση επιεπλέον ειδικευμένων εργαζόμενων, ιδιωτικοποιήσεις ή κατάτμηση σε πολλές επιχειρήσεις που θα ανταγωνίζονται η μία την άλλη, όπου είναι εφικτό.
Τάιμινγκ
Παρατηρούμε μια σχέση, μια καθυστέρηση τριών με έξι μηνών, ανάμεσα στην ανακοίνωση των μέτρων σταθεροποίησης και τις κοινωνικές αντιδράσεις, απεργίες ή διαδηλώσεις. Αυτό είναι ενδιαφέρον, γιατί αποδεικνύει ότι, σε αντίθεση με την θεωρία των "αναλογικών προσδοκιών" (;!), οι πολιτικές αντιδράσεις εμφανίζονται όχι τη στιγμή που ανακοινώνονται, αλλά τη στιγμή που εφαρμόζονται.
"...Από την μια, η αντιπολίτευση θα ρίξει όλα τα βάρη των μέτρων στην κυβέρνηση, ενώ από την άλλη, αν η κυβέρνηση περιμένει να ξεσπάσει η κρίση πριν πάρει τα μέτρα, θα έχει ελάχιστο χώρο για να ελιχθεί σε μια ενδεχόμενη πολιτική κρίση. [...] Τελικά, μια ενδεχόμενη προσφυγή στο ΔΝΤ μπορεί να κάνει καλό σε μια κυβέρνηση, μιας και θα μπορέσει να απαντήσει στους επικριτές της ότι η συμφωνία με το ΔΝΤ της επιβλήθηκε, δεν το ήθελε". (Ο Γιωργάκης, θυμίζοντας τον παππού του -"και λαοκρατίαν θέλομεν"...- δήλωσε στο Καστελόρτριζο ότι τον εκφράζει το σύνθημα "έξω το σφαγείο του ΔΝΤ")
Κάθε σχολιασμός είναι περιττός, αλλά δεν μπορούμε να μείνουμε ασυγκίνητοι από τον κυνισμό των νεοφιλελεύθερων τεχνοκρατών, που ωμά παραδέχονται ότι το ΔΝΤ είναι απειλή για τους λαούς!
Αναφέρονται (χωρίς σχολιασμό) χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το κείμενο:
Απεργίες δασκάλων
Οι απεργίες των καθηγητών-δασκάλων δεν προκαλούν από μόνες τους ιδιαίτερο πρόβλημα για μια κυβέρνηση, αλλά είναι εμμέσως επικίνδυνες, όπως έχουμε πολλές φορές δει, μιας και αφήνουν ελεύθερους τους μαθητές να διαδηλώνουν.
Στρατηγική για περικοπές μισθών
Μπόνους μπορούν να περικοπούν σε συγκεκριμμένους τομείς, χρησιμοποιώντας μια πολιτική διακρίσεων, έτσι ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να ενωθούν οι δημόσιοι υπάλληλοι σε ένα κοινό μέτωπο. Προφανώς δεν συμβουλεύουμε να κοπούν τα μπόνους των δυνάμεων ασφαλείας σε δύσκολες πολιτικές καταστάσεις, όπου η κυβέρνηση μπορεί να τους χρεαστεί.
Τίποτα δεν είναι επικίνδυνο από το να λαμβάνονται καθολικά οικονομικά μέτρα για να λυθεί ένα μακροοικονομικό πρόβλημα. Για παράδειγμα, αν η κυβέρνηση θέλει να μειώσει τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων, πρέπει να τους κόψει σε έναν τομέα, να τους παγώσει σε άλλον, και ακόμα και τους αυξήσει σε έναν πολιτικά ευαίσθητο τομέα.
Τα πιο εφαρμόσιμα μέτρα
Μπορούμε να προτείνουμε σειρά μέτρων που μπορούν να παρθούν χωρίς ιδιαίτερη πολιτική δυσκολία. Για να μειωθεί το δημοσιονομικό έλλειμα, υπάρχουν πολύ ουσιαστικές περικοπές στις δημόσιες επενδύσεις ή συμμάζεμα των λειτουργικών εξόδων που δεν εμπεριέχουν πολιτικό ρίσκο. Όταν κόβουμε τα λειτουργικά έξοδα, δεν το κάνουμε μειώνοντας την ποσότητα της παρεχόμενης υπηρεσίας, ακόμα και αν αυτό γίνει σε βάρος της ποιότητας. Για παράδειγμα, μπορούμε να κόψουμε τα λειτουργικά έξοδα σε σχολεία ή πανεπιστήμια, αλλά θα ήταν επικίνδυνο να μειωθεί ο αριθμός των μαθητών/φοιτητών. Οι οικογένειες θα αντιδράσουν βίαια αν τα παιδιά τους δεν μπορούν να σπουδάσουν, αλλά θα δεχτούν με ήπιες αντιδράσεις μια σταδιακή μείωση της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης, ενώ τα σχολεία μπορούν προοδευτικά και για συγκεκριμένους σκοπούς να ζητήσουν -και να πάρουν- συνεισφορές από τις οικογένειες, ή να παύσουν κάποια συγκεκριμμένη δραστηριότητα. Αυτό δεν πρέπει να γίνει παντού ταυτόχρονα, πρέπει να γίνει αρχικά σε ένα σχολείο αλλά όχι κατευθείαν σε όλα τα σχολεία μιας γειτονιάς, ώστε να αποφευχθεί μια γενικευμένη δυσαρέσκεια.
Μέτρα προς αποφυγήν
Πολλοί κάτοικοι φτωχών περιφερειών νιώθουν απελπισμένοι και αποκλεισμένοι σε σύγκριση με τον υπόλοιπο αστικό πληθυσμό. Βανδαλισμοί και λεηλασίες σε πιο εύπορες περιοχές είναι λοιπόν μια διέξοδος γι' αυτούς. Αν ένα σταθεροποιητικό μέτρο -παύση επιδοτήσεων, για παράδειγμα- προκαλέσει ραγδαία άνοδο στις τιμές των βασικών αγαθών, αυτοί οι πληθυσμοί θα αντιδράσουν βίαια πάνω στην απελπισία τους. Τέτοια μέτρα χαμηλώνουν βίαια το ήδη χαμηλό επίπεδο της ζωής τους, και όταν φτάσουν σε αυτό το σημείο, οι φτωχοί δεν έχουν τίποτε άλλο να χάσουν (απίστευτος κυνισμός!)
Το πρώτο μέτρο που πρέπει να επισημανθεί είναι η αποφυγή μέτρων "χαλάρωσης" (φαντάζομαι ότι είναι οικονομική έννοια, παροχή κ.λπ.) σε περιόδους ευημερίας, μιας και δημιουργεί "κεκτημένα δικαιώματα", που μετά είναι δύσκολο να αμφισβητηθούν.
Άν δεν μπορεί να αποφευχθεί άυξηση τιμών, πρέπει να ληφθούν κάποιες προφυλάξεις. Είναι αναγκαίο να αυξηθούν πρώτα οι τιμές στα "ενδιάμεσα" αγαθά, και όχι στα προϊόντα βασικής ανάγκης στα οποία στηρίζονται τα φτωχά νοικοκοιριά. Αν σκοπεύουμε να αυξήσουμε κατόπιν και τις τιμές των βασικών αγαθών, πρέπει να δώσουμε για ένα χρονικό διάστημα πριν μετριοπαθείς αυξήσεις μισθών (λιγότερο από 20%)!!!
Στιβαρή διακυβέρνηση
Αν μαι κυβέρνηση πρόκειται να χρειαστεί επαρκή χώρο για πολιτικές μανούβρες για την προσαρμογή, πρέπει να υποστηριχθεί από ένα ή δύο μεγάλα κόμματα κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, και όχι από έναν συνασπισμό μικρών κομμάτων, που σημαίνει ότι ένα ευθέως πλειοψηφικό σύστημα για κοινοβουλευτικές εκλογές προτιμάται από απλή αναλογική αντιπροσώπευση (ή τουλάχιστον έναν συνδυασμό των δύο). Υπάρχουν και άλλες μέθοδοι ενδυνάμωσης της εκτελεστικής εξουσίας, όπως η πιθανότητα προσωρινών εκτάκτων/ειδικών εξουσιών ή εκ των υστέρων έλεγχο από τη δικαστική εξουσία (σ.σ. των αποφάσεων της κυβέρνησης), ώστε να αποφευχθεί ένα εκ των προτέρων μπλοκάρισμα του προγράμματος από το δικαστικό σώμα. Ένα δημοψήφισμα μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματικό όπλο για μια κυβέρνηση, υπό την προυπόθεση ότι μόνο η κεβέρνηση μπορεί να το καλέσει (σημείωση: μετά το γαλλικό "Όχι" μάλλον αναθεώρησαν αυτή τη θέση...)
Σε περιόδους πραγματικών αναμετρήσεων, το ειδικό πολιτικό βάρος ενός επικεφαλής του κράτους μπορεί να αναδειχτεί σε καθοριστικό παράγοντα για την επιτυχία της αναδιάρθρωσης. Οι κυβερνήσεις πάντα έχουν μια πραγματική δυνατότητα να αντισταθούν, βέβαια, χάρη στο στρατό και την αστυνομία. Σε κάποιες περιπτώσεις π.χ. στο Εκουαδόρ, η κυβέρνηση δεν έδρασε όταν ξέσπασαν απεργίες. Όταν οι αναταραχές μπορεί να απειλούν το καθεστώς, παρ' όλα αυτά, η ειδική παρουσία του αρχηγού του κράτους είναι εξαιρετικά ισχυρός παράγοντας. Έτσι έγινε στο Μαρόκο, την Ακτή Ελεφαντοστού και τη Βενεζουέλα, όπου ο πρόεδρος είχε αυτή την εξουσία επειδή το κόμμα έλεγχε την προεδρία, το Κοινοβούλιο και το μεγαλύτερο συνδικάτο.
Περί συνδικάτων
Αν οι εργαζόμενοι σε εταιρίες του δημοσίου τομέα είναι οργανωμένοι σε δυνατά συνδικάτα, μπορεί να αναδειχτούν πολύ αποτελεσματική αντιπολίτευση ενάντια στις κυβερνητικές απποφάσεις (χιλιάδες απολύσεις ή ιδιωτικοποιήσεις).
Κάθε πολιτική που αποδυναμώνει αυτόν το "συντεχνιασμό" είναι επιθυμητή: Από οικονομικής σκοπιάς, αυτό θα εξαφάνιζε οποιαδήποτε εμπόδια για ανάπτυξη, ενώ από πολιτική σκοπιά η κυβέρνηση θα αποκτούσε ελευθερία κινήσεων σε περίοδο προσαρμογής. Μπορεί να πει κανείς ότι τέτοια πολιτική θα ξεσηκώσει αντιδράσεις, αλλά είναι σαφώς προτιμότερο να δοθεί αυτή η μάχη όταν η οικονομική κατάσταση είναι ικανοποιητική, από το να δοθεί σε περίοδο κρίσης και αδυναμίας. Τέτοιες πολιτικές μπορούν να λάβουν πολλές μορφές: Εγγυήσεις μίνιμουμ υπηρεσιών, εκπαίδευση επιεπλέον ειδικευμένων εργαζόμενων, ιδιωτικοποιήσεις ή κατάτμηση σε πολλές επιχειρήσεις που θα ανταγωνίζονται η μία την άλλη, όπου είναι εφικτό.
Τάιμινγκ
Παρατηρούμε μια σχέση, μια καθυστέρηση τριών με έξι μηνών, ανάμεσα στην ανακοίνωση των μέτρων σταθεροποίησης και τις κοινωνικές αντιδράσεις, απεργίες ή διαδηλώσεις. Αυτό είναι ενδιαφέρον, γιατί αποδεικνύει ότι, σε αντίθεση με την θεωρία των "αναλογικών προσδοκιών" (;!), οι πολιτικές αντιδράσεις εμφανίζονται όχι τη στιγμή που ανακοινώνονται, αλλά τη στιγμή που εφαρμόζονται.
ΔΝΤ: Ο,τι αγγίζει το ρημάζει
11 παραδείγματα χωρών που δέχτηκαν τις …ευεργετικές παρεμβάσεις του ΔΝΤ
Το ΔΝΤ είναι σε όλους γνωστό ως ένας αμείλικτος οργανισμός, ο οποίος παρεμβαίνει σε χώρες που έχουν οικονομικά προβλήματα, δανείζοντάς τους με αντάλλαγμα σκληρά αντιλαϊκά μέτρα «αναδιάρθρωσης», όπως λένε, των αδύναμων οικονομιών τους. Το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο: ανεργία και εξαθλίωση για τους λαούς, χωρίς πάντα διόρθωση των οικονομικών δεικτών, εξ’ αιτίας των οποίων, υποτίθεται, έγινε η παρέμβαση του ΔΝΤ.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται η ουσία και ο χαρακτήρας του οργανισμού αυτού. Ο ρόλος του δεν είναι αυτός που επίσημα παρουσιάζεται, δηλαδή η παροχή τεχνικής βοήθειας και τεχνογνωσίας για την αντιμετώπιση οικονομικών κρίσεων. Είναι η ευθεία και ωμή παρέμβαση στην οικονομία μιας χώρας, με στοχο να την κάνει παράδεισο κερδοφορίας για το κεφάλαιο και, επομένως, κόλαση εξαθλίωσης για τους λαούς.
Ετσι, το ΔΝΤ δεν ξεκινά από το δεδομένο ότι κάθε χώρα μπορεί να θρέψει τους κατοίκους της, αλλά από το δεδομένο ότι ο πλούτος που μπορεί να παράξει κάθε χώρα πρέπει να είναι διαθέσιμος, και μάλιστα με τους πιο ευνοϊκούς όρους, στα γεράκια των μονοπωλίων. Και ότι οι έννοιες εθνική κυριαρχία και ανεξαρτησία -το στοιχειώδες, δηλαδή, δικαίωμα ενός λαού να κάνει κουμάντο στον τόπο του- είναι ανύπαρκτες μπροστά στο …ύψιστο, πανθομολογούμενο και αναμφισβήτητο …δικαίωμα του κεφαλαίου να αυξάνει τα κέρδη του.
Οι ίδιες οι θεμελιώδεις αντιφάσεις του καπιταλιστικού συστήματος, όμως, είναι αυτές που ενεργοποιούνται με βίαιο τρόπο, πετώντας στα σκουπίδια τη σοφία των σκληρών τεχνοκρατών του ΔΝΤ. Είναι πολλές οι περιπτώσεις εκείνες στις οποίες η μείωση του εργατικού κόστους και η, συνακόλουθη, μείωση της αγοραστικής δύναμης του λαού χειροτέρεψαν ουσιαστικά την κατάσταση, φέρνοντας τα αντίθετα αποτελέσματα από τα προσδοκώμενα.
Φυσικά, το ζήτημα δεν είναι ότι το ΔΝΤ δεν έχει …μαρξιστική παιδεία! Το ζήτημα είναι ότι είναι λάθος να κρίνουμε το ρόλο του με οικονομικούς και μόνο όρους, χωρις να τους γειώνουμε στο πεδίο της πολιτικής. Εκεί, όλα αυτά που φαίνονται ως παράλογα αποκτούν το πραγματικό τους νόημα.
Μπορεί στο ΔΝΤ να κάνουν κουμάντο οι Αμερικάνοι, όμως συμμετέχουν όλοι οι ιμπεριαλιστές, Ευρώπη, Ιαπωνία, Κίνα, Ρωσία. Αρα, το ζήτημα των αντιθέσεων και των εκάστοτε συσχετισμών μεταξύ τους ξεδιπλώνεται και στο ΔΝΤ και εκφράζεται στις παρεμβάσεις του στις διάφορες χώρες. Γι’ αυτό και η περίπτωση κάθε χώρας είναι ξεχωριστή, από την άποψη ότι κάθε χώρα έχει την ιστορία της, τις σχέσεις της, τις δεσμεύσεις της, οι οποίες δεν είναι υποχρεωτικά πάντα οι ίδιες. Οπως δεν είναι ίδιες και οι επιδιώξεις της κάθε ιμπεριαλιστικής δύναμης σε κάθε περίπτωση.
Στην ίδια λογική, κάθε άρχουσα τάξη δεν είναι ίδια, όπως και κάθε λαός δεν είναι ίδιος. Το αστικό πολιτικό σύστημα σε κάθε χώρα αντιμετωπίζει με διαφορετικό τρόπο το ΔΝΤ, αντέχει ή όχι τις παρεμβάσεις του και μπορεί να βγει ενισχυμένο ή όχι από αυτές. Κάτι που, σε μεγάλο βαθμό, εξαρτάται και από τις αντιστάσεις που θα καταφέρει ο κάθε λαός να αναπτύξει.
Αυτό ακριβώς είναι το άλλο σημαντικό πολιτικό ζήτημα που μπορεί να έχει καθοριστικό ρόλο σε μια παρέμβαση του ΔΝΤ: η λαϊκή αντίδραση. Η οποία, σε όσες περιπτώσεις εκφράστηκε και αναπτύχθηκε, έβαλε σημαντικό πρόβλημα και στους ιμπεριαλιστές του ΔΝΤ και στη ντόπια άρχουσα τάξη. Αποδεικνύοντας ότι, μπροστά στη λαϊκή οργή, τα πανίσχυρα στελέχη του συστήματος είναι όχι μόνο λίγα, αλλά και φοβισμένα και πανικοβλημένα.
Η παρουσίαση που ακολουθεί, λοιπόν, των παρεμβάσεων του ΔΝΤ τα τελευταία χρόνια σε 11 χώρες, έχει το νόημα να δείξει τι περίπου μας περιμένει και στην Ελλάδα, με την έννοια των βασικών κατευθύνσεων που θα επιβληθούν. Τα συγκεκριμένα μέτρα που πάρθηκαν σε κάθε περίπτωση μοιάζουν, η συνταγή είναι, στις γενικές της γραμμές, η ίδια, αλλά η εξειδίκευσή της ποικίλλει κατά περίπτωση.
Ετσι κι αλλιώς, η Ελλάδα έχει την ιδιαιτερότητα να είναι μέλος της ευρωζώνης, να έχει το ίδιο νόμισμα με βασικές ιμπεριαλιστικές χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία και να έχει ζητήσει την παρέμβαση όχι μόνο του ΔΝΤ, αλλά και της ΕΕ. Συνεπώς τα παιχνίδια των συσχετισμών είναι ήδη αρκετά διαφορετικά, οι ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις ξετυλίγονται στη χώρα μας και η εξέλιξή τους, τόσο συνολικά όσο και ειδικά, θα επηρεάσει την πορεία των πραγμάτων.
Είναι, πάντως, αξιοσημείωτο το γεγονός ότι στην ιστορία των παρεμβάσεων του ΔΝΤ θα αναγνωρίσουμε όχι μόνο γνωστά μέτρα, αλλά και γεγονότα που καθόρισαν τις εξελίξεις. Η επίκληση των κερδοσκόπων, ο ρόλος των ΜΜΕ, οι μειώσεις στις κρατικές δαπάνες, ο ρόλος των κυβερνησεων και αρκετά άλλα που ζούμε αυτές τις μέρες είναι χιλιοπαιγμένες σκηνές στην ιστορία του ΔΝΤ. Ας ελπίσουμε να επαναληφθούν και στη χώρα μας και οι σκηνές των αγώνων των λαών ενάντια στην πείναι και την εξαθλίωση!
Αργεντινή
Η Αργεντινή είναι, μάλλον, η πιο γνωστή περίπτωση παρέμβασης του ΔΝΤ και η αιτία γι’ αυτό είναι οι μεγάλες λαϊκές αντιδράσεις που προκάλεσε.
Η ιστορία ξεκινά γύρω στο 1990, όταν πρόεδρος ήταν ο Κάρλος Μένεμ. Η Αργεντινή έπασχε από υπερπληθωρισμό, με αύξηση των τιμών κατά διψήφιο ποσοστό κάθε μήνα (5.000% είχε φτάσει ο πληθωρισμός το 1989!). Το ΔΝΤ πρότεινε τότε τη σύνδεση του εθνικού νομίσματος (πέσο) με το δολάριο σε σταθερή ισοτιμία (ένα προς ένα) και προχώρησε σε δανεισμό συνολικά περισσότερων από 13 δισ. δολαρίων μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Την περίοδο αυτή, το ΔΝΤ θεωρούσε την Αργεντινή χώρα-μοντέλο, επειδή εφάρμοζε κατά γράμμα τις επιταγές του, οι οποίες εντάσσονταν στη γενικότερη πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στο πρόβλημα του χρέους των χωρών της Λατινικής Αμερικής. Τα μέτρα περιλάμβαναν κατάργηση των επιδοτήσεων, μείωση της φορολογίας, αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία και ιδιωτικοποιήσεις σε στρατηγικούς τομείς της οικονομίας (ενέργεια, τηλεπικοινωνίες και ύδρευση πουλήθηκαν σε ξένους, ενώ μέχρι το 1999 το 90% των τραπεζών είχε ιδιωτικοποιηθεί).
Τα μέτρα πράγματι απέδωσαν, αποδίδοντας μέσους ρυθμούς ανάπτυξης της τάξης του 6%, από τους μεγαλύτερους στον κόσμο. Ομως, μετά το 1998 το δολάριο άρχισε να ανεβαίνει πολύ γρήγορα, ενώ ταυτόχρονα υποτιμήθηκε το νόμισμα της Βραζιλίας, βασικού εμπορικού εταίρου της Αργεντινής. Η εξέλιξη αυτή έφερε τη χώρα σε δεινή οικονομική θέση, μια και το ΔΝΤ πεισματικά επέμενε να κρατά την ισοτιμία πέσο-δολαρίου, φοβούμενο ότι μια υποτίμηση του πέσο θα έδιωχνε κεφάλαια από τη χώρα. Ουσιαστικά, το ΔΝΤ προστάτευε το τραπεζικό σύστημα και στη χώρα και διεθνώς (ήταν μεγάλα τα ποσά που «ξεπλένονταν» στην Αργεντινή). Βασικές κερδισμένες ήταν οι αμερικάνικες τράπεζες, ενώ η εξαγωγή κεφαλαίων, τελικά, δεν αποφεύχθηκε.
Το 2000 δόθηκε νέο δάνειο 40 δισ. δολαρίων. Τα ΜΜΕ είχαν προετοιμάσει το έδαφος, παρουσιάζοντας το ΔΝΤ ως τη μόνη ελπίδα της χώρας και πιέζοντας την κυβέρνηση να επισπεύσει τη νέα προσφυγή. Οι στόχοι που τέθηκαν ήταν η ολοκληρωτική μείωση του ελλείμματος και η αποπληρωμή του χρέους. Προτεραιότητα για την κυβέρνηση ήταν οι υποχρεώσεις προς τους δανειστές της και όχι προς το λαό της.
Οι νέοι όροι που απαιτήθηκαν ήταν ακόμη χειρότεροι. Οι μισθοί και οι συντάξεις μειώθηκαν κατά 20%, μειώθηκαν δραστικά οι δαπάνες για παιδεία, υγεία και συντάξεις, απελευθερώθηκαν οι εισαγωγές, ιδιωτικοποιήθηκαν όλες οι δημόσιες επιχειρήσεις και μειώθηκαν οι κάθε είδους παροχές. Η χώρα, κυρίως η πρωτεύουσα και οι μεγάλες πόλεις, γέμισε με εξαθλιωμένους και άστεγους.
Το 2001, ιλλιγιώδη ποσά μεταφέρθηκαν σε τράπεζες του εξωτερικού, από όσους γνώριζαν πού πήγαιναν τα πράγματα. Για να σταματήσει την αιμορραγία, στις 3 Δεκεμβρίου του 2001 η κυβέρνηση ανακοίνωσε πάγωμα των καταθέσεων σε όλες τις τράπεζες (επιτρέπονταν αναλήψεις μόνο 250 δολαρίων την εβδομάδα). Ο αργεντίνικος λαός έμεινε χωρίς μισθούς και συντάξεις και χωρίς τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τα χρήματα που είχε αποταμιεύσει.
Η «ληστεία του αιώνα» είχε πια συντελεστεί. Οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες. Ο λαός βγήκε στους δρόμους, κάθε μέρα και για πολλές ώρες, ζητώντας να πέσει η κυβέρνηση και να φύγει το ΔΝΤ. Στις συγκρούσεις με την αστυνομία και τους παρακρακρατικούς μηχανισμούς δεκάδες ήταν οι νεκροί και εκατοντάδες οι τραυματίες.
Η κυβέρνηση, τελικά, παραιτήθηκε στις 19 Δεκεμβρίου και ο (κεντροαριστερός) πρόεδρος Φερνάντο ντε λα Ρούα έφυγε με ελικόπτερο από το προεδρικό μέγαρο, το οποίο πολιορκούσαν διαδηλωτές. Ο νέος πρόεδρος Εντουάρντο Ντουάλτε έσπασε τη σύνδεση πέσο-δολαρίου και προχώρησε σε υποτίμηση κατά 75%. Τον Ιανουάριο του 2002 η χώρα δήλωσε αδυναμία να καλύψει το χρέος της και κήρυξε στάση πληρωμών (το χρέος ήταν τότε 132 δισ. δολάρια).
Ο πληθωρισμός και η ανεργία εκτινάχθηκαν στα ύψη. Ωστόσο, η υποτίμηση άρχισε να δείχνει τα οφέλη της κι έτσι, σε λίγα χρόνια, η ανεργία έπεσε από το 20% στο 8,5% και το ΑΕΠ άρχισε να αυξάνεται. Πάντως, κρίσιμη ήταν και η συμφωνία για αναδιάρθρωση του χρέους το 2005, οπότε η κυβέρνηση συμφώνησε να αποπληρώσει το 76% των πιστωτών της με επιτόκιο 30%, το οποίο είναι προνομιακό σε σχέση με τα ονομαστικά επιτόκια της χώρας!
Η υποτίμηση του πέσο, βέβαια, έμεινε. Το αποτέλεσμα ήταν η πρόσφατη κρίση να επηρεάσει ιδιαίτερα την Αργεντινή, με το ΑΕΠ να πέφτει κατά 2,5% πέρσι, ενώ είχε ανέβει κατά 6,8% πρόπερσι! Ετσι, η δυνατότητα αποπληρωμής του χρέους δεν είναι καθόλου εξασφαλισμένη.
Ενδιαφέρον, πάντως, έχει η απολογιστική έκθεση για την Αργεντινή, που δημοσίευσε το ΔΝΤ το 2004. Σε αυτήν ο οργανισμός παραδέχεται ότι άργησε να αποδεσμεύσει το πέσο από το δολάριο, ότι ήταν χαλαρό στην παρακολούθηση της εφαρμογής των μέτρων και ότι εκτίμησε λάθος το ύψος του χρέους που μπορεί να διατηρεί μια αναπτυσσόμενη χώρα (δηλαδή, κακώς ζήτησε τόσο μεγάλη μείωσή του). Ομως τη βασική ευθύνη τη ρίχνει στην κυβέρνηση της Αργεντινής γιατί δεν εφάρμοσε ακριβώς τα μέτρα που της προτάθηκαν και γιατί κήρυξε χρεοκοπία. Και θεωρεί ότι σε τέτοιες περιπτώσεις θα πρέπει το ΔΝΤ να επιμένει στα μέτρα που προτείνει, όσο και να διαφωνεί η εθνική κυβέρνηση!
Δηλαδή, ενώ το ΔΝΤ έσπρωξε τη χώρα στη χρεοκοπία, την κατηγορεί κι από πάνω γιατί δεν ήταν συνεπής στην εφαρμογή των μέτρων! Αποτινάσσει, ουσιαστικά, κάθε ευθύνη από πάνω του και παραμένει σε μια τεχνοκρατική ανάλυση, λες και δεν υπήρξε ποτέ πτώχευση, εξαθλίωση και, φυσικά, λαϊκή εξέγερση.
Τέλος, για να κάνουμε και τις συγκρίσεις με τη χώρα μας, η ομοιότητα που υπάρχει είναι η σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία (σύνδεση πέσο-δολαρίου στην Αργεντινή, ευρώ στην Ελλάδα). Κατά τ’ άλλα, καμία σχέση! Οχι μόνο γιατί το μέγεθος και ο φυσικός πλούτος της Αργεντινής δε συγκρίνεται με της Ελλάδας. Αλλά και γιατί το χρέος της Αργεντινής ήταν, την περίοδο της κρίσης, στο 62% του ΑΕΠ και το έλλειμμα στο 6,4% του ΑΕΠ, ενώ τα δικά μας νούμερα είναι σχεδόν τα διπλάσια!
Βραζιλία
Αν η Αργεντινή θεωρείται παράδειγμα αποτυχημένης παρέμβασης του ΔΝΤ, η Βραζιλία θεωρείται ακριβώς το αντίθετο. Είναι, όμως, έτσι. Κι αν ναι, ποιους ωφέλησε, τελικά, η παρέμβαση;
Και εδώ το πρόβλημα ξεκίνησε από τον υπερπληθωρισμό. Το 1994, υιοθετήθηκε ένα πρόγραμμα σταθερότητας βασισμένο στην εισαγωγή νέου νομίσματος (του νέου ρεάλ), με ανώτατη ισοτιμία με το δολάριο το ένα προς ένα. Ταυτόχρονα, προωθήθηκε εκτεταμένο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων το οποίο έφερε ξένα κεφάλαια στη χώρα.
Αυτές οι εισροές κεφαλαίων ισοφάριζαν το έλλειμμα στο ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών, που έφτασε το 1997 στα 33,4 δισ. δολάρια. Ενα έλλειμμα που προερχόταν και από τον πληθωρισμό, αλλά και από τις μεγάλες διακυμάνσεις της ισοτιμίας του ρεάλ. Σημειωτέον ότι τέτοιο έλλειμμα δεν είχε ποτέ η Βραζιλία, μια μεγάλη χώρα με σημαντικό φυσικό, ορυκτό και ενεργειακό πλούτο.
Η στήριξη στα ξένα κεφάλαια και στην εκποίηση του εθνικού πλούτου είχε, βέβαια, κοντά ποδάρια. Οταν γύρω στο 1998 ξέσπασε η κρίση των «τίγρεων της Ανατολής», το κεφάλαιο άρχισε να χάνει συνολικά την εμπιστοσύνη του στις λεγόμενες αναπτυσσόμενες αγορές, μέσα σε αυτές και στη Βραζιλία.
Ετσι, τα κεφάλαια άρχισαν να αποσύρονται μαζικά και οι γνωστοί διεθνείς οίκοι αξιολόγησης υποτιμούσαν συνεχώς τη δανειοληπτική ικανότητα της χώρας. Η Κεντρική Τράπεζα της Βραζιλίας έδινε επιτόκια σχεδόν 50% (!), αλλά δεν μπόρεσε να προσελκύσει κεφάλαια. Το χρηματιστήριο του Σάο Πάολο κατέρρευσε το Γενάρη του 1998, ενώ, ως τις αρχές το 1999, τα συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας είχαν σχεδόν μηδενιστεί.
Το ΔΝΤ παρέμβηκε στα τέλη του 1998, με δάνειο 42,6 δισ. δολαρίων. Η κυβέρνηση δεσμεύτηκε σε μείωση του ελλείμματος κατά 3,4% σε ένα χρόνο. Για να γίνει αυτό, το αντίστοιχο πρόγραμμα σταθερότητας προέβλεπε αυξήσεις φόρων, μειώσεις δημοσίων δαπανών, αλλαγές στο ασφαλιστικό, μειώσεις μισθών και απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων.
Η κυβέρνηση υποσχέθηκε μια πολιτική προς όφελος των ασθενέστερων τάξεων. Ομως οι δαπάνες για την υγεία μειώθηκαν κατά 6,6%, για την παιδεία κατά 12,3%, για τη γεωργία κατά 47,1% και για το περιβάλλον κατά 47,4%. Επιπλέον, περικόπηκε δραστικά ο αριθμός των άπορων οικογενειών που λάμβαναν ένα ελάχιστο εισόδημα από το κράτος (από 14,8 εκ. σε 2,5 εκ. οικογένειες). Ταυτόχρονα, αυξήθηκαν οι επιχορηγήσεις και μειώθηκε η φορολογία των επιχειρήσεων.
Η ισοτιμία του ρεάλ έμεινε σταθερή για 2 μήνες. Ηταν ο ελάχιστος απαιτούμενος χρόνος για να προλάβουν να τραβήξουν τα λεφτά τους οι κεφαλαιοκράτες (αυτοί που ονομάζονταν και τότε και τώρα κερδοσκόποι). 20 δισ. δολάρια αποσύρθηκαν από τη χώρα, δηλαδή, ουσιαστικά, όσα είχε αποταμιεύσει το κράτος με τα μέτρα. Η εξυγείανση είχε στόχο να απεγκλωβίσει την άρχουσα τάξη από μια οικονομία που κατέρρεε!
Το ξένο κεφάλαιο επέστρεψε αμέσως στη Βραζιλία, με νέους όρους πλέον, ιδιοποιούμενο όλους τους κερδοφόρους κλάδους της οικονομίας.
Ως το 2001, οι κοινωνικές αντιθέσεις είχαν ενταθεί τόσο, που η βία βασίλευε στη χώρα. Οσο εξαθλιωνόταν ο κόσμος στις φαβέλες, τόσο πλούτιζαν οι επιχειρηματίες. Οι συμπλοκές και οι θάνατοι ήταν συνηθισμένα φαινόμενα.
Το 2002, που χρεοκόπησε η Αργεντινή, υπήρχαν εκτιμήσεις που ανέβαζαν τους εξαθλιωμένους ως και στο 30% του πληθυσμού. Το χρέος ήταν στο 52% του ΑΕΠ, κάτι που οδήγησε σε νέο δάνειο από το ΔΝΤ το 2001 (15 δισ. δολάρια). Νέες περικοπές ακολούθησαν σε παιδεία και υγεία και νέα εκποίηση όσου δημόσιου πλούτου είχε απομείνει.
Το 2002, το Εργατικό Κόμμα του Λούλα Ντα Σίλβα κέρδισε τις εκλογές. Η νέα κυβέρνηση αποδέχθηκε τη συμφωνία με το ΔΝΤ και δανείστηκε άλλα 30 δισ. δολάρια. Η υποτίμηση του ρεάλ (έφτασε ως και τα 0,25 δολάρια) και η άνοδος των τιμών του πετρελαίου ( η Βραζιλία παράγει 1,5 εκ. βαρέλια πετρέλειο την ημέρα και αυτή ήταν η μόνη δραστηριότητα που παρέμεινε στο κράτος) και των μετάλλων (έχει τεράστια αποθέματα σιδήρου) άρχισαν να διορθώνουν τους οικονομικούς δείκτες.
Η ευημερία, ωστόσο, αφορά το κεφάλαιο, ντόπιο και –κυρίως- ξένο. Η Βραζιλία έγινε παράδεισος κερδοφορίας για τις αμερικάνικες και ευρωπαϊκές πολυεθνικές (47 δισ. δολάρια ήταν οι ξένες επενδύσεις πέρσι), όμως ο λαός της είναι όσο φτωχός ήταν και πριν 10 χρόνια, στο ζενίθ της κρίσης.
Ταϊλάνδη
Η ασιατική κρίση του 1997 ονομάστηκε και «κρίση του ΔΝΤ», γιατί οι επιλογές του οργανισμού για την αντιμετώπιση της νομισματικής κρίσης στην Ταϊλάνδη επηρέασαν και τη Ν. Κορέα και την Ινδονησία.
Οι «Τίγρεις της Ανατολής» ήταν το …καμάρι του ΔΝΤ με τους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης που πετύχαιναν για αρκετά χρόνια. Το 1997 το νόμισμα της Ταϊλάνδης (το μπατ) δέχθηκε πιέσεις (πάλι αυτοί οι κερδοσκόποι!) με αποτέλεσμα να χάσει το μισό της αξίας του σε λίγους μήνες.
Το δάνειο από το ΔΝΤ έφτασε τα 20 δισ. δολάρια και συνοδεύτηκε από μεγάλο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων, κυρίως προς ξένες τράπεζες και πολυεθνικές. Τα λεφτά του δανείου πήγαν στις τσέπες των …επενδυτών, ενώ ο λαός έπρεπε να υποστεί μειώσεις στις κοινωνικές δαπάνες (ούτε φάρμακα στα νοσοκομεία δεν υπήρχαν), τεράστια ανεργία, πείνα και υποσιτισμό.
Ινδονησία
Η Ινδονησία ήταν το επόμενο θύμα, παρότι φαινόταν να πηγαίνει καλά ως τότε. Το νόμισμά της (ρουπία) κατέρρευσε και τα 23 δισ. δολάρια του δανείου από το ΔΝΤ δόθηκαν (και εδώ) για να στηρίξουν την άρχουσα τάξη. Η φτώχεια γιγαντώθηκε και προκάλεσε σημαντικές λαϊκές αντιδράσεις που οδήγησαν στο διώξιμο του δικτάτορα Σουχάρτο, που είχε 30 χρόνια στην εξουσία.
Ν. Κορέα
Η Ν. Κορέα, η πιο εκβιομηχανισμένη χώρα της περιοχής, έπεσε σε κρίση ρευστότητας, αποτέλεσμα της οποίας ήταν η χρεοκοπία της Daewoo, της δεύτερης μεγαλύτερης εταιρίας στη χώρα, η οποία δεν μπορούσε να αποπληρώσει οφειλές 84 εκ. δολαρίων, ποσό μικρό για να δικαιολογεί χρεοκοπία μιας τόσο μεγάλης επιχείρησης. Το ΔΝΤ ζήτησε σε αντάλλαγμα των δανείων που έδωσε να αλλάξει το μοντέλο εταιρικής οργάνωσης στη χώρα, ώστε να ευνοηθεί η είσοδος ξένων επενδυτών. Οπως και έγινε τα επόμενα χρόνια, με την κορεάτικη βιομηχανία να μην ελέγχεται, πλέον, από Κορεάτες…
Τουρκία
Η Τουρκία έχει συνάψει, από το 1961 ως σήμερα, 19 συμφωνίες με το ΔΝΤ. Η τελευταία εξέπνευσε το 2008 και από τότε η κυβέρνηση Ερντογάν άρχισε διαπραγματεύσεις για την επόμενη. Ωστόσο, στις 9 Μάρτη φέτος, ανακοίνωσε ότι δεν πρόκειται να συνάψει νέα συμφωνία, τουλάχιστον προς το παρόν.
Συνολικά η Τουρκία έχει δανειστεί από το ΔΝΤ 50 δισ. δολάρια σε 47 χρόνια. Η κυβέρνηση επιδιώκει την οικονομική ανάκαμψη χωρίς το ΔΝΤ, βασισμένη στη βαριά βιομηχανία, τις εξαγωγές, την ευκολία υποτίμησης της λίρας, τις διευκολύνσεις στους ξένους επενδυτές.
Αυτό, βέβαια, σημαίνει ότι, με τις παρεμβάσεις του ΔΝΤ, έχει ήδη διαμορφωθεί ένα πλάισιο που είναι ευνοϊκό για το κεφάλαιο και άρα δυσμενές για τους εργαζόμενους.
Τα τελευταία χρόνια, σταθμός ήταν η νομισματική κρίση του 2001, η οποία, κατά βάση, προήλθε από τις τράπεζες, πολλές από τις οποίες οδηγήθηκαν στη χρεοκοπία, ως αποτέλεσμα του ανεξέλεγκτου δανεισμού τους. Τη χρονιά εκείνη το χρέος είχε φτάσει το 105,2% και το έλλειμμα το 29,8%.
Το κράτος εθνικοποίησε 20 ιδιωτικές τράπεζες και στήριξε τις δυο μεγαλύτερες κρατικές, την Ziraat και την Halkbank (μια συνταγή που είδαμε να επαναλαμβάνεται διεθνώς και στην τωρινή κρίση, από ισχυρές αλλά και αδύναμες χώρες). Η παρέμβαση του ΔΝΤ έθεσε κάποιους περιορισμούς στο δανεισμό των τραπεζών, αλλά περιλάμβανε και πρόγραμμα δημοσιονομικής εξυγίανσης και λιτότητας στο δημόσιο, με πάγωμα και μείωση μισθών, μείωση δαπανών, μαζικές απολύσεις, αύξηση της φορολογίας, εφαρμογή ελαστικών σχέσεων σργασίας και ιδιωτικοποιήσεις.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της TEKEL, πρώην κρατικού μονοπωλίου καπνού και αλκοολούχων ποτών, το οποίο πουλήθηκε στη British American Tobacco, με τη συνεργασία και του ΔΝΤ. Τα περισσότερα εργοστάσιά της έκλεισαν και στους 12.500 εργαζόμενους προτάθηκε να δουλέψουν σε άλλες υπηρεσίες με το μισό μισθό και με εγγύηση της δουλειάς τους για ένα χρόνο μόνο!
Επίσημα η ανεργία στην Τουρκία είναι σήμερα στο 14%, όμως συνδικαλιστές εκτιμούν ότι το πραγματικό νούμερο είναι γύρω στο 20%.
Ουγγαρία
Η Ουγγαρία είναι από τους νέους …πελάτες του ΔΝΤ. Το συνολικό δάνειο των 20 δισ. ευρώ (από ΔΝΤ, ΕΕ και Παγκόσμια Τράπεζα) εγκρίθηκε το Νοέμβρη του 2008, με τον όρο το ΔΝΤ να παρακολουθεί την εκτέλεση του προϋπολογισμού.
Ηδη από το 2006, ο τότε πρωθυπουργός («σοσιαλιστής» κι αυτός) ανακοίνωσε ότι θα ακολουθήσει σκληρή πολιτική λιτότητας, υπό το βάρος του ελλείμματος του 8%. Και προχώρησε σε ιδιωτικοποιήσεις σε υγεία και κοινωνική ασφάλιση, ενώ επέβαλε πληρωμή της εγγραφής στα πανεπιστήμια.
Η εξέλιξη των οικονομικών δεικτών από το 2008 ως το 2009 είναι αρκετά ενδιαφέρουσα: ανάπτυξη από 0,6% σε 6,4%, ανεργία από 7,8% σε 11% και χρέος από 67% σε 72,4%. Αν την αύξηση του χρέους τη δικαιολογεί το δάνειο, την ανάπτυξη τη δικαιολογεί …η αύξηση της ανεργίας!
Τα μέτρα που συνόδευσαν το δάνειο περιλάμβαναν μειώσεις μισθών και 10.000 απολύσεις στο δημόσιο, μειώσεις σε επιδόματα, μείωση αγροτικών επιχορηγήσεων, άυξηση των ορίων συνταξιοδότησης και μείωση των συντάξεων. Επίσης, αύξηση του ΦΠΑ (18% σε ψωμί, γαλακτοκομικά και θέρμανση!), των φόρων σε βενζίνη, ποτά και τσιγάρα και της άμεσης φορολογίας, με ελαφρύνσεις, όμως στο 15% από το τρίτο παιδί και πάνω.
Ταυτόχρονα, μειώθηκαν οι εργοδοτικές εισφορές στα ασφαλιστικά ταμεία (από 32% σε 27%), ενώ μειώθηκε και η φορολογία των επιχειρήσεων κατά 1%.
Μέσα στο 2010 αναμένεται αναβάθμιση της χώρας από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης, ενώ και το ΔΝΤ θεωρεί ότι τα πράγματα πάνε καλά. Ο πρωθυπουργός της χώρας πρόσφατα δήλωσε ότι η Ουγγαρία έχει ξεπεράσει την χειρότερη φάση της οικονομικής κρίσης και ότι δε θα πάρει την τελευταία δόση του δανείου από το ΔΝΤ, ενώ υποστηρίζει την ένταξη της χώρας στην ευρωζώνη το συντομότερο δυνατό.
Η οικονομία της Ουγγαρίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ξένες επενδύσεις, πράγμα που σημαίνει ότι είναι κρίσιμο να διατηρήσει το αντεργατικό αυτό περιβάλλον.
Ρουμανία
Η Ρουμανία έχει πάρει, συνολικά κοντά στα 20 δισ. ευρώ δάνεια από το ΔΝΤ. Από το 2008 ως το 2009 η ανάπτυξη ανέβηκε από 7,1% σε 7,2% (για φέτος η εκτίμηση του ΔΝΤ αναθεωρήθηκε από 1,3% σε 0,8%), η ανεργία από 4,4% σε 7,6% και το χρέος από 14,7% σε 20%. Η ανεργία αναμένεται να ανέβει ακόμα περισσότερο φέτος, μετά την απόφαση για 3.545 απολύσεις στο δημόσιο και την υποχρέωση για 100.000 απολύσεις συνολικά φέτος.
Ο αριθμός αυτός ίσως απαιτηθεί (από ΔΝΤ και ΕΕ) να ανέβει στις 150.000, σε συνδυασμό και με νέες απαιτήσεις για μείωση των δαπανών του προϋπολογισμού και περικοπές στις συντάξεις. Η κινδυνολογία για κατάρρευση του ασφαλιστικού συστήματος δίνει και παίρνει, τη στιγμή που η μέση σύνταξη είναι κάτω από 200 ευρώ (οι μεγαλύτερες συντάξεις είναι στα 1000 ευρώ).
Το έλλειμμα ήταν πέρσι στο 7,2% του ΑΕΠ (άλλες εκτιμήσεις αναφέρουν και 7,9%) και ο στόχος είναι το 2010 να πέσει στο 5,3%.
ΔΝΤ και ΕΕ εκβιάζουν ότι δε θα καταβάλλουν τις επόμενες δόσεις του συμφωνημένου δανείου αν δεν παρθούν νέα, σκληρότερα μέτρα.
Πάντως οι εκπαιδευτικοί ετοιμάζονται για απεργία διαρκείας αν η κυβέρνηση προχωρήσει σε 15.000 απολύσεις στον κλάδο, όπως έχει δηλώσει.
Λετονία
Η Λετονία πήρε δάνεια 7,5 δισ. ευρώ από το ΔΝΤ, τη Σουηδία και άλλες χώρες, με αντάλλαγμα μια κυριολεκτικά ισοπεδωτική πολιτική. Οι μισθοί στο δημόσιο μειώθηκαν κατά 20%, αντίστοιχα και οι συντάξεις. Οι δαπάνες για τα νοσοκομεία μειώθηκαν κατά 40% και πολλά έκλεισαν. Εκλεισαν, επίσης, εκατοντάδες σχολεία και μειώθηκαν οι μισθοί των εκπαιδευτικών κατά 60%.
Το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 4,6% το 2008 και κατά 17,8% το 2009. Η ανεργία, από 5,6% το 2007 ανέβηκε στο 7,5% το 2008 και στο 16,6% το 2009, ενώ τώρα βρίσκεται στο 22,8% (η υψηλότερη στην ΕΕ). Το χρέος αυξήθηκε από 19,5% το 2008 σε 32,5% το 2009.
Ουκρανία
Το …χαϊδεμένο παιδί του ΔΝΤ στην Ουκρανία ήταν ο μετέπειτα ηγέτης της «πορτοκαλί επανάστασης» Βίκτορ Γιουστσένκο. Το 1993 διορίστηκε κεντρικός τραπεζίτης και την επόμενη χρονιά ανέλαβε τη συμφωνία με το ΔΝΤ, η οποία αφαιρούσε κάθε δυνατότητα του κράτους να ελέγχει τη διακύμανση του νομίσματος.
Η οικονομία της χώρας κατέρρευσε ραγδαία. Μέσα σε μια νύχτα, το ψωμί ανέβηκε 300%, το ηλεκτρικό 600% και οι συγκοινωνίες 900%. Το 1995, το ΑΕΠ ήταν μόλις το 40% του 1992!
Το ΔΝΤ εκβίασε ότι μόνο αν γίνει πρωθυπουργός ο Γιουστσένκο θα δώσει δάνειο με ευνοϊκούς όρους. Ο Γιουστσένκο πράγματι εξελέγη και ξεκίνησε μια διαδικασία πτώχευσης, με τη βοήθεια του ΔΝΤ, με στόχο την παραγωγική βάση της Ουκρανίας, πολλές από τις βιομηχανίες της οποίας έκλεισαν. Ο Γιουστσένκο καθαιρέθηκε, αλλά οι Αμερικάνοι, με την ευθεία παρέμβαση της «πορτοκαλί επανάστασης», τον έφεραν στη θέση του προέδρου.
Ρωσία
Αφήσαμε για το τέλος την ξεχωριστή περίπτωση της Ρωσίας. Ξεχωριστή γιατί εκεί η παρέμβαση του ΔΝΤ είχε πολύ πιο σημαντικούς στόχους από την κερδοφορία του κεφαλαίου. Το ΔΝΤ ήταν ο μηχανισμός που επέλεξε το καπιταλιστικό-ιμπεριαλιστικό σύστημα της Δύσης για να αντιμετωπίσει τον παλιό του μεγάλο αντίπαλο, προσπαθώντας να τον ελέγξει οικονομικά πριν αυτός γίνει ξανά επικίνδυνος.
Προϋπόθεση γι΄αυτό ήταν να εξαγοραστούν τα βασικά στελέχη της Νέας Αστικής Τάξης που κυβερνούσε τη χώρα. Αλλά και να τεθεί ένα πλαίσιο οικονομικής εξάρτησης τέτοιας που να κρατήσει τη Ρωσία ακίνδυνη. Εγχείρημα δύσκολο, ως και αδύνατο, δεδομένων των τεράστιων μεγεθών της Ρωσίας, που δε θα είχε περάσει καν από το μυαλό των Δυτικών αν δεν υπήρχε ο Γέλτσιν.
Η Ρωσία, με απόφαση του Γέλτσιν, είχε αναλάβει όλο το εξωτερικό χρέος της ΕΣΣΔ. Από το 1991 ακολούθησε μια πολιτική βασισμένη στις συστάσεις του ΔΝΤ, η οποία είχε κύρια αιχμή τις ιδιωτικοποιήσεις, το ξεπούλημα, δηλαδή, όλου του πλούτου που με ιδρώτα και αίμα είχαν παράξει οι σοβιετικοί λαοί τις προηγούμενες δεκαετίες. Η Δύση ήθελε να εισβάλει οικονομικά στη Ρωσία, το ΔΝΤ ήταν το όχημα, ενώ ο Γέλτσιν …της έδειχνε το δρόμο.
Το 1998 η Ρωσία χρεοκόπησε, παρότι το ΔΝΤ είχε ήδη διοχετεύσει αρκετά κεφάλαια στη χώρα, τα οποία, βεβαια, κυρίως κατέληξαν στις τσέπες των εκλεκτών της Δύσης. Πολλοί ήταν οι κεφαλαιοκράτες (Ρώσοι και ξένοι) που κατάλαβαν τους κινδύνους και φρόντισαν να αποσύρουν έγκαιρα τα κεφάλαιά τους, τα οποία ευχαρίστως δέχτηκαν οι αμερικάνικες και αγγλικές τράπεζες (περίπτωση Αμπράμοβιτς).
Το τελευταίο δάνειο από το ΔΝΤ (22,5 δισ. δολάρια) εξασφαλίστηκε το 2008, για να πληρωθούν, όμως, οι ξένοι δανειστές και όχι τα 12,5 δισ. που όφειλε το κράτος σε μισθούς και συντάξεις.
Η ανάκαμψη των τελευταίων χρόνων έχει να κάνει ακριβώς με τα τεράστια μεγέθη της Ρωσίας και με την πολιτική παρουσία του Πούτιν, ο οποίος εκφράζει εκείνες τις μερίδες της Νέας Αστικής Τάξης (κυρίαρχες πλέον) που έχουν άλλο όραμα για τη χώρα τους και το ρόλο της στο διεθνές σκηνικό.
Πάντως το ρούβλι κουβαλάει ακόμα την υποτίμηση του 85%, ενώ το ΑΕΠ από την αύξηση του 5,6% το 2008 έφτασε στη μείωση του 7,5% το 2009. Οι συνέπειες της χρεοκοπίας είναι παρούσες τόσα χρόνια μετά, ειδικά στην περίοδο της κρίσης. Κάτι που δε σημαίνει ότι η Ρωσία μπαίνει στην ίδια κατηγορία με την Αργεντινή. Σημαίνει, όμως, ότι τις επιδιώξεις της Νέας Αστικής Τάξης για να αναλάβει η χώρα το ρόλο που αντιστοιχεί στα μεγέθη της, θα τις πληρώσει ο ρώσικος λαός με τη φτώχεια και την εξαθλίωσή του.
φ.640, 1/05/10
© Προλεταρική Σημαία
Το ΔΝΤ είναι σε όλους γνωστό ως ένας αμείλικτος οργανισμός, ο οποίος παρεμβαίνει σε χώρες που έχουν οικονομικά προβλήματα, δανείζοντάς τους με αντάλλαγμα σκληρά αντιλαϊκά μέτρα «αναδιάρθρωσης», όπως λένε, των αδύναμων οικονομιών τους. Το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο: ανεργία και εξαθλίωση για τους λαούς, χωρίς πάντα διόρθωση των οικονομικών δεικτών, εξ’ αιτίας των οποίων, υποτίθεται, έγινε η παρέμβαση του ΔΝΤ.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται η ουσία και ο χαρακτήρας του οργανισμού αυτού. Ο ρόλος του δεν είναι αυτός που επίσημα παρουσιάζεται, δηλαδή η παροχή τεχνικής βοήθειας και τεχνογνωσίας για την αντιμετώπιση οικονομικών κρίσεων. Είναι η ευθεία και ωμή παρέμβαση στην οικονομία μιας χώρας, με στοχο να την κάνει παράδεισο κερδοφορίας για το κεφάλαιο και, επομένως, κόλαση εξαθλίωσης για τους λαούς.
Ετσι, το ΔΝΤ δεν ξεκινά από το δεδομένο ότι κάθε χώρα μπορεί να θρέψει τους κατοίκους της, αλλά από το δεδομένο ότι ο πλούτος που μπορεί να παράξει κάθε χώρα πρέπει να είναι διαθέσιμος, και μάλιστα με τους πιο ευνοϊκούς όρους, στα γεράκια των μονοπωλίων. Και ότι οι έννοιες εθνική κυριαρχία και ανεξαρτησία -το στοιχειώδες, δηλαδή, δικαίωμα ενός λαού να κάνει κουμάντο στον τόπο του- είναι ανύπαρκτες μπροστά στο …ύψιστο, πανθομολογούμενο και αναμφισβήτητο …δικαίωμα του κεφαλαίου να αυξάνει τα κέρδη του.
Οι ίδιες οι θεμελιώδεις αντιφάσεις του καπιταλιστικού συστήματος, όμως, είναι αυτές που ενεργοποιούνται με βίαιο τρόπο, πετώντας στα σκουπίδια τη σοφία των σκληρών τεχνοκρατών του ΔΝΤ. Είναι πολλές οι περιπτώσεις εκείνες στις οποίες η μείωση του εργατικού κόστους και η, συνακόλουθη, μείωση της αγοραστικής δύναμης του λαού χειροτέρεψαν ουσιαστικά την κατάσταση, φέρνοντας τα αντίθετα αποτελέσματα από τα προσδοκώμενα.
Φυσικά, το ζήτημα δεν είναι ότι το ΔΝΤ δεν έχει …μαρξιστική παιδεία! Το ζήτημα είναι ότι είναι λάθος να κρίνουμε το ρόλο του με οικονομικούς και μόνο όρους, χωρις να τους γειώνουμε στο πεδίο της πολιτικής. Εκεί, όλα αυτά που φαίνονται ως παράλογα αποκτούν το πραγματικό τους νόημα.
Μπορεί στο ΔΝΤ να κάνουν κουμάντο οι Αμερικάνοι, όμως συμμετέχουν όλοι οι ιμπεριαλιστές, Ευρώπη, Ιαπωνία, Κίνα, Ρωσία. Αρα, το ζήτημα των αντιθέσεων και των εκάστοτε συσχετισμών μεταξύ τους ξεδιπλώνεται και στο ΔΝΤ και εκφράζεται στις παρεμβάσεις του στις διάφορες χώρες. Γι’ αυτό και η περίπτωση κάθε χώρας είναι ξεχωριστή, από την άποψη ότι κάθε χώρα έχει την ιστορία της, τις σχέσεις της, τις δεσμεύσεις της, οι οποίες δεν είναι υποχρεωτικά πάντα οι ίδιες. Οπως δεν είναι ίδιες και οι επιδιώξεις της κάθε ιμπεριαλιστικής δύναμης σε κάθε περίπτωση.
Στην ίδια λογική, κάθε άρχουσα τάξη δεν είναι ίδια, όπως και κάθε λαός δεν είναι ίδιος. Το αστικό πολιτικό σύστημα σε κάθε χώρα αντιμετωπίζει με διαφορετικό τρόπο το ΔΝΤ, αντέχει ή όχι τις παρεμβάσεις του και μπορεί να βγει ενισχυμένο ή όχι από αυτές. Κάτι που, σε μεγάλο βαθμό, εξαρτάται και από τις αντιστάσεις που θα καταφέρει ο κάθε λαός να αναπτύξει.
Αυτό ακριβώς είναι το άλλο σημαντικό πολιτικό ζήτημα που μπορεί να έχει καθοριστικό ρόλο σε μια παρέμβαση του ΔΝΤ: η λαϊκή αντίδραση. Η οποία, σε όσες περιπτώσεις εκφράστηκε και αναπτύχθηκε, έβαλε σημαντικό πρόβλημα και στους ιμπεριαλιστές του ΔΝΤ και στη ντόπια άρχουσα τάξη. Αποδεικνύοντας ότι, μπροστά στη λαϊκή οργή, τα πανίσχυρα στελέχη του συστήματος είναι όχι μόνο λίγα, αλλά και φοβισμένα και πανικοβλημένα.
Η παρουσίαση που ακολουθεί, λοιπόν, των παρεμβάσεων του ΔΝΤ τα τελευταία χρόνια σε 11 χώρες, έχει το νόημα να δείξει τι περίπου μας περιμένει και στην Ελλάδα, με την έννοια των βασικών κατευθύνσεων που θα επιβληθούν. Τα συγκεκριμένα μέτρα που πάρθηκαν σε κάθε περίπτωση μοιάζουν, η συνταγή είναι, στις γενικές της γραμμές, η ίδια, αλλά η εξειδίκευσή της ποικίλλει κατά περίπτωση.
Ετσι κι αλλιώς, η Ελλάδα έχει την ιδιαιτερότητα να είναι μέλος της ευρωζώνης, να έχει το ίδιο νόμισμα με βασικές ιμπεριαλιστικές χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία και να έχει ζητήσει την παρέμβαση όχι μόνο του ΔΝΤ, αλλά και της ΕΕ. Συνεπώς τα παιχνίδια των συσχετισμών είναι ήδη αρκετά διαφορετικά, οι ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις ξετυλίγονται στη χώρα μας και η εξέλιξή τους, τόσο συνολικά όσο και ειδικά, θα επηρεάσει την πορεία των πραγμάτων.
Είναι, πάντως, αξιοσημείωτο το γεγονός ότι στην ιστορία των παρεμβάσεων του ΔΝΤ θα αναγνωρίσουμε όχι μόνο γνωστά μέτρα, αλλά και γεγονότα που καθόρισαν τις εξελίξεις. Η επίκληση των κερδοσκόπων, ο ρόλος των ΜΜΕ, οι μειώσεις στις κρατικές δαπάνες, ο ρόλος των κυβερνησεων και αρκετά άλλα που ζούμε αυτές τις μέρες είναι χιλιοπαιγμένες σκηνές στην ιστορία του ΔΝΤ. Ας ελπίσουμε να επαναληφθούν και στη χώρα μας και οι σκηνές των αγώνων των λαών ενάντια στην πείναι και την εξαθλίωση!
Αργεντινή
Η Αργεντινή είναι, μάλλον, η πιο γνωστή περίπτωση παρέμβασης του ΔΝΤ και η αιτία γι’ αυτό είναι οι μεγάλες λαϊκές αντιδράσεις που προκάλεσε.
Η ιστορία ξεκινά γύρω στο 1990, όταν πρόεδρος ήταν ο Κάρλος Μένεμ. Η Αργεντινή έπασχε από υπερπληθωρισμό, με αύξηση των τιμών κατά διψήφιο ποσοστό κάθε μήνα (5.000% είχε φτάσει ο πληθωρισμός το 1989!). Το ΔΝΤ πρότεινε τότε τη σύνδεση του εθνικού νομίσματος (πέσο) με το δολάριο σε σταθερή ισοτιμία (ένα προς ένα) και προχώρησε σε δανεισμό συνολικά περισσότερων από 13 δισ. δολαρίων μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Την περίοδο αυτή, το ΔΝΤ θεωρούσε την Αργεντινή χώρα-μοντέλο, επειδή εφάρμοζε κατά γράμμα τις επιταγές του, οι οποίες εντάσσονταν στη γενικότερη πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στο πρόβλημα του χρέους των χωρών της Λατινικής Αμερικής. Τα μέτρα περιλάμβαναν κατάργηση των επιδοτήσεων, μείωση της φορολογίας, αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία και ιδιωτικοποιήσεις σε στρατηγικούς τομείς της οικονομίας (ενέργεια, τηλεπικοινωνίες και ύδρευση πουλήθηκαν σε ξένους, ενώ μέχρι το 1999 το 90% των τραπεζών είχε ιδιωτικοποιηθεί).
Τα μέτρα πράγματι απέδωσαν, αποδίδοντας μέσους ρυθμούς ανάπτυξης της τάξης του 6%, από τους μεγαλύτερους στον κόσμο. Ομως, μετά το 1998 το δολάριο άρχισε να ανεβαίνει πολύ γρήγορα, ενώ ταυτόχρονα υποτιμήθηκε το νόμισμα της Βραζιλίας, βασικού εμπορικού εταίρου της Αργεντινής. Η εξέλιξη αυτή έφερε τη χώρα σε δεινή οικονομική θέση, μια και το ΔΝΤ πεισματικά επέμενε να κρατά την ισοτιμία πέσο-δολαρίου, φοβούμενο ότι μια υποτίμηση του πέσο θα έδιωχνε κεφάλαια από τη χώρα. Ουσιαστικά, το ΔΝΤ προστάτευε το τραπεζικό σύστημα και στη χώρα και διεθνώς (ήταν μεγάλα τα ποσά που «ξεπλένονταν» στην Αργεντινή). Βασικές κερδισμένες ήταν οι αμερικάνικες τράπεζες, ενώ η εξαγωγή κεφαλαίων, τελικά, δεν αποφεύχθηκε.
Το 2000 δόθηκε νέο δάνειο 40 δισ. δολαρίων. Τα ΜΜΕ είχαν προετοιμάσει το έδαφος, παρουσιάζοντας το ΔΝΤ ως τη μόνη ελπίδα της χώρας και πιέζοντας την κυβέρνηση να επισπεύσει τη νέα προσφυγή. Οι στόχοι που τέθηκαν ήταν η ολοκληρωτική μείωση του ελλείμματος και η αποπληρωμή του χρέους. Προτεραιότητα για την κυβέρνηση ήταν οι υποχρεώσεις προς τους δανειστές της και όχι προς το λαό της.
Οι νέοι όροι που απαιτήθηκαν ήταν ακόμη χειρότεροι. Οι μισθοί και οι συντάξεις μειώθηκαν κατά 20%, μειώθηκαν δραστικά οι δαπάνες για παιδεία, υγεία και συντάξεις, απελευθερώθηκαν οι εισαγωγές, ιδιωτικοποιήθηκαν όλες οι δημόσιες επιχειρήσεις και μειώθηκαν οι κάθε είδους παροχές. Η χώρα, κυρίως η πρωτεύουσα και οι μεγάλες πόλεις, γέμισε με εξαθλιωμένους και άστεγους.
Το 2001, ιλλιγιώδη ποσά μεταφέρθηκαν σε τράπεζες του εξωτερικού, από όσους γνώριζαν πού πήγαιναν τα πράγματα. Για να σταματήσει την αιμορραγία, στις 3 Δεκεμβρίου του 2001 η κυβέρνηση ανακοίνωσε πάγωμα των καταθέσεων σε όλες τις τράπεζες (επιτρέπονταν αναλήψεις μόνο 250 δολαρίων την εβδομάδα). Ο αργεντίνικος λαός έμεινε χωρίς μισθούς και συντάξεις και χωρίς τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τα χρήματα που είχε αποταμιεύσει.
Η «ληστεία του αιώνα» είχε πια συντελεστεί. Οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες. Ο λαός βγήκε στους δρόμους, κάθε μέρα και για πολλές ώρες, ζητώντας να πέσει η κυβέρνηση και να φύγει το ΔΝΤ. Στις συγκρούσεις με την αστυνομία και τους παρακρακρατικούς μηχανισμούς δεκάδες ήταν οι νεκροί και εκατοντάδες οι τραυματίες.
Η κυβέρνηση, τελικά, παραιτήθηκε στις 19 Δεκεμβρίου και ο (κεντροαριστερός) πρόεδρος Φερνάντο ντε λα Ρούα έφυγε με ελικόπτερο από το προεδρικό μέγαρο, το οποίο πολιορκούσαν διαδηλωτές. Ο νέος πρόεδρος Εντουάρντο Ντουάλτε έσπασε τη σύνδεση πέσο-δολαρίου και προχώρησε σε υποτίμηση κατά 75%. Τον Ιανουάριο του 2002 η χώρα δήλωσε αδυναμία να καλύψει το χρέος της και κήρυξε στάση πληρωμών (το χρέος ήταν τότε 132 δισ. δολάρια).
Ο πληθωρισμός και η ανεργία εκτινάχθηκαν στα ύψη. Ωστόσο, η υποτίμηση άρχισε να δείχνει τα οφέλη της κι έτσι, σε λίγα χρόνια, η ανεργία έπεσε από το 20% στο 8,5% και το ΑΕΠ άρχισε να αυξάνεται. Πάντως, κρίσιμη ήταν και η συμφωνία για αναδιάρθρωση του χρέους το 2005, οπότε η κυβέρνηση συμφώνησε να αποπληρώσει το 76% των πιστωτών της με επιτόκιο 30%, το οποίο είναι προνομιακό σε σχέση με τα ονομαστικά επιτόκια της χώρας!
Η υποτίμηση του πέσο, βέβαια, έμεινε. Το αποτέλεσμα ήταν η πρόσφατη κρίση να επηρεάσει ιδιαίτερα την Αργεντινή, με το ΑΕΠ να πέφτει κατά 2,5% πέρσι, ενώ είχε ανέβει κατά 6,8% πρόπερσι! Ετσι, η δυνατότητα αποπληρωμής του χρέους δεν είναι καθόλου εξασφαλισμένη.
Ενδιαφέρον, πάντως, έχει η απολογιστική έκθεση για την Αργεντινή, που δημοσίευσε το ΔΝΤ το 2004. Σε αυτήν ο οργανισμός παραδέχεται ότι άργησε να αποδεσμεύσει το πέσο από το δολάριο, ότι ήταν χαλαρό στην παρακολούθηση της εφαρμογής των μέτρων και ότι εκτίμησε λάθος το ύψος του χρέους που μπορεί να διατηρεί μια αναπτυσσόμενη χώρα (δηλαδή, κακώς ζήτησε τόσο μεγάλη μείωσή του). Ομως τη βασική ευθύνη τη ρίχνει στην κυβέρνηση της Αργεντινής γιατί δεν εφάρμοσε ακριβώς τα μέτρα που της προτάθηκαν και γιατί κήρυξε χρεοκοπία. Και θεωρεί ότι σε τέτοιες περιπτώσεις θα πρέπει το ΔΝΤ να επιμένει στα μέτρα που προτείνει, όσο και να διαφωνεί η εθνική κυβέρνηση!
Δηλαδή, ενώ το ΔΝΤ έσπρωξε τη χώρα στη χρεοκοπία, την κατηγορεί κι από πάνω γιατί δεν ήταν συνεπής στην εφαρμογή των μέτρων! Αποτινάσσει, ουσιαστικά, κάθε ευθύνη από πάνω του και παραμένει σε μια τεχνοκρατική ανάλυση, λες και δεν υπήρξε ποτέ πτώχευση, εξαθλίωση και, φυσικά, λαϊκή εξέγερση.
Τέλος, για να κάνουμε και τις συγκρίσεις με τη χώρα μας, η ομοιότητα που υπάρχει είναι η σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία (σύνδεση πέσο-δολαρίου στην Αργεντινή, ευρώ στην Ελλάδα). Κατά τ’ άλλα, καμία σχέση! Οχι μόνο γιατί το μέγεθος και ο φυσικός πλούτος της Αργεντινής δε συγκρίνεται με της Ελλάδας. Αλλά και γιατί το χρέος της Αργεντινής ήταν, την περίοδο της κρίσης, στο 62% του ΑΕΠ και το έλλειμμα στο 6,4% του ΑΕΠ, ενώ τα δικά μας νούμερα είναι σχεδόν τα διπλάσια!
Βραζιλία
Αν η Αργεντινή θεωρείται παράδειγμα αποτυχημένης παρέμβασης του ΔΝΤ, η Βραζιλία θεωρείται ακριβώς το αντίθετο. Είναι, όμως, έτσι. Κι αν ναι, ποιους ωφέλησε, τελικά, η παρέμβαση;
Και εδώ το πρόβλημα ξεκίνησε από τον υπερπληθωρισμό. Το 1994, υιοθετήθηκε ένα πρόγραμμα σταθερότητας βασισμένο στην εισαγωγή νέου νομίσματος (του νέου ρεάλ), με ανώτατη ισοτιμία με το δολάριο το ένα προς ένα. Ταυτόχρονα, προωθήθηκε εκτεταμένο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων το οποίο έφερε ξένα κεφάλαια στη χώρα.
Αυτές οι εισροές κεφαλαίων ισοφάριζαν το έλλειμμα στο ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών, που έφτασε το 1997 στα 33,4 δισ. δολάρια. Ενα έλλειμμα που προερχόταν και από τον πληθωρισμό, αλλά και από τις μεγάλες διακυμάνσεις της ισοτιμίας του ρεάλ. Σημειωτέον ότι τέτοιο έλλειμμα δεν είχε ποτέ η Βραζιλία, μια μεγάλη χώρα με σημαντικό φυσικό, ορυκτό και ενεργειακό πλούτο.
Η στήριξη στα ξένα κεφάλαια και στην εκποίηση του εθνικού πλούτου είχε, βέβαια, κοντά ποδάρια. Οταν γύρω στο 1998 ξέσπασε η κρίση των «τίγρεων της Ανατολής», το κεφάλαιο άρχισε να χάνει συνολικά την εμπιστοσύνη του στις λεγόμενες αναπτυσσόμενες αγορές, μέσα σε αυτές και στη Βραζιλία.
Ετσι, τα κεφάλαια άρχισαν να αποσύρονται μαζικά και οι γνωστοί διεθνείς οίκοι αξιολόγησης υποτιμούσαν συνεχώς τη δανειοληπτική ικανότητα της χώρας. Η Κεντρική Τράπεζα της Βραζιλίας έδινε επιτόκια σχεδόν 50% (!), αλλά δεν μπόρεσε να προσελκύσει κεφάλαια. Το χρηματιστήριο του Σάο Πάολο κατέρρευσε το Γενάρη του 1998, ενώ, ως τις αρχές το 1999, τα συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας είχαν σχεδόν μηδενιστεί.
Το ΔΝΤ παρέμβηκε στα τέλη του 1998, με δάνειο 42,6 δισ. δολαρίων. Η κυβέρνηση δεσμεύτηκε σε μείωση του ελλείμματος κατά 3,4% σε ένα χρόνο. Για να γίνει αυτό, το αντίστοιχο πρόγραμμα σταθερότητας προέβλεπε αυξήσεις φόρων, μειώσεις δημοσίων δαπανών, αλλαγές στο ασφαλιστικό, μειώσεις μισθών και απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων.
Η κυβέρνηση υποσχέθηκε μια πολιτική προς όφελος των ασθενέστερων τάξεων. Ομως οι δαπάνες για την υγεία μειώθηκαν κατά 6,6%, για την παιδεία κατά 12,3%, για τη γεωργία κατά 47,1% και για το περιβάλλον κατά 47,4%. Επιπλέον, περικόπηκε δραστικά ο αριθμός των άπορων οικογενειών που λάμβαναν ένα ελάχιστο εισόδημα από το κράτος (από 14,8 εκ. σε 2,5 εκ. οικογένειες). Ταυτόχρονα, αυξήθηκαν οι επιχορηγήσεις και μειώθηκε η φορολογία των επιχειρήσεων.
Η ισοτιμία του ρεάλ έμεινε σταθερή για 2 μήνες. Ηταν ο ελάχιστος απαιτούμενος χρόνος για να προλάβουν να τραβήξουν τα λεφτά τους οι κεφαλαιοκράτες (αυτοί που ονομάζονταν και τότε και τώρα κερδοσκόποι). 20 δισ. δολάρια αποσύρθηκαν από τη χώρα, δηλαδή, ουσιαστικά, όσα είχε αποταμιεύσει το κράτος με τα μέτρα. Η εξυγείανση είχε στόχο να απεγκλωβίσει την άρχουσα τάξη από μια οικονομία που κατέρρεε!
Το ξένο κεφάλαιο επέστρεψε αμέσως στη Βραζιλία, με νέους όρους πλέον, ιδιοποιούμενο όλους τους κερδοφόρους κλάδους της οικονομίας.
Ως το 2001, οι κοινωνικές αντιθέσεις είχαν ενταθεί τόσο, που η βία βασίλευε στη χώρα. Οσο εξαθλιωνόταν ο κόσμος στις φαβέλες, τόσο πλούτιζαν οι επιχειρηματίες. Οι συμπλοκές και οι θάνατοι ήταν συνηθισμένα φαινόμενα.
Το 2002, που χρεοκόπησε η Αργεντινή, υπήρχαν εκτιμήσεις που ανέβαζαν τους εξαθλιωμένους ως και στο 30% του πληθυσμού. Το χρέος ήταν στο 52% του ΑΕΠ, κάτι που οδήγησε σε νέο δάνειο από το ΔΝΤ το 2001 (15 δισ. δολάρια). Νέες περικοπές ακολούθησαν σε παιδεία και υγεία και νέα εκποίηση όσου δημόσιου πλούτου είχε απομείνει.
Το 2002, το Εργατικό Κόμμα του Λούλα Ντα Σίλβα κέρδισε τις εκλογές. Η νέα κυβέρνηση αποδέχθηκε τη συμφωνία με το ΔΝΤ και δανείστηκε άλλα 30 δισ. δολάρια. Η υποτίμηση του ρεάλ (έφτασε ως και τα 0,25 δολάρια) και η άνοδος των τιμών του πετρελαίου ( η Βραζιλία παράγει 1,5 εκ. βαρέλια πετρέλειο την ημέρα και αυτή ήταν η μόνη δραστηριότητα που παρέμεινε στο κράτος) και των μετάλλων (έχει τεράστια αποθέματα σιδήρου) άρχισαν να διορθώνουν τους οικονομικούς δείκτες.
Η ευημερία, ωστόσο, αφορά το κεφάλαιο, ντόπιο και –κυρίως- ξένο. Η Βραζιλία έγινε παράδεισος κερδοφορίας για τις αμερικάνικες και ευρωπαϊκές πολυεθνικές (47 δισ. δολάρια ήταν οι ξένες επενδύσεις πέρσι), όμως ο λαός της είναι όσο φτωχός ήταν και πριν 10 χρόνια, στο ζενίθ της κρίσης.
Ταϊλάνδη
Η ασιατική κρίση του 1997 ονομάστηκε και «κρίση του ΔΝΤ», γιατί οι επιλογές του οργανισμού για την αντιμετώπιση της νομισματικής κρίσης στην Ταϊλάνδη επηρέασαν και τη Ν. Κορέα και την Ινδονησία.
Οι «Τίγρεις της Ανατολής» ήταν το …καμάρι του ΔΝΤ με τους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης που πετύχαιναν για αρκετά χρόνια. Το 1997 το νόμισμα της Ταϊλάνδης (το μπατ) δέχθηκε πιέσεις (πάλι αυτοί οι κερδοσκόποι!) με αποτέλεσμα να χάσει το μισό της αξίας του σε λίγους μήνες.
Το δάνειο από το ΔΝΤ έφτασε τα 20 δισ. δολάρια και συνοδεύτηκε από μεγάλο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων, κυρίως προς ξένες τράπεζες και πολυεθνικές. Τα λεφτά του δανείου πήγαν στις τσέπες των …επενδυτών, ενώ ο λαός έπρεπε να υποστεί μειώσεις στις κοινωνικές δαπάνες (ούτε φάρμακα στα νοσοκομεία δεν υπήρχαν), τεράστια ανεργία, πείνα και υποσιτισμό.
Ινδονησία
Η Ινδονησία ήταν το επόμενο θύμα, παρότι φαινόταν να πηγαίνει καλά ως τότε. Το νόμισμά της (ρουπία) κατέρρευσε και τα 23 δισ. δολάρια του δανείου από το ΔΝΤ δόθηκαν (και εδώ) για να στηρίξουν την άρχουσα τάξη. Η φτώχεια γιγαντώθηκε και προκάλεσε σημαντικές λαϊκές αντιδράσεις που οδήγησαν στο διώξιμο του δικτάτορα Σουχάρτο, που είχε 30 χρόνια στην εξουσία.
Ν. Κορέα
Η Ν. Κορέα, η πιο εκβιομηχανισμένη χώρα της περιοχής, έπεσε σε κρίση ρευστότητας, αποτέλεσμα της οποίας ήταν η χρεοκοπία της Daewoo, της δεύτερης μεγαλύτερης εταιρίας στη χώρα, η οποία δεν μπορούσε να αποπληρώσει οφειλές 84 εκ. δολαρίων, ποσό μικρό για να δικαιολογεί χρεοκοπία μιας τόσο μεγάλης επιχείρησης. Το ΔΝΤ ζήτησε σε αντάλλαγμα των δανείων που έδωσε να αλλάξει το μοντέλο εταιρικής οργάνωσης στη χώρα, ώστε να ευνοηθεί η είσοδος ξένων επενδυτών. Οπως και έγινε τα επόμενα χρόνια, με την κορεάτικη βιομηχανία να μην ελέγχεται, πλέον, από Κορεάτες…
Τουρκία
Η Τουρκία έχει συνάψει, από το 1961 ως σήμερα, 19 συμφωνίες με το ΔΝΤ. Η τελευταία εξέπνευσε το 2008 και από τότε η κυβέρνηση Ερντογάν άρχισε διαπραγματεύσεις για την επόμενη. Ωστόσο, στις 9 Μάρτη φέτος, ανακοίνωσε ότι δεν πρόκειται να συνάψει νέα συμφωνία, τουλάχιστον προς το παρόν.
Συνολικά η Τουρκία έχει δανειστεί από το ΔΝΤ 50 δισ. δολάρια σε 47 χρόνια. Η κυβέρνηση επιδιώκει την οικονομική ανάκαμψη χωρίς το ΔΝΤ, βασισμένη στη βαριά βιομηχανία, τις εξαγωγές, την ευκολία υποτίμησης της λίρας, τις διευκολύνσεις στους ξένους επενδυτές.
Αυτό, βέβαια, σημαίνει ότι, με τις παρεμβάσεις του ΔΝΤ, έχει ήδη διαμορφωθεί ένα πλάισιο που είναι ευνοϊκό για το κεφάλαιο και άρα δυσμενές για τους εργαζόμενους.
Τα τελευταία χρόνια, σταθμός ήταν η νομισματική κρίση του 2001, η οποία, κατά βάση, προήλθε από τις τράπεζες, πολλές από τις οποίες οδηγήθηκαν στη χρεοκοπία, ως αποτέλεσμα του ανεξέλεγκτου δανεισμού τους. Τη χρονιά εκείνη το χρέος είχε φτάσει το 105,2% και το έλλειμμα το 29,8%.
Το κράτος εθνικοποίησε 20 ιδιωτικές τράπεζες και στήριξε τις δυο μεγαλύτερες κρατικές, την Ziraat και την Halkbank (μια συνταγή που είδαμε να επαναλαμβάνεται διεθνώς και στην τωρινή κρίση, από ισχυρές αλλά και αδύναμες χώρες). Η παρέμβαση του ΔΝΤ έθεσε κάποιους περιορισμούς στο δανεισμό των τραπεζών, αλλά περιλάμβανε και πρόγραμμα δημοσιονομικής εξυγίανσης και λιτότητας στο δημόσιο, με πάγωμα και μείωση μισθών, μείωση δαπανών, μαζικές απολύσεις, αύξηση της φορολογίας, εφαρμογή ελαστικών σχέσεων σργασίας και ιδιωτικοποιήσεις.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της TEKEL, πρώην κρατικού μονοπωλίου καπνού και αλκοολούχων ποτών, το οποίο πουλήθηκε στη British American Tobacco, με τη συνεργασία και του ΔΝΤ. Τα περισσότερα εργοστάσιά της έκλεισαν και στους 12.500 εργαζόμενους προτάθηκε να δουλέψουν σε άλλες υπηρεσίες με το μισό μισθό και με εγγύηση της δουλειάς τους για ένα χρόνο μόνο!
Επίσημα η ανεργία στην Τουρκία είναι σήμερα στο 14%, όμως συνδικαλιστές εκτιμούν ότι το πραγματικό νούμερο είναι γύρω στο 20%.
Ουγγαρία
Η Ουγγαρία είναι από τους νέους …πελάτες του ΔΝΤ. Το συνολικό δάνειο των 20 δισ. ευρώ (από ΔΝΤ, ΕΕ και Παγκόσμια Τράπεζα) εγκρίθηκε το Νοέμβρη του 2008, με τον όρο το ΔΝΤ να παρακολουθεί την εκτέλεση του προϋπολογισμού.
Ηδη από το 2006, ο τότε πρωθυπουργός («σοσιαλιστής» κι αυτός) ανακοίνωσε ότι θα ακολουθήσει σκληρή πολιτική λιτότητας, υπό το βάρος του ελλείμματος του 8%. Και προχώρησε σε ιδιωτικοποιήσεις σε υγεία και κοινωνική ασφάλιση, ενώ επέβαλε πληρωμή της εγγραφής στα πανεπιστήμια.
Η εξέλιξη των οικονομικών δεικτών από το 2008 ως το 2009 είναι αρκετά ενδιαφέρουσα: ανάπτυξη από 0,6% σε 6,4%, ανεργία από 7,8% σε 11% και χρέος από 67% σε 72,4%. Αν την αύξηση του χρέους τη δικαιολογεί το δάνειο, την ανάπτυξη τη δικαιολογεί …η αύξηση της ανεργίας!
Τα μέτρα που συνόδευσαν το δάνειο περιλάμβαναν μειώσεις μισθών και 10.000 απολύσεις στο δημόσιο, μειώσεις σε επιδόματα, μείωση αγροτικών επιχορηγήσεων, άυξηση των ορίων συνταξιοδότησης και μείωση των συντάξεων. Επίσης, αύξηση του ΦΠΑ (18% σε ψωμί, γαλακτοκομικά και θέρμανση!), των φόρων σε βενζίνη, ποτά και τσιγάρα και της άμεσης φορολογίας, με ελαφρύνσεις, όμως στο 15% από το τρίτο παιδί και πάνω.
Ταυτόχρονα, μειώθηκαν οι εργοδοτικές εισφορές στα ασφαλιστικά ταμεία (από 32% σε 27%), ενώ μειώθηκε και η φορολογία των επιχειρήσεων κατά 1%.
Μέσα στο 2010 αναμένεται αναβάθμιση της χώρας από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης, ενώ και το ΔΝΤ θεωρεί ότι τα πράγματα πάνε καλά. Ο πρωθυπουργός της χώρας πρόσφατα δήλωσε ότι η Ουγγαρία έχει ξεπεράσει την χειρότερη φάση της οικονομικής κρίσης και ότι δε θα πάρει την τελευταία δόση του δανείου από το ΔΝΤ, ενώ υποστηρίζει την ένταξη της χώρας στην ευρωζώνη το συντομότερο δυνατό.
Η οικονομία της Ουγγαρίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ξένες επενδύσεις, πράγμα που σημαίνει ότι είναι κρίσιμο να διατηρήσει το αντεργατικό αυτό περιβάλλον.
Ρουμανία
Η Ρουμανία έχει πάρει, συνολικά κοντά στα 20 δισ. ευρώ δάνεια από το ΔΝΤ. Από το 2008 ως το 2009 η ανάπτυξη ανέβηκε από 7,1% σε 7,2% (για φέτος η εκτίμηση του ΔΝΤ αναθεωρήθηκε από 1,3% σε 0,8%), η ανεργία από 4,4% σε 7,6% και το χρέος από 14,7% σε 20%. Η ανεργία αναμένεται να ανέβει ακόμα περισσότερο φέτος, μετά την απόφαση για 3.545 απολύσεις στο δημόσιο και την υποχρέωση για 100.000 απολύσεις συνολικά φέτος.
Ο αριθμός αυτός ίσως απαιτηθεί (από ΔΝΤ και ΕΕ) να ανέβει στις 150.000, σε συνδυασμό και με νέες απαιτήσεις για μείωση των δαπανών του προϋπολογισμού και περικοπές στις συντάξεις. Η κινδυνολογία για κατάρρευση του ασφαλιστικού συστήματος δίνει και παίρνει, τη στιγμή που η μέση σύνταξη είναι κάτω από 200 ευρώ (οι μεγαλύτερες συντάξεις είναι στα 1000 ευρώ).
Το έλλειμμα ήταν πέρσι στο 7,2% του ΑΕΠ (άλλες εκτιμήσεις αναφέρουν και 7,9%) και ο στόχος είναι το 2010 να πέσει στο 5,3%.
ΔΝΤ και ΕΕ εκβιάζουν ότι δε θα καταβάλλουν τις επόμενες δόσεις του συμφωνημένου δανείου αν δεν παρθούν νέα, σκληρότερα μέτρα.
Πάντως οι εκπαιδευτικοί ετοιμάζονται για απεργία διαρκείας αν η κυβέρνηση προχωρήσει σε 15.000 απολύσεις στον κλάδο, όπως έχει δηλώσει.
Λετονία
Η Λετονία πήρε δάνεια 7,5 δισ. ευρώ από το ΔΝΤ, τη Σουηδία και άλλες χώρες, με αντάλλαγμα μια κυριολεκτικά ισοπεδωτική πολιτική. Οι μισθοί στο δημόσιο μειώθηκαν κατά 20%, αντίστοιχα και οι συντάξεις. Οι δαπάνες για τα νοσοκομεία μειώθηκαν κατά 40% και πολλά έκλεισαν. Εκλεισαν, επίσης, εκατοντάδες σχολεία και μειώθηκαν οι μισθοί των εκπαιδευτικών κατά 60%.
Το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 4,6% το 2008 και κατά 17,8% το 2009. Η ανεργία, από 5,6% το 2007 ανέβηκε στο 7,5% το 2008 και στο 16,6% το 2009, ενώ τώρα βρίσκεται στο 22,8% (η υψηλότερη στην ΕΕ). Το χρέος αυξήθηκε από 19,5% το 2008 σε 32,5% το 2009.
Ουκρανία
Το …χαϊδεμένο παιδί του ΔΝΤ στην Ουκρανία ήταν ο μετέπειτα ηγέτης της «πορτοκαλί επανάστασης» Βίκτορ Γιουστσένκο. Το 1993 διορίστηκε κεντρικός τραπεζίτης και την επόμενη χρονιά ανέλαβε τη συμφωνία με το ΔΝΤ, η οποία αφαιρούσε κάθε δυνατότητα του κράτους να ελέγχει τη διακύμανση του νομίσματος.
Η οικονομία της χώρας κατέρρευσε ραγδαία. Μέσα σε μια νύχτα, το ψωμί ανέβηκε 300%, το ηλεκτρικό 600% και οι συγκοινωνίες 900%. Το 1995, το ΑΕΠ ήταν μόλις το 40% του 1992!
Το ΔΝΤ εκβίασε ότι μόνο αν γίνει πρωθυπουργός ο Γιουστσένκο θα δώσει δάνειο με ευνοϊκούς όρους. Ο Γιουστσένκο πράγματι εξελέγη και ξεκίνησε μια διαδικασία πτώχευσης, με τη βοήθεια του ΔΝΤ, με στόχο την παραγωγική βάση της Ουκρανίας, πολλές από τις βιομηχανίες της οποίας έκλεισαν. Ο Γιουστσένκο καθαιρέθηκε, αλλά οι Αμερικάνοι, με την ευθεία παρέμβαση της «πορτοκαλί επανάστασης», τον έφεραν στη θέση του προέδρου.
Ρωσία
Αφήσαμε για το τέλος την ξεχωριστή περίπτωση της Ρωσίας. Ξεχωριστή γιατί εκεί η παρέμβαση του ΔΝΤ είχε πολύ πιο σημαντικούς στόχους από την κερδοφορία του κεφαλαίου. Το ΔΝΤ ήταν ο μηχανισμός που επέλεξε το καπιταλιστικό-ιμπεριαλιστικό σύστημα της Δύσης για να αντιμετωπίσει τον παλιό του μεγάλο αντίπαλο, προσπαθώντας να τον ελέγξει οικονομικά πριν αυτός γίνει ξανά επικίνδυνος.
Προϋπόθεση γι΄αυτό ήταν να εξαγοραστούν τα βασικά στελέχη της Νέας Αστικής Τάξης που κυβερνούσε τη χώρα. Αλλά και να τεθεί ένα πλαίσιο οικονομικής εξάρτησης τέτοιας που να κρατήσει τη Ρωσία ακίνδυνη. Εγχείρημα δύσκολο, ως και αδύνατο, δεδομένων των τεράστιων μεγεθών της Ρωσίας, που δε θα είχε περάσει καν από το μυαλό των Δυτικών αν δεν υπήρχε ο Γέλτσιν.
Η Ρωσία, με απόφαση του Γέλτσιν, είχε αναλάβει όλο το εξωτερικό χρέος της ΕΣΣΔ. Από το 1991 ακολούθησε μια πολιτική βασισμένη στις συστάσεις του ΔΝΤ, η οποία είχε κύρια αιχμή τις ιδιωτικοποιήσεις, το ξεπούλημα, δηλαδή, όλου του πλούτου που με ιδρώτα και αίμα είχαν παράξει οι σοβιετικοί λαοί τις προηγούμενες δεκαετίες. Η Δύση ήθελε να εισβάλει οικονομικά στη Ρωσία, το ΔΝΤ ήταν το όχημα, ενώ ο Γέλτσιν …της έδειχνε το δρόμο.
Το 1998 η Ρωσία χρεοκόπησε, παρότι το ΔΝΤ είχε ήδη διοχετεύσει αρκετά κεφάλαια στη χώρα, τα οποία, βεβαια, κυρίως κατέληξαν στις τσέπες των εκλεκτών της Δύσης. Πολλοί ήταν οι κεφαλαιοκράτες (Ρώσοι και ξένοι) που κατάλαβαν τους κινδύνους και φρόντισαν να αποσύρουν έγκαιρα τα κεφάλαιά τους, τα οποία ευχαρίστως δέχτηκαν οι αμερικάνικες και αγγλικές τράπεζες (περίπτωση Αμπράμοβιτς).
Το τελευταίο δάνειο από το ΔΝΤ (22,5 δισ. δολάρια) εξασφαλίστηκε το 2008, για να πληρωθούν, όμως, οι ξένοι δανειστές και όχι τα 12,5 δισ. που όφειλε το κράτος σε μισθούς και συντάξεις.
Η ανάκαμψη των τελευταίων χρόνων έχει να κάνει ακριβώς με τα τεράστια μεγέθη της Ρωσίας και με την πολιτική παρουσία του Πούτιν, ο οποίος εκφράζει εκείνες τις μερίδες της Νέας Αστικής Τάξης (κυρίαρχες πλέον) που έχουν άλλο όραμα για τη χώρα τους και το ρόλο της στο διεθνές σκηνικό.
Πάντως το ρούβλι κουβαλάει ακόμα την υποτίμηση του 85%, ενώ το ΑΕΠ από την αύξηση του 5,6% το 2008 έφτασε στη μείωση του 7,5% το 2009. Οι συνέπειες της χρεοκοπίας είναι παρούσες τόσα χρόνια μετά, ειδικά στην περίοδο της κρίσης. Κάτι που δε σημαίνει ότι η Ρωσία μπαίνει στην ίδια κατηγορία με την Αργεντινή. Σημαίνει, όμως, ότι τις επιδιώξεις της Νέας Αστικής Τάξης για να αναλάβει η χώρα το ρόλο που αντιστοιχεί στα μεγέθη της, θα τις πληρώσει ο ρώσικος λαός με τη φτώχεια και την εξαθλίωσή του.
φ.640, 1/05/10
© Προλεταρική Σημαία
Δευτέρα 3 Μαΐου 2010
ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΠΤΙΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ – «ΛΑΪΚΟ ΔΙΑΓΓΕΛΜΑ»
Η ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ στη Β’ ΕΛΜΕ Δωδεκανήσου, μαζί με ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, προχωρήσαμε σε συμβολική κατάληψη των ραδιοτηλεοπτικών σταθμών ‘ΑΙΓΑΙΟ TV’ και ΤV 12, σήμερα Δευτέρα, 3 Μάη, στη διάρκεια του απογευματινού τους προγράμματος και μεταδώσαμε ζωντανά το παρακάτω «λαϊκό διάγγελμα» - απάντηση στα πρωθυπουργικά διαγγέλματα που χαντακώνουν τη ζωή μας. Πέρα από τη συσπείρωση στα σωματεία μας και τη μαχητική ενεργοποίησή τους, είναι ανάγκη να προχωρήσουμε σε δράσεις που θα βγάζουν το ‘φοβισμένο’ σήμερα κόσμο από την περιχαράκωση και θα δημιουργούν συμμαχίες στην πράξη.
Συνάδελφοι, εργαζόμενοι και εργαζόμενες στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, συνταξιούχοι, άνεργοι, μαθητές, γονείς,
οι στιγμές που ζούμε είναι δραματικές για τον κόσμο της δουλειάς. Η συμφωνία της κυβέρνησης με το ΔΝΤ , διέγραψε ,με μια υπογραφή, 60 τουλάχιστον χρόνια από την αγωνία, τις προσπάθειες και τους αγώνες, τους δικούς μας και των γονιών μας, για αξιοπρέπεια στη ζωή και τη δουλειά. Δεν είναι μόνο μια ξετσίπωτη αναδιανομή του πλούτου σε βάρος μας. Η ισοπέδωση όλων των δικαιωμάτων μας, η ανατροπή της ζωής μας είναι ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ.
Το σφαγείο ΔΝΤ και ΕΕ αποφάσισε να βάλει λουκέτο στις ζωές μας.
- ΜΑΣ ΑΡΠΑΞΑΝ ΗΔΗ ΔΥΟ ΜΙΣΘΟΥΣ. ΤΟΝ ΕΝΑ ΜΕ ΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΠΙΔΟΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΔΩΡΩΝ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΛΛΟ ΜΈΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΜΜΕΣΗ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ, ΤΑ ΚΑΥΣΙΜΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΥΞΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΦΠΑ. ΤΩΡΑ ΙΣΟΠΕΔΩΝΟΥΝ ΤΟ 13ο ΚΑΙ 14ο ΜΙΣΘΟ. ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΟΙ ΜΙΣΘΩΤΟΙ ΧΑΝΟΥΜΕ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ 3 ΜΙΣΘΟΥΣ ΚΑΙ ΚΑΛΟΥΜΑΣΤΕ ΝΑ ΕΠΙΒΙΩΣΟΥΜΕ, ΙΣΑ-ΙΣΑ ΓΙΑ ΝΑ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΟΥΜΕ ΝΑ ΔΟΥΛΕΥΟΥΜΕ.
- ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΟΥΝ ΤΟΥΣ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΥΣ ΣΤΗ ΦΤΩΧΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΕΧΕΙΑ, ΚΟΒΟΝΤΑΣ 3 ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΤΟ ΧΡΟΝΟ , ΤΙΣ ΔΥΟ ΑΠΟ ΤΑ ΔΩΡΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΙΑ ΜΕΣΩ ΛΑΦΚΑ, ΕΝΩ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΥΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΥΣ ΣΧΕΔΙΑΣΑΝ ΤΗΝ ΑΠΟΛΥΤΗ ΕΞΑΘΛΙΩΣΗ ΜΕ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΙΚΟ ΒΟΗΘΗΜΑ 360 € ΚΑΙ ΔΟΥΛΕΙΑ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ.
- ΤΗΝ ΑΠΟΛΥΤΗ ΙΣΟΠΕΔΩΣΗ ΟΜΩΣ ΤΗΝ ΕΠΕΦΥΛΑΞΑΝ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΤΟΥ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ, ΑΦΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΑΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΑ ΤΗ ΔΙΑΦΥΛΑΞΗ ΤΑΧΑ ΤΟΥ 13ου ΚΑΙ 14ου ΜΙΣΘΟΥ, ΕΠΙΒΑΛΛΟΥΝ ΑΠΟΛΥΣΕΙΣ ΧΩΡΙΣ ΟΡΙΑ, ΜΕΙΩΝΟΥΝ ΤΙΣ ΗΔΗ ΠΕΝΙΧΡΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ. ΕΝΩ ΚΑΤΑΡΓΟΥΝ ΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ.
ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ, ΚΑΘΕ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΣ ΘΑ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΕΤΑΙ ΜΟΝΟΣ ΤΟΥ ΠΟΣΟ ΦΤΗΝΑ ΘΑ ΠΟΥΛΗΣΕΙ ΤΟ ΤΟΜΑΡΙ ΤΟΥ, ΞΕΧΝΩΝΤΑΣ ΔΩΡΑ ΚΑΙ ΥΠΕΡΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΒΕΒΑΙΑ ΤΟ ΚΑΤΩΤΕΡΟ ΜΕΡΟΚΑΜΑΤΟ.
Μας ανακοίνωσαν τα νέα μέτρα και μας είπαν πως είναι μονόδρομος, μας είπαν πως είναι για το καλό της πατρίδας, μας είπαν πως τώρα πρέπει να εκδηλωθεί ο «νέος πατριωτισμός» προκειμένου να βγούμε από το τέλμα. Μας είπαν να κάνουμε υπομονή και κουράγιο και να υποταχθούμε αδιαμαρτύρητα και στωικά στα κελεύσματα του ΔΝΤ και της ΕΕ γιατί αλλιώς κρέμεται πάνω μας η δαμόκλειος σπάθη της χρεοκοπίας και της εξόδου μας από την ευρωζώνη
Δεν μας είπαν όμως πως όλες οι αιματηρές θυσίες του κόσμου είναι εκ των προτέρων χαμένες, αφού τα χρήματα που θα εισπράξουμε θα αποπληρώσουν ένα μέρος μόνο των τόκων, ενώ ταυτόχρονα συσσωρεύονται νέοι τόκοι βυθίζοντάς τη χώρα σ΄ένα ατέρμονο φαύλο κύκλο χρέων
Δεν μας είπαν πως, ενώ σφαγιάζονται οι εργαζόμενοι, το ΔΝΤ και η ΕΕ προβλέπουν νέα ενίσχυση για τις τράπεζες και για την αύξηση των κεφαλαίων τους ,αφού δημιουργούν ένα ταμείο χρηματοπιστωτικής σταθερότητας από το δάνειο που παίρνει τώρα η Ελλάδα και θα αποπληρώνουμε εμείς.
Δεν μας είπαν πως τα χρήματα θα εκταμιεύονται σταδιακά και ανά τρεις μήνες μόνο αν διαπιστώνουν πως οι περικοπές, οι απολύσεις, οι ιδιωτικοποιήσεις δημόσιων οργανισμών και η εκποίηση κρατικής περιουσίας προχωρούν ανεμπόδιστα.
Ούτε όμως και αυτή η ισοπέδωση χορταίνει τους βρικόλακες. Σχεδιάζουν σύντομα νέα πακέτα μέτρων Ο εκπρόσωπος της υπό επιτροπεία νεοκατοχικής κυβέρνησης δήλωσε την Πέμπτη, 29 Απρίλη, πως «δεν υπάρχει κόκκινη γραμμή». Μας ξεκαθάρισαν ότι ως το τέλος του Αυγούστου θα βγει το νέο πακέτο μέτρων, που θα σαρώνει όσα δεν απέμειναν. Θα συνεχίσουν έτσι μέχρι να μας οδηγήσουν στην απόγνωση, την πείνα, τη μετανάστευση, την εξαθλίωση. Εκείνο που τους ενδιαφέρει δεν είναι η αποπληρωμή του χρέους. Θέλουν να μας μετατρέψουν όλους σε τρίτο κόσμο. Θέλουν να μας μετατρέψουν στους δούλους του 21ου αιώνα, για να δουλεύουμε χωρίς, καλά-καλά να μπορούμε να ζούμε, χωρίς ασφάλιση, χωρίς σύνταξη, χωρίς άδειες, χωρίς κανένα δικαίωμα. Κα αυτό δεν αφορά μόνο τη χώρα μας. Θέλουν να μετατρέψουν σε τριτοκοσμικούς εργάτες, όλους τους εργαζόμενους του δυτικού κόσμου.
Η ΚΟΛΑΣΗ ΠΟΥ ΦΤΙΑΧΝΟΥΝ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΜΑΣ.
Επενδύουν αυτή την κόλαση με πατριωτικές κορώνες και προσπαθούν να μας πείσουν ότι όλα γίνονται για το καλό της πατρίδας.
Οι «μεγάλοι πατριώτες» δεν μας λένε κουβέντα για τις ανείσπρακτες γερμανικές αποζημιώσεις.
Οι «μεγαλοπατριώτες» δεν αναφέρονται καν στην εκχώρηση της εθνικής κυριαρχίας σε επιτρόπους και αρμοστές.
Οι «πατριώτες» δεν μας λένε τι σημαίνει για τον τόπο το ξεπούλημα του δημόσιου πλούτου.
Ο «πατριωτισμός» τους αφήνει στην άκρη τις απίστευτες μίζες, τη λαμογιά και τη διαπλοκή.
Ο πατριωτισμός τους δεν ακουμπά τη διάλυση της παραγωγικής βάσης,
Ο πατριωτισμός τους είναι σαν τη βόμβα νετρονίου που αφήνει άθικτα τα κτίρια και δολοφονεί τους ανθρώπους, το παρόν μας , τις ελπίδες μας, το μέλλον των παιδιών μας.
Τόσα χρόνια μας παραμύθιασαν με την αλληλεγγύη και την οικονομική στήριξη της Ε.Ε. Δεν μας είπαν όμως ποτέ πως η Ε.Ε. μέσα από τη συμφωνία του Μάαστριχτ μας σπρώχνει σε αναγκαστικό δανεισμό από τους τοκογλύφους. Δεν μας είπαν ποτέ πως η Ευρωπαϊκή τράπεζα, δανείζει τις τράπεζες με επιτόκιο 1% για να μας δανείσουν αυτές με τη σειρά τους με ληστρικά επιτόκια. Δεν μας είπαν ποτέ πως η μεγάλη δήθεν βοήθεια των επιδοτήσεων, δίνεται επιλεκτικά και ως αντάλλαγμα για τη διάλυση της παραγωγικής βάσης και πως τη μερίδα του λέοντος από τις επιδοτήσεις την παίρνουν η μονή Βατοπεδίου και Μεγίστης Λαύρας. Ούτε μας είπαν ποτέ πως με εντολή και καθοδήγηση της Ε.Ε. ξεπουλήσαμε τον πλούτο της χώρας, από τα λιμάνια, ως τους δρόμους, τις ΔΕΚΟ και την Ολυμπιακή. Δεν μας είπαν ποτέ πως η Ε.Ε. επιβάλλει δια ροπάλου τη διάλυση των εργασιακών σχέσεων , ενώ μέσα από τη συμφωνία Μπολκενστάϊν μας μετατρέπει σε δούλους.
Αυτή είναι η Ε.Ε. που δεν διασφαλίζει τα σύνορα της χώρας που τα ονομάζει δικά της σύνορα, ενώ παράλληλα συντονίζει την τεράστια δαπάνη από τον ελληνικό προϋπολογισμό σε αμυντικές δαπάνες, κάνοντάς μας το 2ο καλύτερο πελάτη οπλικών συστημάτων από τη Γερμάνια. Αυτή η εγκληματική Ε.Ε, συντονίζει και σήμερα μαζί με το σφαγείο του ΔΝΤ την ισοπέδωση μας στη δουλειά και τη ζωή.
Το ΔΝΤ, είναι ο πιο άγριος ιμπεριαλιστικός οργανισμός που ισοπέδωσε τις οικονομίες και τις ζωές των ανθρώπων από όποιες χώρες πέρασε.
Μετά την «προσφυγή» στο ΔΝΤ:
§ Στην Αργεντινή η ανεργία εκτινάχθηκε στο 40% και, μέσα σε 2 χρόνια ο κόσμος εξαθλιώθηκε.
§ Στο Μεξικό οι πολίτες που ζούσαν κάτω από το όριο της φτώχειας ξεπέρασαν το 50%.
§ Στη Λετονία οι μισθοί μειώθηκαν κατά 30% και η οικονομία συρρικνώθηκε κατά 18%.
§ Στην Ουγγαρία καταργήθηκε ο 13ος μισθός, οι μισθοί μειώθηκαν κατά 30% , οι απολύσεις ξεπέρασαν τις 120000 χιλιάδες, ενώ έκλεισαν τα μισά δημόσια σχολεία και νοσοκομεία.
Μια είναι η συνταγή του ΔΝΤ, εξασφάλιση της κερδοφορίας των τραπεζών και των πολυεθνικών, συντριβή του κράτους πρόνοιας και των εργασιακών όρων.
Για να πετύχουν το βασικό τους στόχο, περνάνε άρον-άρον μια σειρά νομοθετήματα που αφορούν στο δημόσιο σχολείο και τη διοικητική δομή της χώρας.
Με τον Καλλικράτη, το ζήτημα δεν είναι πόσοι δήμαρχοι θα χάσουν την καρέκλα τους, αλλά ότι προωθούν τη διάλυση της υγείας και της παιδείας, σταματώντας την κρατική χρηματοδότηση, και ρίχνοντας το μπαλάκι στους δήμους και από εκεί στην επιβολή νέων δημοτικών φόρων.
Με το πολυνομοσχέδιο για την εκπαίδεύση, μετατρέπουν τους εκπαιδευτικούς σε ζητιάνους που θα αναζητούν μόνοι τους πόρους για τη λειτουργία του σχολείου και αν δεν τους εξασφαλίζουν το σχολείο θα κλείνει σαν προβληματική επιχείρηση. Μέσα σ’ αυτό το τεράστιο πολυνομοσχέδιο δεν περίσσεψε ούτε μια αράδα για την εξοντωτική και αντιφατική ύλη, για το απάνθρωπο ωράριο των μαθητών που μένουν 10 ώρες στα θρανία, για την τεράστια αιμορραγία του οικογενειακού προϋπολογισμού στην παραπαιδεία, για την ισοπέδωση της παιδικής και εφηβικής ηλικίας.
Αγαπητοί γονείς,
Η αγωνίας σας για τη μόρφωση του παιδιού σας είναι και δική μας αγωνία. Όταν όμως λένε «πρώτα ο μαθητής» μα κοροϊδεύουν στοιβάζοντας τα παιδιά σε τάξεις των τριάντα και τριανταπέντε μαθητών, συγχωνεύοντας σχολεία και πάνω απ’ όλα διαλύοντας κάθε προσδοκία για μια δουλειά και μια ζωή με όρους αξιοπρέπειας
· Συνάδελφοί μας του ιδιωτικού τομέα,
Όχι μόνο δεν μπορείτε να διαχωρίζετε τις τύχες σας από την τύχη των δημοσίων υπαλλήλων αλλά θα πρέπει να σκεφτείτε ότι, μέσα στη μαύρη φτώχεια, τα καταστήματά σας θα βάλουν λουκέτο γιατί σε κανένα δεν θα περισσεύει τίποτα πέρα απ’ το, μετά βίας, καθημερινό ψωμί. Θα πρέπει επίσης να σκεφτείτε ότι η δήθεν ‘διάσωση’ του 13ου και 14ου μισθού για σας, είναι ένα ξετσίπωτο, ΜΕΓΑΛΟ ΨΕΜΑ. Από τη στιγμή που καταργούν τις συλλογικές συμβάσεις, κάθε εργαζόμενος θα πηγαίνει ΜΟΝΟΣ να διαπραγματευτεί με τον εργοδότη, πόσο φτηνά θα πουλήσει το τομάρι του. Σ’ αυτή τη διαπραγμάτευση να είστε βέβαιοι ότι όχι μόνο ‘πριμ παραγωγικότητας’ δεν πρόκειται να δώσει κανείς, αλλά σε λίγο θα σας κοιτάνε στα δόντια, όπως έκαναν κάποτε με τα υποζύγια και τους σκλάβους.
Η κόλαση που φτιάχνουν είναι για ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ.
Επιπλέον. με ισοπεδωμένους τους εργαζόμενους, η είσπραξη των φόρων θα μειωθεί, η κατανάλωση θα συρρικνωθεί , οι μικρές επιχειρήσεις θα κλείσουν, η ανεργία θα ανέβει και ο φαύλος κύκλος του δημοσιονομικού ελλείμματος θα συνεχιστεί και θα διογκωθεί. Κανένας , ούτε από τον ιδιωτικό, ούτε από το δημόσιο τομέα μπορεί να τρέφει πια ψευδαισθήσεις. Έχουν φροντίσει ο εργασιακός καιάδας να μας χωρέσει όλους.
ΚΑΛΟΥΜΕ ΟΛΟ ΤΟ ΛΑΟ ΣΕ ΠΑΛΛΑΪΚΟ ΞΕΣΗΚΩΜΟ
Δεν υπάρχουν περιθώρια άλλης καθυστέρησης. Κάθε μέρα που περνάει τους ανοίγει ακόμα
Συνάδελφοι, εργαζόμενοι και εργαζόμενες στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, συνταξιούχοι, άνεργοι, μαθητές, γονείς,
οι στιγμές που ζούμε είναι δραματικές για τον κόσμο της δουλειάς. Η συμφωνία της κυβέρνησης με το ΔΝΤ , διέγραψε ,με μια υπογραφή, 60 τουλάχιστον χρόνια από την αγωνία, τις προσπάθειες και τους αγώνες, τους δικούς μας και των γονιών μας, για αξιοπρέπεια στη ζωή και τη δουλειά. Δεν είναι μόνο μια ξετσίπωτη αναδιανομή του πλούτου σε βάρος μας. Η ισοπέδωση όλων των δικαιωμάτων μας, η ανατροπή της ζωής μας είναι ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ.
Το σφαγείο ΔΝΤ και ΕΕ αποφάσισε να βάλει λουκέτο στις ζωές μας.
- ΜΑΣ ΑΡΠΑΞΑΝ ΗΔΗ ΔΥΟ ΜΙΣΘΟΥΣ. ΤΟΝ ΕΝΑ ΜΕ ΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΠΙΔΟΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΔΩΡΩΝ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΛΛΟ ΜΈΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΜΜΕΣΗ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ, ΤΑ ΚΑΥΣΙΜΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΥΞΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΦΠΑ. ΤΩΡΑ ΙΣΟΠΕΔΩΝΟΥΝ ΤΟ 13ο ΚΑΙ 14ο ΜΙΣΘΟ. ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΟΙ ΜΙΣΘΩΤΟΙ ΧΑΝΟΥΜΕ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ 3 ΜΙΣΘΟΥΣ ΚΑΙ ΚΑΛΟΥΜΑΣΤΕ ΝΑ ΕΠΙΒΙΩΣΟΥΜΕ, ΙΣΑ-ΙΣΑ ΓΙΑ ΝΑ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΟΥΜΕ ΝΑ ΔΟΥΛΕΥΟΥΜΕ.
- ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΟΥΝ ΤΟΥΣ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΥΣ ΣΤΗ ΦΤΩΧΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΕΧΕΙΑ, ΚΟΒΟΝΤΑΣ 3 ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΤΟ ΧΡΟΝΟ , ΤΙΣ ΔΥΟ ΑΠΟ ΤΑ ΔΩΡΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΙΑ ΜΕΣΩ ΛΑΦΚΑ, ΕΝΩ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΥΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΥΣ ΣΧΕΔΙΑΣΑΝ ΤΗΝ ΑΠΟΛΥΤΗ ΕΞΑΘΛΙΩΣΗ ΜΕ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΙΚΟ ΒΟΗΘΗΜΑ 360 € ΚΑΙ ΔΟΥΛΕΙΑ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ.
- ΤΗΝ ΑΠΟΛΥΤΗ ΙΣΟΠΕΔΩΣΗ ΟΜΩΣ ΤΗΝ ΕΠΕΦΥΛΑΞΑΝ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΤΟΥ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ, ΑΦΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΑΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΑ ΤΗ ΔΙΑΦΥΛΑΞΗ ΤΑΧΑ ΤΟΥ 13ου ΚΑΙ 14ου ΜΙΣΘΟΥ, ΕΠΙΒΑΛΛΟΥΝ ΑΠΟΛΥΣΕΙΣ ΧΩΡΙΣ ΟΡΙΑ, ΜΕΙΩΝΟΥΝ ΤΙΣ ΗΔΗ ΠΕΝΙΧΡΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ. ΕΝΩ ΚΑΤΑΡΓΟΥΝ ΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ.
ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ, ΚΑΘΕ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΣ ΘΑ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΕΤΑΙ ΜΟΝΟΣ ΤΟΥ ΠΟΣΟ ΦΤΗΝΑ ΘΑ ΠΟΥΛΗΣΕΙ ΤΟ ΤΟΜΑΡΙ ΤΟΥ, ΞΕΧΝΩΝΤΑΣ ΔΩΡΑ ΚΑΙ ΥΠΕΡΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΒΕΒΑΙΑ ΤΟ ΚΑΤΩΤΕΡΟ ΜΕΡΟΚΑΜΑΤΟ.
Μας ανακοίνωσαν τα νέα μέτρα και μας είπαν πως είναι μονόδρομος, μας είπαν πως είναι για το καλό της πατρίδας, μας είπαν πως τώρα πρέπει να εκδηλωθεί ο «νέος πατριωτισμός» προκειμένου να βγούμε από το τέλμα. Μας είπαν να κάνουμε υπομονή και κουράγιο και να υποταχθούμε αδιαμαρτύρητα και στωικά στα κελεύσματα του ΔΝΤ και της ΕΕ γιατί αλλιώς κρέμεται πάνω μας η δαμόκλειος σπάθη της χρεοκοπίας και της εξόδου μας από την ευρωζώνη
Δεν μας είπαν όμως πως όλες οι αιματηρές θυσίες του κόσμου είναι εκ των προτέρων χαμένες, αφού τα χρήματα που θα εισπράξουμε θα αποπληρώσουν ένα μέρος μόνο των τόκων, ενώ ταυτόχρονα συσσωρεύονται νέοι τόκοι βυθίζοντάς τη χώρα σ΄ένα ατέρμονο φαύλο κύκλο χρέων
Δεν μας είπαν πως, ενώ σφαγιάζονται οι εργαζόμενοι, το ΔΝΤ και η ΕΕ προβλέπουν νέα ενίσχυση για τις τράπεζες και για την αύξηση των κεφαλαίων τους ,αφού δημιουργούν ένα ταμείο χρηματοπιστωτικής σταθερότητας από το δάνειο που παίρνει τώρα η Ελλάδα και θα αποπληρώνουμε εμείς.
Δεν μας είπαν πως τα χρήματα θα εκταμιεύονται σταδιακά και ανά τρεις μήνες μόνο αν διαπιστώνουν πως οι περικοπές, οι απολύσεις, οι ιδιωτικοποιήσεις δημόσιων οργανισμών και η εκποίηση κρατικής περιουσίας προχωρούν ανεμπόδιστα.
Ούτε όμως και αυτή η ισοπέδωση χορταίνει τους βρικόλακες. Σχεδιάζουν σύντομα νέα πακέτα μέτρων Ο εκπρόσωπος της υπό επιτροπεία νεοκατοχικής κυβέρνησης δήλωσε την Πέμπτη, 29 Απρίλη, πως «δεν υπάρχει κόκκινη γραμμή». Μας ξεκαθάρισαν ότι ως το τέλος του Αυγούστου θα βγει το νέο πακέτο μέτρων, που θα σαρώνει όσα δεν απέμειναν. Θα συνεχίσουν έτσι μέχρι να μας οδηγήσουν στην απόγνωση, την πείνα, τη μετανάστευση, την εξαθλίωση. Εκείνο που τους ενδιαφέρει δεν είναι η αποπληρωμή του χρέους. Θέλουν να μας μετατρέψουν όλους σε τρίτο κόσμο. Θέλουν να μας μετατρέψουν στους δούλους του 21ου αιώνα, για να δουλεύουμε χωρίς, καλά-καλά να μπορούμε να ζούμε, χωρίς ασφάλιση, χωρίς σύνταξη, χωρίς άδειες, χωρίς κανένα δικαίωμα. Κα αυτό δεν αφορά μόνο τη χώρα μας. Θέλουν να μετατρέψουν σε τριτοκοσμικούς εργάτες, όλους τους εργαζόμενους του δυτικού κόσμου.
Η ΚΟΛΑΣΗ ΠΟΥ ΦΤΙΑΧΝΟΥΝ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΜΑΣ.
Επενδύουν αυτή την κόλαση με πατριωτικές κορώνες και προσπαθούν να μας πείσουν ότι όλα γίνονται για το καλό της πατρίδας.
Οι «μεγάλοι πατριώτες» δεν μας λένε κουβέντα για τις ανείσπρακτες γερμανικές αποζημιώσεις.
Οι «μεγαλοπατριώτες» δεν αναφέρονται καν στην εκχώρηση της εθνικής κυριαρχίας σε επιτρόπους και αρμοστές.
Οι «πατριώτες» δεν μας λένε τι σημαίνει για τον τόπο το ξεπούλημα του δημόσιου πλούτου.
Ο «πατριωτισμός» τους αφήνει στην άκρη τις απίστευτες μίζες, τη λαμογιά και τη διαπλοκή.
Ο πατριωτισμός τους δεν ακουμπά τη διάλυση της παραγωγικής βάσης,
Ο πατριωτισμός τους είναι σαν τη βόμβα νετρονίου που αφήνει άθικτα τα κτίρια και δολοφονεί τους ανθρώπους, το παρόν μας , τις ελπίδες μας, το μέλλον των παιδιών μας.
Τόσα χρόνια μας παραμύθιασαν με την αλληλεγγύη και την οικονομική στήριξη της Ε.Ε. Δεν μας είπαν όμως ποτέ πως η Ε.Ε. μέσα από τη συμφωνία του Μάαστριχτ μας σπρώχνει σε αναγκαστικό δανεισμό από τους τοκογλύφους. Δεν μας είπαν ποτέ πως η Ευρωπαϊκή τράπεζα, δανείζει τις τράπεζες με επιτόκιο 1% για να μας δανείσουν αυτές με τη σειρά τους με ληστρικά επιτόκια. Δεν μας είπαν ποτέ πως η μεγάλη δήθεν βοήθεια των επιδοτήσεων, δίνεται επιλεκτικά και ως αντάλλαγμα για τη διάλυση της παραγωγικής βάσης και πως τη μερίδα του λέοντος από τις επιδοτήσεις την παίρνουν η μονή Βατοπεδίου και Μεγίστης Λαύρας. Ούτε μας είπαν ποτέ πως με εντολή και καθοδήγηση της Ε.Ε. ξεπουλήσαμε τον πλούτο της χώρας, από τα λιμάνια, ως τους δρόμους, τις ΔΕΚΟ και την Ολυμπιακή. Δεν μας είπαν ποτέ πως η Ε.Ε. επιβάλλει δια ροπάλου τη διάλυση των εργασιακών σχέσεων , ενώ μέσα από τη συμφωνία Μπολκενστάϊν μας μετατρέπει σε δούλους.
Αυτή είναι η Ε.Ε. που δεν διασφαλίζει τα σύνορα της χώρας που τα ονομάζει δικά της σύνορα, ενώ παράλληλα συντονίζει την τεράστια δαπάνη από τον ελληνικό προϋπολογισμό σε αμυντικές δαπάνες, κάνοντάς μας το 2ο καλύτερο πελάτη οπλικών συστημάτων από τη Γερμάνια. Αυτή η εγκληματική Ε.Ε, συντονίζει και σήμερα μαζί με το σφαγείο του ΔΝΤ την ισοπέδωση μας στη δουλειά και τη ζωή.
Το ΔΝΤ, είναι ο πιο άγριος ιμπεριαλιστικός οργανισμός που ισοπέδωσε τις οικονομίες και τις ζωές των ανθρώπων από όποιες χώρες πέρασε.
Μετά την «προσφυγή» στο ΔΝΤ:
§ Στην Αργεντινή η ανεργία εκτινάχθηκε στο 40% και, μέσα σε 2 χρόνια ο κόσμος εξαθλιώθηκε.
§ Στο Μεξικό οι πολίτες που ζούσαν κάτω από το όριο της φτώχειας ξεπέρασαν το 50%.
§ Στη Λετονία οι μισθοί μειώθηκαν κατά 30% και η οικονομία συρρικνώθηκε κατά 18%.
§ Στην Ουγγαρία καταργήθηκε ο 13ος μισθός, οι μισθοί μειώθηκαν κατά 30% , οι απολύσεις ξεπέρασαν τις 120000 χιλιάδες, ενώ έκλεισαν τα μισά δημόσια σχολεία και νοσοκομεία.
Μια είναι η συνταγή του ΔΝΤ, εξασφάλιση της κερδοφορίας των τραπεζών και των πολυεθνικών, συντριβή του κράτους πρόνοιας και των εργασιακών όρων.
Για να πετύχουν το βασικό τους στόχο, περνάνε άρον-άρον μια σειρά νομοθετήματα που αφορούν στο δημόσιο σχολείο και τη διοικητική δομή της χώρας.
Με τον Καλλικράτη, το ζήτημα δεν είναι πόσοι δήμαρχοι θα χάσουν την καρέκλα τους, αλλά ότι προωθούν τη διάλυση της υγείας και της παιδείας, σταματώντας την κρατική χρηματοδότηση, και ρίχνοντας το μπαλάκι στους δήμους και από εκεί στην επιβολή νέων δημοτικών φόρων.
Με το πολυνομοσχέδιο για την εκπαίδεύση, μετατρέπουν τους εκπαιδευτικούς σε ζητιάνους που θα αναζητούν μόνοι τους πόρους για τη λειτουργία του σχολείου και αν δεν τους εξασφαλίζουν το σχολείο θα κλείνει σαν προβληματική επιχείρηση. Μέσα σ’ αυτό το τεράστιο πολυνομοσχέδιο δεν περίσσεψε ούτε μια αράδα για την εξοντωτική και αντιφατική ύλη, για το απάνθρωπο ωράριο των μαθητών που μένουν 10 ώρες στα θρανία, για την τεράστια αιμορραγία του οικογενειακού προϋπολογισμού στην παραπαιδεία, για την ισοπέδωση της παιδικής και εφηβικής ηλικίας.
Αγαπητοί γονείς,
Η αγωνίας σας για τη μόρφωση του παιδιού σας είναι και δική μας αγωνία. Όταν όμως λένε «πρώτα ο μαθητής» μα κοροϊδεύουν στοιβάζοντας τα παιδιά σε τάξεις των τριάντα και τριανταπέντε μαθητών, συγχωνεύοντας σχολεία και πάνω απ’ όλα διαλύοντας κάθε προσδοκία για μια δουλειά και μια ζωή με όρους αξιοπρέπειας
· Συνάδελφοί μας του ιδιωτικού τομέα,
Όχι μόνο δεν μπορείτε να διαχωρίζετε τις τύχες σας από την τύχη των δημοσίων υπαλλήλων αλλά θα πρέπει να σκεφτείτε ότι, μέσα στη μαύρη φτώχεια, τα καταστήματά σας θα βάλουν λουκέτο γιατί σε κανένα δεν θα περισσεύει τίποτα πέρα απ’ το, μετά βίας, καθημερινό ψωμί. Θα πρέπει επίσης να σκεφτείτε ότι η δήθεν ‘διάσωση’ του 13ου και 14ου μισθού για σας, είναι ένα ξετσίπωτο, ΜΕΓΑΛΟ ΨΕΜΑ. Από τη στιγμή που καταργούν τις συλλογικές συμβάσεις, κάθε εργαζόμενος θα πηγαίνει ΜΟΝΟΣ να διαπραγματευτεί με τον εργοδότη, πόσο φτηνά θα πουλήσει το τομάρι του. Σ’ αυτή τη διαπραγμάτευση να είστε βέβαιοι ότι όχι μόνο ‘πριμ παραγωγικότητας’ δεν πρόκειται να δώσει κανείς, αλλά σε λίγο θα σας κοιτάνε στα δόντια, όπως έκαναν κάποτε με τα υποζύγια και τους σκλάβους.
Η κόλαση που φτιάχνουν είναι για ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ.
Επιπλέον. με ισοπεδωμένους τους εργαζόμενους, η είσπραξη των φόρων θα μειωθεί, η κατανάλωση θα συρρικνωθεί , οι μικρές επιχειρήσεις θα κλείσουν, η ανεργία θα ανέβει και ο φαύλος κύκλος του δημοσιονομικού ελλείμματος θα συνεχιστεί και θα διογκωθεί. Κανένας , ούτε από τον ιδιωτικό, ούτε από το δημόσιο τομέα μπορεί να τρέφει πια ψευδαισθήσεις. Έχουν φροντίσει ο εργασιακός καιάδας να μας χωρέσει όλους.
ΚΑΛΟΥΜΕ ΟΛΟ ΤΟ ΛΑΟ ΣΕ ΠΑΛΛΑΪΚΟ ΞΕΣΗΚΩΜΟ
Δεν υπάρχουν περιθώρια άλλης καθυστέρησης. Κάθε μέρα που περνάει τους ανοίγει ακόμα
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)